ما زندگی دوقَرنونیمِ ائمۀ اهلبیت علیهمالسلام را تقسیم میکنیم به چهار دوره. دورۀ اول، دورۀ بیستوپنج سالِ آغاز عهد خلافت است، یعنی دورۀ امیرالمؤمنین علیهالسلام در زمان سه خلیفۀ نخستین. دورۀ دوم، دورۀ شروع حکومت اهلبیت است، یعنی زمان خلافت امیرالمؤمنین علیهالسلام و سپس خلافت فرزندش امام مجتبی علیهالسلام که بیش از شش ماه ادامه نیافت.
دورۀ سوم، دورۀ فعالیت زیرزمینی و تشکیلاتی ائمۀ اهلبیت است که از سال چهلویکم هجرت یعنی از سال صلح ـ صلح با معاویه ـ شروع شد و بیست سال به طول انجامید تا سال شصتویکم هجرت، یعنی سال شهادت حسینبنعلی علیهالسلام در کربلا. و خصوصیت این دوره این بود: تربیت یک عده افراد صالح و شایسته و مؤمنین واقعی، یک عده سربازان انقلابی، برای اینکه اگر نوبت به حسینبنعلی علیهالسلام رسید، اولاً زمینۀ فکری در میان جامعه، قبلاً بهوسیلۀ این سربازانِ مجاهدِ ازخودگذشته فراهم شده باشد؛ ثانیاً کسانی باشند که بتوانند حسینبنعلی علیهالسلام را کمک کنند و کار او را به سامان برسانند و او را در پیشرفت هدفش یاری کنند. (51/11/23)
برای کسانی که در مسائل اجتماعی، انگیزۀ تفحص و تحقیقی داشتهاند، روشن است که همیشه مبارزات سیاسی و فعالیتهای حاد و تند و قاطع، باید در وقتی صورت بگیرد که بهقدر کافی فعالیتهای فکری و تبلیغاتی و ایدئولوژیکی انجام گرفته باشد. اگر یک عده مردمی که صاحب یک هدف خاصی و برنامۀ معیّنی و طرز فکر مشخصی هستند، در آن لحظهای مشغول انجام مسائل مورد نظر خود بشوند که کمترین فعالیت و کوششی در راه بیان فکر و مرام و عقیده و برنامه و هدف آنان انجام نگرفته باشد، پیداست که این فعالیت با ناکامی مواجه خواهد شد. ما در طول تاریخ، نمونۀ این ناکامیها را کموبیش مشاهده کردهایم. اولاً باید مردم زمینۀ آمادهای برای پذیرش داشته باشند. بعد از این باید بهقدر کافی یا بهقدر لازم، طرز فکرِ انگیزاننده برای مردم روشن شده باشد؛ و هم پیش از شروع و هم پابهپای عمل، مسائل تبلیغی و فرهنگی و فکری مطرح شود.
..[در این دوران] فعالیت تبلیغی به دو صورت انجام میگیرد: یکی بهصورت بیان حقایق و اظهارِ مسائل لازم و تبیین فکر و ایدئولوژی، که کار امام حسن و برادرش امام حسین علیهماالسلام بود، که در رأس قرار داشتند و فرزندان پیغمبر صلیاللهعلیهوآله بودند و ازلحاظ فکری مورد اعتقاد و اطمینان عامۀ مسلمانها محسوب میشدند؛ و یکی هم بهصورت فریادهای پرخروشی که بهوسیلۀ حُجرها و رُشَیدها و عمروبنحَمِقها برآورده میشد و این فریادها که داعیۀ تشیّع در آنها بود، با خون این بزرگمَردان امضا میشد. (51/11/24)
آخر این دوره، روز عاشوراست و آغاز این دوره، روز صلح امام حسن با معاویه است. و این دو کار یعنی صلح با معاویه و کشتهشدن حسینبنعلی، هر دو، اول و آخر یک برنامه و یک نقشهاند، دو تاکتیک هستند در یک استراتژی عام، دو کارند بر روی یک صفحه و یک خط؛ آن اول کار است و این آخر کار. و همچنانیکه سید شرفالدین عامِلی رضواناللهعلیه میگوید، حسن و حسین دو روی یک صفحه بودند و صلح و واقعۀ کربلا دو سر یک کار و یک وظیفه بودند. (51/11/23)