رفتن به محتوای اصلی

اصحاب ائمه (ع)گروه و سازمان

نام‌های دیگر: اصحاب امام حسن (ع)، اصحاب امام صادق (ع)، اصحاب سر

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

یاران و پیروان نزدیک امامان شیعه و نقش آنان در زمان هر امام.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مراسم افتتاحیه‌ کنگره جهانى حضرت رضا (علیه‌السلام) در مشهد— ۱۳۶۵/۰۴/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۵ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۵۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

و البتّه زندگی امام صادق (علیه السّلام) زندگی فوق‌العاده‌ای است، زندگی عجیبی است، زندگی موفّقی است از لحاظ اشاعه‌ی احکام الهی و روایات فراوانی که از آن بزرگوار و اصحاب ایشان داریم. البتّه این چهار هزار شاگردی که [برای حضرت] نقل میشود، شنونده خیال میکند که حضرت یک درسی شروع میکردند، چهار هزار نفر آنجا می‌نشستند؛ این [جور] نیست. در طول عمر این بزرگوار چهار هزار نفر از ایشان روایت کرده‌اند ــ آن‌طور که حالا در آن کتاب هست ــ ایشان چهار هزار نفر راوی دارند؛ چهار هزار شاگرد به این معنا است؛ نه‌اینکه حالا چهار هزار نفر می‌نشستند پای درس ایشان و ایشان درس میدادند.
لذا شما می‌بینید در روایات، بعضی از اصحاب امام باقر علیه‌الصلاةوالسلام به‌عنوان اصحاب سرّ شناخته شدند، مثل جابربن‌یزید جُعفی؛ جابر جعفی به‌عنوان اصحاب سرّ، رازداران. رازداران چه کسانی‌اند؟ همین افرادی هستند که در گوشه و کنار دنیای اسلام، در همه‌جا اینها حضور دارند، و راهنمایی و دست‌گیری و هدایت و خلاصه اشباعِ[6] ذهن‌های مردمانِ مستعد و علاقه‌مند به عهدۀ اینهاست. دستگاه هم هروقت اینها را پیدا می‌کرد، این‌طور افراد را زیر سخت‌ترین فشارها قرار می‌داد. (1366/5/9)
در چنین مواردی لازم است میان امام و این‌کسان ـ که احیاناً به اشاره و فرمان امام یا اطلاع او از راز و گزارششان محتاجند ـ کسی واسطه باشد. این واسطه، «باب» است. باب قاعدتاً باید از زبده‌ترین و نزدیک‌ترین یاران امام باشد؛ و نیز از پُربارترینِ آنها، ازلحاظ خبر و اطلاع. باید همان زنبور عسلی باشد که اگر حشرات موذی بدانند در اندرون او چیست، قطعه‌قطعه‌اش می‌کنند و شهدش را می‌ربایند.[22]و تصادفی نیست که می‌بینیم این باب‌ها غالباً مورد تعقیب و انتقام سرسختانۀ حکومت قرار گرفته‌اند. یَحیَی‌بن‌اُمّ‌طَویل، باب امام سجاد، با آن وضع فجیع کشته می‌شود. جابر‌بن‌یَزید جعفی، باب امام باقر، جنون تصنّعی‌اش را برملا می‌سازد و از کشته‌شدن، که دستور آن ازطرفِ خلیفه چند روز پیش از دیوانگی‌اش به حاکم کوفه رسیده بود، می‌رَهد. محمد‌بن‌سَنان، باب امام صادق نیز، اگر در معرض چنین خطراتی قرار نمی‌داشت، شاید امام ـ که در مواردی به‌صراحت از او اظهار رضایت و تمجید فرموده ـ او را به‌ظاهر مورد طرد خود قرار نمی‌داد. تبرّی‌جستن و اظهار بیزاری امام از یک راویِ معروف و شناخته‌شده که بارها رضایتمندی امام از وی به گوش نزدیکان و خواص رسیده، به گمان قوی، هیچ موجبی جز یک تاکتیک تشکیلاتی نخواهد داشت.

شاهدها (۲۵ پاراگراف)

رازداران امام باقر (ع) و نقش آنان در هدایت مردمان مستعد در جهان اسلام

لذا شما می‌بینید در روایات، بعضی از اصحاب امام باقر علیه‌الصلاةوالسلام به‌عنوان اصحاب سرّ شناخته شدند، مثل جابربن‌یزید جُعفی؛ جابر جعفی به‌عنوان اصحاب سرّ، رازداران. رازداران چه کسانی‌اند؟ همین افرادی هستند که در گوشه و کنار دنیای اسلام، در همه‌جا اینها حضور دارند، و راهنمایی و دست‌گیری و هدایت و خلاصه اشباعِ[6] ذهن‌های مردمانِ مستعد و علاقه‌مند به عهدۀ اینهاست. دستگاه هم هروقت اینها را پیدا می‌کرد، این‌طور افراد را زیر سخت‌ترین فشارها قرار می‌داد. (1366/5/9)

باب: واسطهٔ زبده، نزدیک و مطلع میان امام و شیعیان برای انتقال فرمان و گزارش

در چنین مواردی لازم است میان امام و این‌کسان ـ که احیاناً به اشاره و فرمان امام یا اطلاع او از راز و گزارششان محتاجند ـ کسی واسطه باشد. این واسطه، «باب» است. باب قاعدتاً باید از زبده‌ترین و نزدیک‌ترین یاران امام باشد؛ و نیز از پُربارترینِ آنها، ازلحاظ خبر و اطلاع. باید همان زنبور عسلی باشد که اگر حشرات موذی بدانند در اندرون او چیست، قطعه‌قطعه‌اش می‌کنند و شهدش را می‌ربایند.[22]و تصادفی نیست که می‌بینیم این باب‌ها غالباً مورد تعقیب و انتقام سرسختانۀ حکومت قرار گرفته‌اند. یَحیَی‌بن‌اُمّ‌طَویل، باب امام سجاد، با آن وضع …

نقش مؤمنان بصیری چون عمار و مالک اشتر در هدایت افکار مردم

در مقابل اینها، جبهه خودِ علی است؛ یک جبهه حقیقتاً قوی. کسانی مثل عمّار، مثل مالکاشتر، مثل عبداللَّه‌بن‌عبّاس، مثل محمّدبن‌ابیبکر، مثل میثم تمّار، مثل حُجربن عدی بودند؛ شخصیتهای مؤمن و بصیر و آگاهی که در هدایت افکار مردم چقدر نقش داشتند! یکی از بخشهای زیبای دوران امیرالمؤمنین - البته زیبا از جهت تلاش هنرمندانه این بزرگان؛ اما درعین‌حال تلخ از جهت رنجها و شکنجه‌هایی که اینها کشیدند - این منظره حرکت اینها به کوفه و بصره است. وقتی که طلحه و زبیر و امثال اینها آمدند صف‌آرایی کردند و بصره را …

انتظار اصحاب از ائمه برای خروج و قیام

یک بحث دیگری که قابل توجّه است، برداشت اصحاب ائمّه است، از حرکت ائمّه. اصحاب ائمّه خب از ما که به امام نزدیک‌تر بودند؛ آنها درباره‌ی ائمّه چه خیال میکردند؟ آیا شما در روایات ائمّه برنخوردید به اینکه اصحاب ائمّه، از ائمّه انتظار خروج داشتند؟ خب بیخودی انتظار خروج داشتند؟ آن کسی که بلند میشود می‌آید میگوید یابن رسول‌الله‌! چرا قیام نمیکنی در‌حالی‌که پانصد هزار مرد در خراسان، منتظر اشاره‌ی تو هستند، و حضرت دائم با او چانه میزنند تا میرسد بالاخره به تعداد کمتری، او چرا میگوید قیام کنید؟ یا آن افراد متعدّدی که به امام صادق دائم مراجعه میکردند، [البتّه] غیر از جاسوسهای بنی‌عبّاس؛ آنها را نمیگویم؛ آن کسانی که جاسوس بودند، از جواب امام معلوم میشود اینها جاسوسند امّا آن کسانی که واقعاً جاسوس نبودند و از جواب امام میشود فهمید که جاسوس نبودند، آنها …

انتظار همه یا اکثر اصحاب برای قیام و تشکیل زودهنگام حکومت حق

… گفتم، یعنی امام نفرموده بود»[73] تا حرف امام دروغ درنیاید. خب چرا زراره چنین اشتباهی را ممکن است بکند؟ این واقعاً اشتباه است؟ یا نه، برداشت [اصحاب] از ادّعاهای ائمّه و از آینده‌ی دنیای اسلام در مورد ائمّه، یک چیز قابل توجّه است؛ ما که به نزدیکی آنها نیستیم؛ همه‌ی آنها منتظر بودند. و بدانید که اصحاب ائمّه، همه یا اکثر، منتظر بودند که خروج بشود و قیام بشود و حکومت حق بزودی تشکیل بشود، که داستانهای مفصّلی در این باب هست. برداشت اصحاب ائمّه از حرکات آنان، که همان انتظار خلافت است، این هم یک فصل است که قابل بررسی است.

تندی و بدگویی آشکار برخی اصحاب ائمه

یکی دیگر از عناوین، آن اصحاب ائمّه که تندی کردند، [است]. بین صحابه‌ی ائمّه کسانی هستند مثل یحیی‌بن‌امّ‌طویل که اینها حرکات تندی داشتند و آشکارا بدگویی میکردند. یحیی‌بن‌امّ طویل میرفت در مسجد مدینه، رو میکرد به مردم و میگفت: اِنّا بُرَاؤُا مِنکُم وَ مِمّا تَعبُدونَ مِن دونِ اللهِ کَفَرنا بِکُم وَ بَدا بَینَنا وَ بَینَکُمُ العَداوَةُ وَ البَغضاّْء؛[77] حرف ابراهیم به کفّار را یحیی‌بن‌امّ‌طویل به مسلمانهای آن زمان …

آماج توطئه و تهمت و سوءقصد دشمنان به‌سبب ایمان و بصیرت

… که آنها با مردم کردند، حرف‌هایی که آنها در مسجد [زدند]، محاجّه‌هایی که آنها کردند، یکی از آن بخش‌های پرهیجان و زیبا و پرمغز تاریخ صدر اسلام است؛[57] خب این شخصیت‌ها بودند. لذا شما می‌بینید عمدۀ تهاجم‌های دشمنان، دشمنان امیرالمؤمنین، هم متوجه همین‌ها بود. علیه مالک اشتر، بیشترین توطئه‌ها؛ علیه عمار یاسر، بیشترین توطئه‌ها؛ علیه محمدبن‌ابی‌بکر، توطئه؛ علیه همۀ آن‌کسانی‌که امتحانی داده بودند در ماجرای امیرالمؤمنین از اولِ کار و نشان داده بودند که چه ایمان‌های مستحکم و استوار و چه بصیرتی دارند، علیه اینها سِهامِ[58] تهمت پرتاب می‌شد ازطرف دشمنان، انواع و اقسام، و به جان آنها سوءقصد می‌شد و لذا اغلبشان هم شهید شدند. عمار که در جنگ شهید شد، لکن محمدبن‌ابی‌بکر با حیله شهید شد، حیلۀ شامی‌ها؛ مالک اشتر با حیلۀ شامی‌ها شهید شد و بعضی دیگر هم که ماندند، بعدها به‌نحو شدیدی به شهادت رسیدند.

پایگاه معنوی یاران مکتبی و فداکار امام صادق (ع) و حضور آنان در همه‌جا

… به کمک تلاش وسیع پدرانش ـ یعنی امام سجاد و امام باقر، مخصوصاً اواخر زندگی امام باقر ـ و سپس خودش به کمک این تلاش توانسته بود یک عده مؤمن و مسلمان مکتبی، اصیل، انقلابی، فداکار، آماده برای خطرپذیری در سراسر عالم اسلام درست کند. و اینها آدم‌های عادی نبودند؛ آدم‌های عادی نبودند نه‌اینکه از طبقات ممتازه بودند نه، همین کاسب و تاجر و غلام و از این چیزها، اما از لحاظ پایگاه معنوی به‌هیچ‌وجه اینها به آدم‌های عادی شبیه نبودند. کسانی بودند که زندگی‌شان در هدفشان و در مکتبشان خلاصه می‌شد و همه‌جا هم بودند. عجیب این است که یاران امام صادق همه‌جا بودند، نه خیال کنید فقط در مدینه، نه؛ در کوفه بیشتر از مدینه بودند، در خود شام حتی کسانی بودند. اینها آن شبکۀ عظیم تشکیلاتی امام صادق است. حزب علوی، حزب تشیّع، اینی‌که گفتم آن شبکۀ تشکیلاتی همان تشیّع است یعنی این. و این از فصل‌های شناخته‌نشدۀ زندگی امام صادق است؛ این از چیزهایی است که بنده رویش تأکید و اصرار دارم، یک شبکۀ تشکیلاتی عظیم، یک حزب کامل …

اهمیت برداشت اصحاب از هدف ائمه (ع) و انتظار آنان برای قیام و خروج

یکی دیگر از مباحث قابل بررسی و پیگیری در شرح حال ائمه علیه‌السلام برداشت اصحاب ائمه علیه‌السلام از هدف و خط‌مشی و مدعای آن بزرگواران است. بدیهی است که اصحاب ائمه از ما به آن بزرگواران نزدیک‌تر، و به هدف و داعیۀ آنان آگاه‌تر بوده‌اند. آنها دراین‌باره چه تلقی و برداشتی داشتند؟ آیا ما در روایات، به این نکته که آنان منتظر «قیام» و «خروج» ائمه بوده‌اند، برخورد نمی‌کنیم؟ داستان مردی از خراسان را، همه می‌دانیم، که نزد امام صادق علیه‌السلام آمد و خبر داد که چندصدهزار مرد مسلح منتظر اشارۀ آن حضرتند تا قیام کنند. حضرت دربارۀ عدد مزبور اظهار تردید و تعجب کردند، و او پی‌درپی عدد را کم کرد. حضرت در پایان با تأکید بر کیفیت افراد، …

حرکات تند و معارضه‌آمیز اصحاب ائمه (ع) با دستگاه خلافت در سراسر دوران امامت

یکی دیگر از مباحث قابل بررسی و تحقیق، حرکات تند و معارضه‌آمیز اصحاب ائمه علیه‌السلام با دستگاه خلافت است. نمونه‌های این‌گونه حرکات را در سراسر دوران امامت می‌توان مشاهده کرد. در زمان امام سجاد علیه‌السلام یعنی در اوج اختناق، یَحیَی‌بن‌اُمّ‌طَویل، حواری آن حضرت، به مسجد مدینه می‌آمد و خطاب به مردمی که تسلیم دستگاه خلافت بودند، یا خطاب به کارگزاران حکومت، آیه‌ای را می‌خواند که سخن حضرت ابراهیم علیه‌السلام به کفار را حکایت می‌کند: …

تعبیرهای باب، وکیل و صاحب سر برای برخی یاران ائمه در روایات و کتب رجال

از تعبیرات بسیار پُرمعنایی که در روایاتِ مربوط به زندگی ائمه یا در سخن مؤلفان قرن‌های نخستین، نظر بینندۀ دقیق را جلب می‌کند، تعبیر باب و وکیل و صاحب سرّ است. به‌جز روایات، محدثان بزرگ شیعه نیز با تتبّع و بررسیِ خستگی‌ناپذیری که در روایاتِ گزارشگرِ زندگی امامان داشته‌اند، کسانی از یاران ائمه را با عنوان صاحب سرّ یا باب یا وکیل معرفی کرده‌اند. ابن‌شهرآشوب، محدث و رجالیِ برجستۀ شیعه، در شرح حال چند نفر از امامان، کسی را به‌عنوان «بابِ» آن امام معرفی می‌کند؛ مثلاً در احوال امام سجاد: «وَ کانَ بابُهُ یَحیَی بنَ اُمِّ‌الطَّویلِ» و در شرح حال امام باقر: «وَ کانَ بابُهُ جابِرَبنَ یَزیدَ الجُعفِیِّ» و در …

چهار هزار شاگرد به معنای چهار هزار راوی در طول عمر امام

و البتّه زندگی امام صادق (علیه السّلام) زندگی فوق‌العاده‌ای است، زندگی عجیبی است، زندگی موفّقی است از لحاظ اشاعه‌ی احکام الهی و روایات فراوانی که از آن بزرگوار و اصحاب ایشان داریم. البتّه این چهار هزار شاگردی که [برای حضرت] نقل میشود، شنونده خیال میکند که حضرت یک درسی شروع میکردند، چهار هزار نفر آنجا می‌نشستند؛ این [جور] نیست. در طول عمر این بزرگوار چهار هزار نفر از ایشان روایت کرده‌اند ــ آن‌طور که حالا در آن کتاب هست ــ ایشان چهار هزار نفر راوی دارند؛ چهار هزار شاگرد به این معنا است؛ نه‌اینکه حالا چهار هزار نفر می‌نشستند پای درس ایشان و ایشان درس میدادند.

نداشتن قدرت تحلیل و نفهمیدن ماجرا

قدرت تحلیل؛ من سابقها مکرّر گفته‌ام اگر یک ملّتى قدرت تحلیل خودش را از دست بدهد، فریب خواهد خورد. اصحاب امام حسن قدرت تحلیل نداشتند؛ نمیتوانستند بفهمند که قضیّه چیست؛ چه دارد میگذرد. اصحاب امیرالمؤمنین، آنهایى که دل او را خون کردند، همه مغرض نبودند، خیلى‌ از آنها قدرت تحلیل نداشتند؛ مثل خوارج ــ که حالا خوارج را عرض میکنم ــ قدرت تحلیلشان ضعیف بود؛ یک آدم نابابى، یک آدم بدجنسى، یک آدم زبان‌دارى پیدا میشد، میکشاند مردم را به یک طرف، شاخص …

پرسش از هویت «باب»های ائمه (ع) که غالباً کشته یا به قتل تهدید شدند

… هنگامی‌که به‌دست داوودبن‌علی کشته شد، اظهارات دربارۀ زید، دربارۀ حسین‌بن‌علی ـ شهید فخّ ـ و دیگران...و جالب این است که این مُعَلّیٰ باب امام صادق علیه‌السلام بوده که این مطلب و این تعبیر ـ تعبیر باب ـ یکی دیگر از آن مباحث قابل تأمل و تعقیب است. این‌کسانی‌که در روایات به‌عنوان «باب» ائمه علیه‌السلام معرفی شده‌اند، چه کسانی بودند؟ که غالباً هم کشته یا به کشته‌شدن تهدید شده‌اند؟ مانند: یَحیَی‌بن‌اُمّ‌طَویل، مُعَلَّی‌بن‌خُنَیس، جابر‌بن‌یزید جُعفی.

مراجعهٔ فراوان شیعیان به ائمه (ع) برای درخواست قیام

افراد زیادی ازاین‌قبیل به امام مراجعه و تقاضای «قیام» ـ به تعبیر روایات «خروج» ـ می‌کردند. البته مواردی از مراجعه‌کنندگان هم، جاسوسان بنی‌عباس بودند که از جواب‌های امام به آنان، می‌شود جاسوس‌بودن آنان را حدس زد. این افراد چرا مراجعه می‌کردند؟ آیا غیر از این است که در فرهنگ شیعه، در آن روز، مسئلۀ خروج و قیام برای ایجاد دولت حق، یک امر حتمی و یک هدف …

انتظار قیام و حکومت آل علی در سطح اصحاب بلندمرتبه

روایت جالبی در این باب دیدم که از آن می‌شود فهمید که این تلقی در سطوح اصحاب بلندمرتبه‌ای چون زُرارَة‌بن‌اَعیَن[8] چگونه بوده است. روایت در رجالِ کَشّی است: روزی زراره نزد امام صادق علیه‌السلام می‌آید و می‌گوید: یکی از یاران ما از دست طلبکاران گریخته است، اگر «این امر» نزدیک است، صبر کند تا با قائم خروج کند، و اگر در آن تأخیری هست، با آنان از در مصالحه درآید. حضرت می‌فرماید: خواهد شد. زراره می‌پرسد تا یک سال؟ امام می‌فرماید: ان‌شاءالله خواهد شد. دوباره می‌پرسد تا دو سال؟ باز می‌فرماید: ان‌شاءالله خواهد شد. و زراره خود را قانع می‌کند که تا دو سال دیگر حکومت آل علی بر سر کار خواهد آمد. یقیناً زراره شخص ساده و …

روایات متعدد انتظار قیام یا درخواست آن از سوی اصحاب

از روایات متعددی که در زمینۀ انتظار قیام یا درخواست آن از سوی اصحاب ائمه علیه‌السلام وجود دارد، به‌روشنی می‌توان فهمید که هدف ائمه علیه‌السلام یعنی تشکیل حکومت علوی و تلاش برای آن و متوقع‌بودن آن، از جملۀ مسلّمات در نظر شیعیان و حتی یاران نزدیک ائمه علیه‌السلام بوده است. و این قرینه‌ای حتمی بر هدف و خط‌مشی ائمه علیه‌السلام است.

فریادهای پرخروش حجرها و رشیدها در دعوت به تشیع که با خونشان امضا شد

… یکی به‌صورت بیان حقایق و اظهارِ مسائل لازم و تبیین فکر و ایدئولوژی، که کار امام حسن و برادرش امام حسین علیهماالسلام بود، که در رأس قرار داشتند و فرزندان پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله بودند و ازلحاظ فکری مورد اعتقاد و اطمینان عامۀ مسلمان‌ها محسوب می‌شدند؛ و یکی هم به‌صورت فریادهای پرخروشی که به‌وسیلۀ حُجرها و رُشَیدها و عمروبن‌حَمِق‌ها برآورده می‌شد و این فریادها که داعیۀ تشیّع در آنها بود، با خون این بزرگ‌مَردان امضا می‌شد. (51/11/24)

تربیت شاگردان درست و پراکندن آنان در سراسر عالم اسلام

پس کار علمی امام صادق عبارت بود از تفسیر درست قرآن، بیان درست معارف الهی، بیان درست احکام الهی، افشاکردن تحریف‌هایی که در معارف و احکام و تفسیر قرآن انجام گرفته، و افشای چهرۀ کسانی که این تحریف‌ها را انجام دادند. این کار علمی امام صادق [بود، همراه با] تربیت شاگردانِ درست و رهاکردن آنها در میان انبوه تودۀ مسلمان و ملت مسلمان در اقطار عالم اسلامیِ آن روز، که چندین برابر کشور کنونی ما بود؛ این خط اول. (67/8/8)

تربیت تدریجی چهارهزار شاگرد در خلوت و دشواری و تبعید

… خیال کنیم که حضرت یک مرد عالمی بود، مثل بقیۀ علمایی که در آن عصر بودند، و نشسته بود و یک‌مُشت شاگردی هم داشت، این نبوده. می‌گویند چهارهزار شاگرد هم داشته حضرت؛ همه خیال می‌کنند حضرت روی منبر می‌نشسته، چهارهزار نفر پای منبر حضرت می‌نشستند؛ کجا این خبرها بود! چهارهزارتا، یعنی در طول زمان و به‌مرور؛ در عزلت، در خلوت، در دشواری، در تبعید. یک مدتی هم البته، چند سالی هم در این وسط، در این سی سال ـ که جنگ بین بنی‌امیه و بنی‌عباس بود و گرفتاری‌های هر دو طرف زیاد بود ـ آن حضرت یک‌قدری وسعت بیشتری داشتند. فرصت و میدان بیشتری بود و شاید عدۀ بیشتری دور حضرت جمع می‌شدند در مسجد مدینه و حدیث و احکام یاد …

روایت محدود بودن مؤمنان پس از عاشورا به سه یا پنج نفر، ناظر به پیروان استوار ائمه

… به فرمان آن حضرت، تشکیلات پیوستۀ شیعی را به‌وجود آوردند و همین‌ها بودند که با تبلیغات دامنه‌دار و عمیق خود، کسانی را به درون مرز آن تشکیلات درآورده و کسان بیشتری را که ازلحاظ اندیشه و ایدئولوژی، هم‌پا و همانند آنان نبودند، به ماجراهای شیعی کشانیده بودند. بی‌گمان روایتی که از امام صادق نقل کردیم ـ که جمع مؤمنانِ پس از حادثۀ عاشورا را به سه یا پنج نفر محدود می‌کرد ـ ناظر به کسانی از این دسته است؛ یعنی شیعیان و پیروان استوار ائمه؛ کسانی که در حرکت و سِیر تکامل‌پوی انقلاب علوی و هاشمی دارای نقشی آگاهانه و تعیین‌کننده بودند.

لزوم پوشیده داشتن مبارزه از قدرت‌های حاکم زمان

یکی از چیزهایی که ـ بنده حالا دو سه تا از اینها را می‌شمارم و بعد روایات را تطبیق می‌کنم با اینها ـ انسانِ هدفی را به هدف می‌رساند، استتار و کتمان است. صحابیِ امام و یار نزدیک امام، باید راه خود را، که قدرت‌های قاهرِ زمانِ امام با آن راه مخالفند، پوشیده بدارد؛ نباید به آنها بگوید ای معاویه! یا ای منصور! یا ای هارون! که من دارم علیه حکومت تو مبارزه می‌کنم. نباید بگذارد او بفهمد که این در صراط ایجاد حکومت حق و عدلی است که در [رأس] چنین حکومتی جز علی علیه‌السلام یا جز امام صادق یا امام باقر علیهماالسلام یا بندگانی که …

پرسش از چگونگی پدید آمدن چهار هزار یار

اینکه در مورد اصحاب امام صادق (علیه السّلام) گفته میشود «چهار هزار نفر»، اینها از کجا آمدند؟ چه کسی درستشان کرد؟ به قول شما، چه کسی چهار صد نفر را کرد چهار هزار نفر؟ این روایت از امام صادق (علیه السّلام) را من مکرّر در این جلسات خوانده‌ام که «اِرتَدَّ النّاسُ بَعدَ الحُسَینِ اِلّا ثَلاثَة»؛[1] حالا بعضی روایات «اِلّا ثَلاثَة» دارد، یک روایت [هم] مثلاً «اِلّا خَمسَة» دارد. یعنی ماجرای عاشورا آن‌چنان رعبی در دل همه در دنیای …

هشدار امام کاظم (ع) به یاران دربارهٔ خطر کشته شدن با افشای ارتباط

… خودش، از کسانی که جزو نزدیکان خودش بودند، آدم‌های سرشناس و معروف را از بین برده بود که یک انبارِ اسکلت درست شده بود.[16] از همۀ اینها فارغ شد، نوبت به امام صادق رسید. امام صادق را هم با حیله مسموم کرد. در فضای زندگی سیاسی بنی‌عباس هیچ غباری دیگر وجود نداشت. در یک‌چنین شرایطی که منصور در کمال قدرت و در اوج سلطۀ ظاهری زندگی می‌کند، نوبت به امامت موسی‌بن‌جعفر علیه‌الصلاةوالسلام رسید که یک جوانی است تازه‌سال و با آن‌همه مراقب به‌طوری‌که کسانی که می‌خواهند بعد از امام صادق بفهمند که دیگر حالا به چه کسی باید مراجعه کرد با زحمت می‌توانند راه پیدا کنند و موسی‌بن‌جعفر را پیدا کنند[17] و موسی‌بن‌جعفر به آنها توصیه می‌کند که مواظب باشید اگر بدانند که از من حرف شنیدید و از من تعلیمات دیدید و با من ارتباط دارید، «اَلذِّبح»[18] کشتن هست، مراقب باشید. در یک‌چنین شرایطی موسی‌بن‌جعفر به امامت می‌رسد و مبارزه را شروع می‌کند.

دستور امام کاظم (ع) به یاری برای انکار دیدن او نزد خلیفه

… زندگی موسی‌بن‌جعفر هست. موسی‌بن‌جعفر یقیناً دورانی را در خفا زندگی می‌کرده. اصلاً زندگی زیرزمینی که معلوم نبوده کجاست؛ که در آن زمان، خلیفۀ وقت افراد را می‌خواست، از آنها تحقیق می‌کرد که موسی‌بن‌جعفر را شما ندیدی؟ نمی‌دانی کجاست؟ و آنها اظهار می‌کردند که نه؛ حتی ـ آن‌طورکه در روایت هست ـ موسی‌بن‌جعفر به یکی از افراد گفتند که تو را خواهند خواست. راجع‌به من از تو سؤال خواهند کرد که تو کجا دیدی موسی‌بن‌جعفر را، به‌کلی منکر بشو، بگو من ندیدم؛ همین‌طور هم شد، زندانش کردند، بردند برای اینکه از او بپرسند موسی‌بن‌جعفر کجاست. شما ببینید زندگی یک انسانِ این‌طوری، زندگی کیست؟ آدمی که فقط مسئله می‌گوید، معارف اسلامی بیان می‌کند، هیچ کاری به کار حکومت ندارد، مبارزۀ سیاسی نمی‌کند که زیر این‌چنین فشارهایی قرار نمی‌گیرد.