رفتن به محتوای اصلی

هجرت پیامبر اکرم (ص)رویداد

نام‌های دیگر: هجرت پیامبر (ص)، هجرت پیامبر

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مهاجرت پیامبر اکرم (ص) از مکه به مدینه و تشکیل جامعهٔ اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در نشست سه‌جانبه با شهید مطهری و دکتر شریعتی— ۱۳۵۵/۱۰/۱۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۵ تا ۱۴۰۳
۱۳۵۵۱۴۰۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۲۸ پاراگراف)

هدف هجرت: مبارزهٔ جهانی با نظام‌های ظالمانه و ساختن نظام نمونه

… و همه مکانهاست. البته این الگو، یک الگوی کامل است و مثل آن را دیگر در هیچ دورانی سراغ نداریم؛ لیکن با نگاه به این الگوی کامل، میشود شاخصها را شناخت. این شاخصها برای افراد بشر و مسلمانها علامتهایی است که باید به وسیله آنها نسبت به نظامها و انسانها قضاوت کنند. هدف پیغمبر از هجرت به مدینه این بود که با محیط ظالمانه و طاغوتی و فاسد سیاسی و اقتصادی و اجتماعیای که آن روز در سرتاسر دنیا حاکم بود، مبارزه کند و هدف، فقط مبارزه با کفّار مکه نبود؛ مسأله، مسأله جهانی بود. پیامبر اکرم این هدف را دنبال میکرد که هرجا زمینه مساعد بود، بذر اندیشه و عقیده را بپاشد؛ با این امید که در زمان مساعد، این بذر سبز خواهد شد. هدف این بود که پیام آزادی و بیداری و خوشبختی انسان به همه دلها برسد. این جز با ایجاد یک نظام نمونه و الگو امکانپذیر …

دعوت اهل یثرب از پیامبر در اثر ایستادگی مسلمانان مکه

این ایستادگی، کار خودش را کرد. اولین جایی که این اثر، منعکس شد، یثرب بود که منتهی شد به این‌که پیامبر را دعوت کردند؛ گفتند حالا که اهل مکه شما را قبول ندارند، به شهر ما «یثرب» بیایید. پیامبر قبول کرد.

پیمان اهل یثرب برای حمایت و دفاع از پیامبر

البته با آنها عهد بست؛ گفت: من که یثرب آمدم، باید از من حمایت کنید، باید از من دفاع کنید - پیش‌بینی میکرد که حمله خواهد شد، جنگ خواهد شد - گفتند: حاضریم؛ اگر به یثرب بیایی، جانمان بلاگردان جان توست، خانواده‌ی ما بلاگردان تو هستند، اموال ما بلاگردان توست. یک مشت جوانها از اهل یثرب غالباً جوان بودند - ایمان عمیق و راسخی را نشان دادند. یک عده از بزرگانشان هم - مثل «سعدبن‌عبادة» «سعدبن‌معاذ» - تبعیت کردند؛ پیامبر را دعوت کردند و به مدینه بردند. اسم یثرب را هم عوض کردند و «مدینه» گذاشتند - «یثرب» بود، «مدینةالنبی» …

تأثیر ورود مظلومانهٔ پیامبر بر همهٔ اهل مدینه

درست توجه کنید: این حالت مظلومانه و معصومانه، سخن نو، چهره‌های درخشان، حادثه‌ی جدید و اول کار، همه را تحت تأثیر قرار داد؛ همه به هیجان آمدند. حتی بعضی از یهود هم که در مدینه ساکن بودند - با این‌که یهود در دوره‌های بعد، از همه معاندتر بودند - اول کار تحت تأثیر قرار گرفتند؛ یعنی نفس آمدن پیامبر با آن حالت بخصوص - که هنگام آمدن هم قریش رها نکردند، به آنها ضربه زدند، تعقیبشان کردند، عده‌یی را در بین راه محاصره کردند و چه کردند - بیشتر به مقبولیت ورود پیامبر به مدینه کمک میکرد.

پیمان اهل یثرب برای حمایت و دفاع از پیامبر

خوب، پس اول کار، همه یک نوع ایمانی آوردند؛ گفتند: حاضریم؛ اگر به یثرب بیایی، جانمان بلاگردان جان توست، خانواده‌ی ما بلاگردان تو هستند، اموال ما بلاگردان توست. یک مشت جوانها از اهل یثرب غالباً جوان بودند ایمان عمیق و راسخی را نشان دادند. یک عده از بزرگانشان هم - مثل «سعد بن عبادة»، «سعد بن معاذ» - تبعیت کردند؛ پیغمبر را دعوت کردند و به مدینه بردند. اسم یثرب را هم عوض کردند و «مدینه» گذاشتند - «یثرب» بود، …

تأثیر ورود مظلومانهٔ پیامبر بر همهٔ اهل مدینه

درست توجه کنید: این حالت مظلومانه و معصومانه، سخن نو، چهره‌ی درخشان، حادثه‌ی جدید و اول کار، همه را تحت تأثیر قرار داد؛ همه به هیجان آمدند. حتی بعضی از یهود هم که در مدینه ساکن بودند - با اینکه یهود در دوره‌های بعد، از همه معاندتر بودند - اول کار تحت تأثیر قرار گرفتند؛ یعنی نفس آمدن پیغمبر با آن حالت بخصوص - که هنگام آمدن هم قریش رها نکردند، به آنها ضربه زدند، تعقیبشان کردند، عده‌یی را در بین راه محاصره کردند و چه کردند - بیشتر به مقبولیت ورود پیغمبر به مدینه کمک میکرد.

قانع نبودن پیامبر به آزادی عبادت در مکه و هجرت برای تشکیل نظام اسلامی

… کفرآمیز، جایى نیست و زمینه‌‌ى مناسبى نیست براى اینکه انسان بتواند در آن طبق خواسته‌‌ى پیغمبر و شریعت پیغمبر زندگى کند. اگر کفّار قریش به پیغمبر اجازه میدادند که شما میتوانید آزادانه نمازتان را بخوانید، باز پیغمبر دنبال مدینه بود، کمااینکه همین‌جور هم بود. پیغمبر بعد از برگشتن از شعب ابى‌‌طالب، آزادانه نماز میخواند، زکات میدادند، زکات میگرفتند، معامله‌‌ى اسلامى با همدیگر میکردند، یک جمع مسلمان به وجود آمده بود، امّا پیغمبر به این قانع نبود؛ چرا؟ چون نظام اسلامى نبود؛ آن جامعه‌‌اى که قوانین او، مقرّرات او، حاکمیّت او، حرکت سیاسى او، دوستى او، دشمنى او بر اساس اسلام باشد، در مکّه تشکیل نشده بود و جاى دیگرى لازم بود که پیغمبر آن را تشکیل بدهد؛ لذا رفت مدینه. دوران سیزده‌ساله در مکّه دائماً به مبارزه گذشت، تا اینکه رسول خدا حرکت کرد رفت به مدینه. البتّه کفّار قریش این را فهمیدند، حدس زدند که اگر برود مدینه، آینده‌‌ى آنها سخت‌‌تر خواهد بود، تصمیم گرفتند مانع بشوند و پیغمبر را به قتل برسانند که خداى متعال نگذاشت و …

سابقهٔ اندیشهٔ هجرت در پیامبر برای تشکیل جامعهٔ اسلامی

من سابقه‌ی فکر هجرت در پیغمبر را از خیلی پیش از هجرت به مدینه سراغ کردم[2] و احساس کردم رفتن به یک نقطه‌ای که در زیر فشار کفّار قریش نباشد، از چند سال قبل در فکر پیغمبر بود؛ یعنی تشکیل جامعه‌ی اسلامی به همان سبکی که خود پیغمبر از وحی الهی الهام گرفته؛ لذا رفتن پیغمبر به طائف و فرستادن عدّه‌ای از اصحاب به حبشه و حتّی رفتن به شعب ابی‌طالب احتمالاً در این روند بوده و پیغمبر میخواست آن جامعه‌ای را که در آن جامعه حاکم از سوی خدا است و قوانین، قوانین الهی است و ارزشها، ارزشهای اسلامی است و مردم با این ارزشها …

برپایی نظام الهی در یثرب پس از ناکامی در طائف و حبشه و مکه

پیغمبر این مراحل گوناگون را طی میکند تا میرسد به تشکیل نظام الهی، نظام توحیدی، و این نظام تصادفاً در مدینه به وجود می‌آید؛ یعنی پیغمبر قبلاً طائف را در نظر داشت، نگرفت؛ قبایل اطراف مکّه را در نظر داشت، نگرفت؛ حبشه رفتند نشد؛ در خود مکّه هم که اصلاً امکان نداشت به هم بجنبند؛ تصادفاً یثرب پیشامد کرد، پیغمبر رفت آنجا و نظام الهی را در آنجا پیاده کرد؛ اگر به جای یثرب هر جای دیگر دنیا هم پیدا میشد، پیغمبر هم مثل موسیٰ راه می‌افتاد و با مردمش میرفتند آنجا، آنجا نظام را مستقر میکردند. فرقی برای پیغمبر نمیکند؛ مسئله این است که این نظام بایستی سر پا بشود. بعد هم که آن نظام مستقر شد، آن وقت در حقیقت شروع کار …

مبارزه با محیط ظالمانه و طاغوتی حاکم بر جهان، هدف هجرت

هدف پیغمبر از هجرت به مدینه این است که مبارزه کند با محیط ظالمانه و طاغوتی و فاسد سیاسی و اقتصادی و اجتماعی‌ای که آن روز در سرتاسر دنیا حاکم بود. هدف، فقط مبارزۀ با کفار مکه نبود؛ مسئله، مسئلۀ جهانی بود. هدف این بود که بذر اندیشه و عقیده را پیامبر اکرم بپاشد؛ هر کجایی که زمینه مساعد بود، در زمان مساعد، این بذر سبز خواهد شد. هدف این بود که پیام آزادی انسان و پیام بیداری انسان و پیام خوشبختی انسان به همۀ دل‌ها برسد. این جز با ایجاد یک نظام نمونه و الگو …

ایجاد انقلاب در دل‌های مردم مدینه با ورود پیامبر

… وقتی‌که شنیدند پیغمبر وارد قُبا شده است ـ که نزدیک مدینه است و پانزده روز پیغمبر در قبا ماندند ـ این شوق روزبه‌روز در دل مردم مدینه بیشتر می‌شد. البته بعضی‌ها می‌رفتند قبا، پیغمبر را زیارت می‌کردند، برمی‌گشتند؛ عده‌ای هم در مدینه منتظر بودند پیغمبر بیایند. بعد که پیغمبر وارد شد، این شوق، این نسیم لطیف و ملایم تبدیل شد به توفانی در دل‌های اینها؛ دل‌ها را عوض کرد. اول، انقلاب در دل‌های مردم به‌وجود آمد. ناگهان احساس کردند که عقاید آنها، عواطف آنها، وابستگی‌های قبایلی آنها، تعصبات آنها، در چهرۀ این مرد، در رفتار این مرد، در سخن این مرد، همه رفت زیرِ پا لگدمال شد، خودشان لگدمال کردند. با بابِ تازه‌ای، دروازۀ جدیدی به‌سوی عالم آفرینش، به‌سوی معارف اخلاقی، به‌سوی حقایق عالمِ وجود آشنا شدند؛ شد توفان.

هجرت با هدف تشکیل جامعهٔ اسلامی و نزول سکینه بر پیامبر در غار

یک‌جا در آن‌وقتی‌ست که در زیر آن درخت، مسلمانان با پیغمبر بیعتشان را تجدیدکردند.[13] یک‌جا برای آن‌وقتی‌ست که پیغمبر از مکه گریخته است به‌سوی مدینه، با هدف تشکیل جامعۀ اسلامی، با طرحِ تصمیم‌های خطرناکی برای کفار و دشمنان، با هزار تصمیم و اراده‌های نیرومند، با هزار فکر، پیغمبر آمده بیرون و باید خودش را به مدینه برساند، شرط تحقق تمام آن هدف‌ها و آن اندیشه‌ها، آن تدبیرهای پیغمبر، این است که پیغمبر سالم برسد به مدینه، واِلّ اگر پیغمبر را در بین راه، کفار بتوانند بکشند، نابود بکنند، هیچ‌یک از آن رؤیاها صورتِ وقوع نخواهد گرفت. پیغمبر پناه برده به یک غاری، آنجا هم خدا می‌فرماید که ﴿فَاَنزَلَ اللهُ سَكينَتَهُ عَلَيهِ﴾[14] خدا سکینه و آرامش خود را بر دل پیغمبر، در آن موقعیت حساس فرود آورد. و چند مورد دیگر هست. مؤمن دارای سکینه است، سکینه به‌این‌معناست؛ پس سکینه، آرامش، سکون نفس، باز به‌معنای عدم تحرک و خواب رفتن و غافل شدن نیست.

هجرت به‌عنوان پایه‌گذاری امت اسلامی

یکی از این درسهای زندگی پیغمبر و دعوت پیغمبر را ــ که شاید یکی از بزرگ‌ترین درسهای نبوی برای ما این است ــ من عرض میکنم و آن عبارت است از: امّت‌سازی؛‌ تشکیل «امّت اسلامی». آن مبارزات سیزده‌ساله‌ی مکّه منتهی شد به هجرت که پایه‌گذاری امّت اسلامی است. امّت اسلامی با هجرت کلید خورد، با سختی‌ها و دشواری‌ها و گرسنگی‌ها و سختی‌های اهل صُفّه[10] و مردم مدینه ــ که مهاجرشان یک جور، انصارشان یک جور [سختی کشیدند] ــ ادامه پیدا کرد؛ با مجاهدتها، مبارزه‌ها، فداکاری‌ها امّت اسلامی تحکیم شد؛ با فداکاری‌هایی که در دوران حیات مبارک پیغمبر انجام گرفت و گذشتها و ایثارهایی که بعد از رحلت آن بزرگوار انجام گرفت، این امّت پایدار ماند. البتّه بهتر از آنکه اداره شد میتوانست اداره بشود لکن امّت اسلامی …

زمینه‌سازی پیامبر با بزرگان یثرب و اعزام مصعب‌بن‌عمیر پیش از هجرت

… میکنند؛ از قبل هم بود و با حرکت انقلابی این تلاش خنثی شد، ولی خب باز آدم مشاهده میکند که کسانی باز زمزمه‌ی این را شروع کرده‌اند با نوشتن و گفتن و مانند اینها- نقطه‌ی اوج نهضت نبوی تشکیل حکومت بود که مقدّمات آن را و زمینه‌سازی آن را خود پیغمبر به وجود آورد؛ با بزرگان مدینه که آوازه‌ی اسلام را شنیده بودند و آمدند ببینند قضیّه چیست، پیامبر اکرم با اینها صحبت کردند، مواضعه[5] کردند، قرارداد گذاشتند و بزرگان یثرب -البتّه آن روز هنوز اسمش مدینه نبود، شهر یثرب بود- زمینه‌سازی کردند، بعد پیغمبر اکرم با آن وضع عجیب، هجرت خود را شروع کرد، بعد هجرت مسلمانها شروع شد و بتدریج مهاجرین آمدند. قبل از هجرت، پیغمبر مصعب‌بن‌عمیر را به عنوان نماینده فرستاد آنجا که برود آیات قرآن را بخواند برای مردم؛ این مقدّمات را فراهم کرد، بعد هم خود حضرت به یثرب هجرت کردند و حکومت اسلامی را در آنجا تشکیل دادند؛ این نقطه‌ی اوج نهضت پیغمبر بود. و به این هم اکتفا نکردند که حالا یک حکومت تشکیل بدهند و فقط مردم را اداره کنند؛ نه، شروع کردند به مقابله‌ی همه‌جانبه‌ی با …

تشکیل نظام دینی، همان کار پیامبر در هجرت به مدینه

… یکی از بزرگترین اقلام عمل به قرآن است که این را انقلاب برای ما تأمین کرد. از این غفلت نکنیم. بله، در داخل این چهارچوب بزرگ، جدولهای زیادی است که باید پر بشود، کارهای زیادی است که باید انجام بگیرد، اما کار اصلی، کار اساسی، این بود که این نظام به وجود بیاید. ایجاد یک نظام مبتنی بر دین که مسئولان این نظام، هویتشان، اهدافشان، خصوصیاتشان، عملکردشان، ارتباطشان با مردم، عملکردشان برای مردم بر اساس دین باشد - بر اساس دستور دینی و دستور اسلامی باشد - این همان بزرگترین قلم از اقلام عمل به قرآن است؛ یعنی همان کاری که پیغمبر اکرم در آمدن به مدینه و هجرت به مدینه انجام دادند. تا وقتی جامعه‌ای نباشد، نظامی نباشد، تمرکز اقتداری نباشد که بتواند بر روی همه‌ی فعالیتهای اجتماعی سایه بیفکند، کارها ضمانتی ندارد. قبل از انقلاب، خیرخواهان و ناصحانِ معدودی بودند؛ دلشان میسوخت، حرص میخوردند، مردم را هی نصیحت میکردند - حالا در وسائل ارتباط …

هجرت از مکه به مدینه مبدأ تاریخ هجری

حلول ماه مبارک ربیع الاول را که ماه ولادت نبی مکرم اسلام حضرت محمد بن عبداللَّه و یکی از مقاطع تاریخی بزرگ برای کل بشریت است، تبریک عرض میکنیم. در روز اول ربیع الاول هجرت پیغمبر واقع شده است؛ از مکه به مدینه که مبدأ تاریخ هجری مسلمانان است. این ماه هم ربیع‌المولود است، هم ربیع‌الهجره است.

سپردن فواطم و امانت‌ها به امیرالمؤمنین (ع) و خوابیدن او در بستر پیامبر

… دنبال پیغمبر راه افتاد. این، خیلی مهم است. یک کودک ده یازده ساله حقیقت را در میان آن همه دشمنی و انکار بشناسد و پای آن بایستد و برای آن سر از پا نشناسد. جوانهای بیست ساله و بیست‌ودو ساله و بیست‌وپنج ساله میتوانند امیرالمؤمنین را الگوی خودشان قرار بدهند؛ چرا؟ چون او کسی بود که در بیست‌وسه سالگی - که پیغمبر اکرم در آن زمان از مکه به مدینه هجرت فرمود - مهمترین بار این هجرت بزرگ را بر دوش گرفت و پیامبر عزیزترین شخصیتهای خاندانش یعنی «فواطم»[1] را به او سپرد تا با خودش از مکه به مدینه بیاورد؛ وکالت خودش را در مکه به او داد که امانتهای مردم را بدهد، قرضهای پیغمبر را ادا کند، طلبهای او را جمع‌آوری کند و در مدینه به پیامبر ملحق شود. شب هم که بنا بود بریزند در آن خانه و پیغمبر را با شمشیرهاشان قطعه قطعه کنند، او بود که حاضر شد جای پیغمبر بخوابد؛ خود را در معرض این خطر قرار بدهد. این شخصیت را ببینید! عظمت را ببینید! این میشود الگو.

ورود پیامبر به مدینه و ایجاد انقلاب در دل‌های مردم

… پیغمبر وارد قُبا شده است - قُبا نزدیک مدینه است و آن حضرت پانزده روز در آن‌جا ماند - شوق دیدن ایشان روزبه‌روز در دل مردم مدینه بیشتر میشد. بعضی از مردم به قُبا میرفتند و پیغمبر را زیارت میکردند و برمیگشتند؛ عدّه‌ای هم در مدینه منتظر بودند تا ایشان بیاید. بعد که پیغمبر وارد مدینه شد، این شوق و این نسیم لطیف و ملایم، به توفانی در دلهای مردم تبدیل شد و دلها را عوض کرد. ناگهان احساس کردند که عقاید و عواطف و وابستگیهای قبایلی و تعصّبات آنها، در چهره و رفتار و سخن این مرد محو شده است و با دروازه جدیدی به سوی حقایق عالم آفرینش و معارف اخلاقی آشنا شده‌اند. همین توفان بود که اوّل در دلها انقلاب ایجاد کرد؛ بعد به اطراف مدینه گسترش پیدا کرد؛ سپس دژ طبیعی مکه را تسخیر کرد و سرانجام به راههای دور قدم گذاشت و تا اعماق دو امپراتوری و کشور بزرگِ آن روز پیش رفت؛ و هرجا رفت، دلها را تکان داد و در درون انسانها انقلاب به وجود آورد. مسلمانان در صدر اسلام، ایران و روم را …

معنا یافتن شعارهای بعثت با هجرت و ایجاد نظام اسلامی

نبی اکرم از اوّلِ حرکت خود در دوران بعثت شعارهایی داده است که جز با هجرت آن بزرگوار به مدینه و جز با ایجاد نظام اسلامی، این شعارها نامفهوم و غیرقابل درک است. آن توحیدی که پیغمبر اسلام آن را ترویج میکند، آن توحیدی که تبعیض را در جامعه نفی میکند، آن توحیدی که غلامان و بردگان مظلوم را علیه اربابانشان تحریک میکند، آن توحیدی که جوانهای باروحیه و حسّاس را در مقابل کارهای زشت و غلط و انحرافىِ پدرانشان به مقاومت وامیدارد، …

بیعت مردم یثرب با پیامبر و هجرت ایشان به مدینه

… زیادی کردند و در بین مردم یثرب آن کسی را که از همه آقاتر و عاقل‌تر و زرنگ‌تر و مردم‌دارتر و پولدارتر و ریشه‌دارتر و قوم و قبیله‌دارتر بود بنام عبدالله بن اُبی، او را برای خودشان انتخاب کردند و در گفتگوی انتخاب او به حکومت و عمارت و شاید سلطنت مدینه بودند. که زمزمه‌ی اسلام پیچید، عده‌ای از یثربیها به مکه رفتند، آنجا دیدند که پیغمبری ظهور کرده و چند نفر مجذوب او شدند، آمدند آهسته بنا کردند تبلیغ کردن، سال بعد عده‌ی بزرگتری 80 - 70 نفر رفتند مکه با پیغمبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) بیعت کردند و به او گفتند حالا که اهل مکه تو را قبول ندارند به مدینه بیا، ما از تو پذیرائی میکنیم پیغمبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) هم به آنها قول داد، آنها به مدینه بازگشتند و عده بیشتری را بخودشان جذب کردند، و این در حالی بود که میخواست تاج امارت شهر یثرب، (دو قبیله‌ی اوس و خزرج) چیز به این شیرینی روی سر این آقا فرود آید که یک مزاحم بنام اسلام و پیغمبر اسلام پیدا شد (علت پیدایش آن مرض اینجاست). پیغمبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) هم در این بین، مخفیانه با آن شرحی که لابد شما میدانید، از مکه خارج شد و به مدینه آمد، مردم با شور و شوق فراوان به استقبال و هایوهوی البته نه در وضعیت پادشاهان بلکه در وضعیت بندگان خدا، یعنی وضع حکومت پیغمبر، وضعیت پادشاهی و آن تجمل و تشریفات نبود، اما تدبیر و اراده‌ و اداره و همه چیز بود، حالا این آقا چکار باید کند؟ دید اگر ایمان نیاورد مردم به او میشوند، بعد از آمدن پیغمبر(صلی‌الله‌علیه‌وآله) اسم یثرب هم به مدینة‌النبی یعنی شهر پیامبر تغییر کرد که بتدریج بعنوان مدینه (یعنی شهر) معروف شد، و اینطور شد که جوانهای پر هیجان حزب‌اللهی علاقمند اوایل آمدن پیغمبر به مدینه …

هجرت از مکه به مدینه به دعوت مسلمانان یثرب

ماجرای هجرت را هم میدانید؛ به ‌طور خلاصه، عدّه‌ای از مدینه که آن‌ وقت هنوز یثرب نامیده میشد، تحت تأثیر دعوت اسلامی قرار گرفتند. اوّل یکی دو نفر آمدند خدمت پیغمبر و آنها مسلمان شدند؛ بعد پیغمبر نماینده‌ای را فرستادند آنجا که با رفتن او عدّه‌ی بیشتری ایمان آوردند. آن عدّه آمدند به پیغمبر پیشنهاد کردند که شما مکّه را ترک بگویید بیایید مدینه و پیغمبر با مقدّماتی، حرف آنها را و پیشنهاد آنها را پذیرفت و به‌ طرف مدینه حرکت کرد و در مدینه ساکن شد. البتّه عدّه‌ی مسلمانها آن‌ وقتی که پیغمبر به مدینه رسیده بودند خیلی کم بود؛ بعضی از مورّخین میگویند صد نفر، یا کمتر از صد نفر. به ‌نظر من میرسد بیش از اینها بوده؛ شاید چند صد نفر و کمتر از هزار نفر، همه‌ی کسانی بودند که در اوایل ورود پیغمبر به مدینه از مهاجر …

تشکیل جامعه، حکومت و قشون اسلامی، نخستین کار پیامبر پس از هجرت

یک عده‌ای اسلام را فقط مسئلۀ فردی دانستند، سیاست را از اسلام گرفتند...درحالی‌که نبی مکرم اسلام در آغاز هجرت، در اوّلی که توانست خود را از دشواری‌های مکه نجات بدهد، اولین کاری که کرد، سیاست بود. بنای جامعۀ اسلامی، تشکیل حکومت اسلامی، تشکیل نظام اسلامی، تشکیل قشون اسلامی، نامۀ به سیاست‌مداران بزرگ عالَم، ورود در عرصۀ سیاسی عظیم بشری آن روز؛ چطور می‌شود اسلام را از سیاست جدا کرد؟! چطور می‌شود سیاست را با دست هدایتی غیر از دست هدایت اسلام، معنا و تفسیر کرد و شکل داد؟! «الَّذینَ جَعَلُوا القُرآنَ عِضینَ»[12]، بعضی قرآن را تکه‌پاره می‌کنند، «یُؤمِنُ بِبَعضِ الکِتابِ وَ یَکفُرُ بِبَعض»[13]، به عبادت …

ورود به مدینه و نپذیرفتن دعوت بزرگان قبایل با سخن «إنها مأمورة»

از اولِ ورود، موضع‌گیری خود را مشخص کرد. ناقه‌ای که پیغمبر سوار آن بود، وارد شهر یثرب شد، مردم دور ناقه را گرفتند. شهر مدینه، آن‌وقت محله‌محله بود. هر محله‌ای هم برای خودش خانه‌هایی، کوچه‌هایی، حصاری، بزرگانی داشت. هر محله برای یک قبیله بود؛ قبایل وابستۀ به «اُوس»، قبایل وابستۀ به «خَزرَج».[20] شتر پیغمبر که وارد شهر مدینه شد، جلوی هرکدام از این محله‌های قبایل رسید، بزرگان آمدند بیرون، جلوی شتر را گرفتند: یا رسول‌الله! بیا اینجا؛ خانه، زندگی، همه‌چیزِ ما، ثروت ما، راحتی ما در اختیار تو، در منزل ما وارد بشو. پیغمبر فرمود: جلوی این شتر را باز کنید؛ «اِنَّها مَأمورَةٌ»[21]، دنبال دستور حرکت می‌کند؛ بگذارید برود. جلوی شتر را باز کردند، رسید به محلۀ بعدی. باز بزرگان، اشراف، پیرمردها، شخصیت‌ها، جوان‌ها آمدند جلوی ناقۀ پیغمبر را گرفتند: یا رسول‌الله! اینجا فرود بیا؛ اینجا خانۀ توست؛ هرچه بخواهی در اختیارت می‌گذاریم؛ همۀ ما در خدمتت هستیم. فرمود: کنار بروید؛ …

توطئهٔ ترور پیامبر به دست افرادی از همهٔ قبایل

سخت‌ترین کارها را هم در هنگام هجرت پیغمبر، امیرالمؤمنین به عهده گرفت؛ یعنی منتقل‌کردن زنان و فَواطِم[7]، و دادن اماناتی که دست پیغمبر بود، و بعد، رساندن خود به قُبا و به مدینه. (85/7/21) آن شبی که پیغمبر بنا بود در خانه با یک نقشۀ بسیار زیرکانه‌ای ترور بشود و نابود بشود، یک مرد شجاع لازم بود که اینجا توطئه را خنثی کند. یعنی بعد از آنکه احساس کردند که پیغمبر را نمی‌توانند به هیچ عنوانی از کار باز بدارند، این توطئۀ بسیار هوشمندانه را چیدند که از همۀ قبایل کسانی انتخاب بشوند و بیایند و شب بریزند به خانۀ پیغمبر، او را قطعه‌قطعه کنند در تاریکی، و متفرق بشوند. بعد بنی‌هاشم از کدام قبیله خونخواهی خواهد کرد؟ همۀ قبایل در مقابلش قرار می‌گیرند. این مشکل بزرگی را که هیچ قبیله‌ای جرئت نمی‌کرد با بنی‌هاشم مقابل بشود، حل می‌کرد.

ادای قرض‌ها و امانت‌های پیامبر و بردن خانوادهٔ او به مدینه به دست علی

… او به فکر جان پیغمبر بود. و او بود که در بستر پیغمبر خوابید؛ و او بود که سه سال در شعب ابی‌طالب، این بارهای نان و خرمایی را که از این گوشه و آن گوشه به‌دست می‌آمد، بر دوش گرفت و از این پیچ‌وخم‌های کوه شعب بالا بُرد، و فریاد و فغان کودکان گرسنه را فرونشاند؛ و او بود که بعد از هجرت پیغمبر، چند روز با همۀ خطر و زحمت در مکه ماند، «وَ اَنتَ تَقضی دَینی وَ تُنجِزُ عِداتی»[2]، قرض‌های پیغمبر را ادا کرد، امانت‌های پیغمبر را به صاحبانش رد کرد؛ استوار، آزاد، آخرین بقایای خانوادۀ پیغمبر را با خود به مدینه آورد و وارد مدینه شد. از اولین جنگ پیغمبر قبل از جنگ بدر، تا آخرین لحظاتی که پیغمبر با دشمنان می‌جنگید، امیرالمؤمنین یک‌لحظه شمشیر را بر زمین نگذاشت. (59/3/9) و در جنگ‌های دوردست، در جنگ‌های نزدیک، در خطرات. و شخص اول هم بود، یعنی کسی نبود که بعد نوبت به او برسد. آن روز هم در …

ایجاد دارالهجره با هجرت پیامبر (ص) در نبود آن

… الله، تحت ولایت امام؛ تحت ولایت پیغمبر و ولیِّ الهی باید هجرت کرد، این هجرت است. حالا اگر چنانچه یک‌چنین منطقه‌ای در عالم نبود، چه‌کار باید کرد؟ در دار‌الکفر باید ماند؟ یا باید به فکر ایجاد دارالهجرة افتاد؟ خود پیغمبر هم جزوِ مهاجرین بود دیگر، مگر نبود؟ پیغمبر هم هجرت کرد؛ اما قبل از آنی‌که پیغمبر هجرت بکند، دارالهجره‌ای تقریباً وجود نداشت، پیغمبر با هجرت خود، دارالهجرة را ایجاد کرد.

هجرت اجباری به‌عنوان مقدمهٔ پیروزی‌ها

سیزده سال در کنار پیغمبر در سخت‌ترین مواقف، علی ابن ابی‌طالب علیه‌الصّلاة‌والسّلام ایستاد. بعد آن وقتی که سیزده سال رنج داشت به پایان میرسید، درست است که هجرت رسول اکرم هجرت از روی اجبار و ناچاری و زیر فشار قریش و مردم مکه بود، اما آینده‌ی روشنی داشت. همه میدانستند که این هجرت مقدمه‌ی کامیابی‌هاست، مقدمه‌ی پیروزیهاست. درست در آن‌جایی که یک نهضت از دوران محنت دارد وارد دوران راحتی و عزت میخواهد بشود، در همان لحظه که همه معمولاً تلاش میکنند زودتر خودشان را برسانند -اگر بتوانند- از مناصب اجتماعی چیزی را بگیرند، جایگاهی پیدا بکنند، در همین لحظه امیرالمؤمنین آماده شد تا در جای …

هجرت اجباری زیر فشار قریش اما مقدمهٔ پیروزی‌ها

سیزده سال در کنار پیغمبر در سخت‌ترین مواقع، علی‌بن‌ابی‌طالب علیه‌الصلاةو‌السلام ایستاد. بعد آن‌وقتی‌که سیزده سالِ رنج داشت به پایان می‌رسید، درست است که هجرت رسول اکرم، هجرت از روی اجبار و ناچاری و زیر فشار قریش و مردم مکه بود، اما آیندۀ روشنی داشت. همه می‌دانستند که این هجرت مقدمۀ کامیابی‌هاست، مقدمۀ پیروزی‌هاست. درست درآنجایی‌که یک نهضت از دوران محنت، می‌خواهد وارد دوران راحتی و عزت بشود، در همان لحظه که همه معمولاً تلاش می‌کنند زودتر خودشان را برسانند، اگر بتوانند از مناصبِ اجتماعی چیزی بگیرند، جایگاهی پیدا بکنند؛ در همین لحظه امیرالمؤمنین آماده شد تا در جای پیغمبر، …