[از دورۀ امام سجاد علیهالسلام] دورۀ چهارم زندگی ائمه شروع میشود؛ یعنی طبعاً دشوارترینِ دورهها و طولانیترینِ دورهها. (51/11/22) به نظر بنده، از دوران امام سجاد، یعنی از سال 61 هجری تا سال 260 که دویست سال است، سه مرحله داریم؛ یک مرحله از سال 61 تا سال 136 یعنی شروع خلافت منصور عباسی؛ این یک مرحله است، که در این مرحله، حرکت از یک نقطهای آغاز میشود، بهتدریج کیفیت پیدا میکند، عمق پیدا میکند، گسترش پیدا میکند و اوج میگیرد تا سال 136. سال 136 که سال مرگ سفّاح و خلافت منصور است، وضع عوض میشود؛ مشکلاتی پدید میآید که بسیاری از پیشرفتها را متوقف و معطل میکند.
یک مرحلۀ دیگر، از سال 136 است تا سال 203 یا 202 که سال شهادت امام رضاست. اینهم یک مرحلۀ دیگر است که باز حرکت و مبارزه از یک نقطۀ بالاتر و عمیقتر و گستردهتر از نقطۀ سال 61 آغاز میشود، منتها با مشکلات جدیدی. و رفتهرفته اوج پیدا میکند، گسترش پیدا میکند و قدمبهقدم به پیروزی نزدیک میشود تا سال شهادت امام هشتم ـ که احتمالاً 203 باشد ـ و اینجا باز حرکت متوقف میشود. با رفتن مأمون به بغداد در سال 204 و شروع خلافت مأمونی ـ که یکی از فصلهای بسیار دشوار در زندگی ائمه علیهمالسلام است ـ باز یک فصل جدیدی آغاز میشود که فصل محنت ائمه است. بااینکه گسترش تشیّع در آن روزها بیش از همیشه بوده، به اعتقاد بنده، محنت ائمه هم آن روزها بیش از همیشه بوده. و این همان دورانی است که به گمان بنده، تلاش و مبارزه برای بلندمدت است؛ یعنی ائمه علیهمالسلام تا پیش از غیبت صغری، دیگر تلاش نمیکنند [برای برقراری حکومت در زمان خودشان]، بلکه زمینهسازی میکنند برای بعدها.
و این دوران، از سال 204 تا سال 260 که سال شهادت امام عسکری علیهالسلام و شروع غیبت صغری است، ادامه پیدا میکند. (65/4/28) در این دوره، امامان اهلبیت با کوشش و تلاش مستمر خود، در صدد بودند که در کنار فعالیت ایدئولوژیک و مبارزه با تحریف و تغییری که بهوسیلۀ دستهای قدرتمندان مغرض و مغزهای جاهل در خطوط اصلی ایدئولوژی اسلام پدید میآمد، کار پیگیر و درازمدت خود را برای ایجاد حکومت و رژیم اسلامی و عینیتدادن به ایدئولوژی اسلام و احیای قرآن و سنت پیامبر و مستقرساختن نظام علوی، آغاز و تعقیب کنند. پیشوای صادق/ ص12