حضور ایادی دشمنان در داخل حکومت پیامبر و امیرالمؤمنین با وجود اقتدار آنان
در زمان حکومت نبىّ اکرم و امیر المؤمنین علیهما السّلام، با آن که این بزرگواران در داخل کشورشان اقتدار داشتند، ولی دشمنان اسلام حضور خود را نیز حفظ کرده بودند. مگر دشمنان و منافقان نمیخواستند مرکب پیامبر را در آن گردنه رم دهند که خدای متعال وجود مقدّس آن حضرت را نجات داد؟ در زمان آن بزرگواران، ایادی دشمنان خارجی در داخل بودند و حتی به صورت مسجد سازی (مسجد ضرار)، قصد ضربه به حکومت اسلامی را داشتند: «و ارصاداًلمن حاربَ اللَّه و رسوله[2] ». آنها منتظر بودند که دشمن خارجی بیاید و به او کمک برسانند و حکومت پیامبر را از بین ببرند!
نادر یا بیسابقه بودن فداکاریهای امروز در مقایسه با صدر اسلام
… اینکه خیلی از مجاهدتها، فداکاریها و بزرگمنشیهای صدر اسلام را، وقتی در گذشته در سخنرانیها و گفتارهای خصوصی، نقل میکردیم، بعضی - حتّی گاهی خود گویندههایش - ته دلشان خیلی باور نمیکردند که همه این جزئّیات، همینطور اتّفاق افتاده است؛ از بس بزرگ و باعظمت است. آنچه ما امروز میبینیم، واقعاً من به شما عرض میکنم که در صدر اسلام، در زمان نبىّاکرم صلّیاللَّهعلیهوآلهوسلّم، نمونههای نادری دارد. حتّی بعضیش اصلاً نمونه ندارد.
از دست رفتن بیشترین نیروی انقلاب نخستین اسلام در چنین دورانی
در سطح داخلی، انقلاب اکنون در مرحلهیی است که میتوان آن را دوران «جهاد اکبر» نامید که دورانی است بسیار سخت، بسیار خطرناک و همه انقلابها این دوران را قاعدتاً تجربه میکنند و شاید بشود گفت که اکثر انقلابها در این دوران دچار لغزش و انحطاط میشوند. و شاید تعجب کنید اگر عرض کنم که انقلاب عظیم تاریخی نخستین اسلام در چنین دورانی بود که بیشترین نیروی خود را از دست داد.
تجربهٔ صدر اسلام درسی هشداردهنده برای انقلاب امروز
ما امروز در این دوران از انقلاب کبیر و عظیم و عمیق خود قرار داریم. البته امتیاز ما به صدر اول در دو نکته، مهم است. نخست: وجود تجربهی آن دوران در برابر ما که برای ما صفحه درس آموزنده و هشداردهندهیی است که ای بسا خواهد توانست از آن خطرات مانع شود.
پیاده شدن نظام اسلامی در مدینه و گسترش آن به مکه
اسلام این نظام را به وسیله نبىّاکرم آورد و در جامعه آن روز بشر پیاده کرد. در کجا؟ در گوشهای که اسمش مدینه بود و بعد هم به مکه و چند شهر دیگر توسعه داد.