… را در قالب یک اثر فاخر ــ انصافاً فاخر است؛ بخصوص بخش مربوط به حمزهاش که خب بازیگرش هم بازیگر فوقالعاده معروف و مهمّی است،[4] حقیقتاً یک جلوهای دارد ــ توانسته تا حدودی زندگی این بزرگوار را به تصویر بکشد؛ البتّه تا حدودی. و این کار بایستی انجام بگیرد. البتّه این کار در مورد دیگر صحابهی پیغمبر هم باید انجام بگیرد: در مورد عمّار همین کار باید بشود؛ در مورد جناب سلمان باید بشود؛ در مورد جناب مقداد [باید بشود]. مقداد را چه کسی میشناسد؟ چه کسی میداند که او چه کرد؟ حتّی دربارهی بعضی از اصحاب درجهی یک دارد که بعد از پیغمبر «حاصَ حَیصَة»،[5] مگر مقداد؛ فقط او بود که هیچ تکان نخورد؛ اینها خیلی مهم است؛ اینها را بایستی زنده کرد، احیا کرد. یا جناب جعفربنابیطالب همین …
برتری مؤمنانی که ندیده به پیامبر ایمان میآورند بر صحابه
پیغمبر (صلّی الله علیه و آله) فرمودآن کسانی که به من ایمان میآورند، در حالی که من را ندیدهاند، از شما افضلند. در دعای سمات میخوانید که «وَ آمَنّا بِهِ وَ لَم نَرَهُ صِدقاً وَ عَدلاً»؛[2] یعنی به پیغمبر ایمان آوردیم -«صِدقاً وَ عَدلاً» قید «آمَنّا» است- در حالی که پیغمبر را ندیدهایم. آن کسانی که آن وجود نورانی را ندیدهاند، آن معجزات را ندیدهاند، آن تأثیرِ نَفَس را …
تبدیل برجستگان صحابه به بزرگترین سرمایهداران در دوران عثمان
… تساوی آنها با سایرین درست نیست و نمیتوان آنها را با دیگران یکسان دانست! این، خشتِ اوّل بود. حرکتهای منجر به انحراف، این گونه از نقطهی کمی آغاز میشود و سپس هر قدمی، قدم بعدی را سرعت بیشتری میبخشد. انحرافات، از همین نقطه شروع شد، تا به اواسط دوران عثمان رسید. در دوران خلیفهی سوم، وضعیت به گونهای شد که برجستگان صحابهی پیغمبر، جزو بزرگترین سرمایهداران زمان خود محسوب میشدند! توجّه میکنید! یعنی همین صحابهی عالیمقام که اسمهایشان معروف است - طلحه، زبیر، سعدبنابیوقّاص و غیره - این بزرگان، که هر کدام یک کتاب قطور سابقهی افتخارات در بدر و حُنین و اُحد داشتند، در ردیف اول سرمایهداران اسلام قرار گرفتند. یکی از آنها، وقتی مُرد و طلاهای مانده از او را خواستند بین ورثه تقسیم کنند، ابتدا به صورت شمش درآوردند و سپس با تبر، بنای شکست و خرد کردن آنها را گذاشتند. مثل هیزم، که با تبر به قطعات کوچک تقسیم کنند! طلا را قاعدتاً با سنگِ مثقال میکشند. ببینید چقدر طلا بوده، …
روشن نبودن مسئله برای خواص و دفاع اندکشمار اصحاب از حق امیرالمؤمنین (ع)
اگر موقعیّت مدینهی بعد از رحلت پیغمبر و وضعی که پیش آمد، برای ما روشن بشود و درست تصوّر کنیم مسئله را، آنوقت میفهمیم فاطمهی زهرا چه حرکت عظیمی را انجام داده است. شرایط بسیار دشوار و غیر قابل توضیح حتّی برای افکار خواص، پیش میآید. از همهی اصحاب پیغمبر، [فقط] ده نفر، دوازده نفر در مسجد حاضر شدند بلند شوند از امیرالمؤمنین و از حقّ آن بزرگوار دفاع کنند. اینهمه اصحاب، اینهمه بزرگان، اینهمه تالیان قرآن، اینهمه مجاهدان بدر و حنین، نهاینکه همهشان عناد داشتند؛ نه، مطلب به آن وضوحی که حتّی خواص بتوانند آن را درست بفهمند، واضح نبود. کسی مثل عمّار میخواست، کسی مثل ابیذر میخواست، کسی مثل زبیرِ اوّل کار میخواست؛ اینها بودند که پای منبر بلند شدند و از حقّ امیرالمؤمنین دفاع کردند؛ ده دوازده نفر که در تاریخ اسمهایشان ثبت است. زبیر هم البتّه جزو همینها بود؛ این را به یاد داشته باشید. شرایط …
صحابه، ستونهای انسانی پرورده در دوران سخت مکه
… و افکار را در قالب کلمه توحید و عزّت انسان و بقیه معارف اسلامی در دوران سیزده سال مکه تبیین کرده بود؛ بعد هم در مدینه و در تمام آنات و لحظات تا دم مرگ، دائماً این افکار و این معارف بلند را - که پایههای این نظامند - به این و آن تفهیم کرد و تعلیم داد. دوم، پایهها و ستونهای انسانی لازم است تا این بنا بر دوش آنها قرار گیرد - چون نظام اسلامی قائم به فرد نیست - پیغمبر بسیاری از این ستونها را هم در مکه به وجود آورده و آماده کرده بود. یک عدّه، صحابه بزرگوار پیغمبر بودند - با اختلاف مرتبهای که داشتند - اینها معلول و محصول تلاش و مجاهدت دوران سخت سیزدهساله مکه بودند. یک عدّه هم کسانی بودند که قبل از هجرت پیغمبر، در یثرب با پیام پیغمبر به وجود آمده بودند؛ از قبیل سعدبنمعاذها و ابیایّوبها و دیگران. بعد هم که پیغمبر آمد، از لحظه ورود، انسانسازی را شروع کرد و روزبهروز مدیران لایق، انسانهای بزرگ، شجاع، با گذشت، با ایمان، …
ناخرسندی و تردید بزرگان صحابه و آقازادگان قریش با وجود شجاعت در جنگ
نه، عظمت کار این جا بود که امام حسین علیهالسّلام، در مقابل فشار و سنگینی یک دنیای متعرّض و مدّعی، احساس تردید نکرد؛ در حالی که آدمهای معمولی احساس تردید میکنند. آدمهای فوق معمولی هم احساس تردید میکنند. کما این که بارها گفتهام عبداللَّه بن عباس - که یک شخصیت بزرگی است - و همه آقازادههای قریش، از آن وضع ناراحت بودند. عبداللَّه زبیر، عبداللَّه عمر، عبدالرحمن بنابی بکر و فرزندان بزرگان صحابه و بعضی صحابه از این قبیلند. در مدینه عدّه زیادی صحابه بودند؛ آدمهای با غیرتی هم بودند - نه این که خیال کنید با غیرت نبودند - همان کسانی بودند که در مقابل تهاجم مسلمبن عقبه، در قضیه «حَرّه» مدینه - که سال بعد به مدینه حمله بردند و همه را قتل عام کردند - ایستادند؛ جنگیدند و مبارزه کردند. خیال نکنید ترسو بودند؛ نه، شمشیرزن و شجاع بودند.
پایداری پروردههای پیامبر تا کربلا و سربلندی در امتحان
بنیهى معنوى سپاه باید تقویت شود. هر یکیک آحاد سپاه، باید از لحاظ ذخیرهى معنوى و ایمانى به آن حدّى برسد که اگر خود او بهتنهایى ماند و هیچ چیز دیگر با او نماند، قدرت و طاقت و دل و زَهرهى ایستادگى در مقابل همهى دنیا را داشته باشد؛ این لازم است. آن کسانى که پیغمبر خدا با دست خود ساخته بود، پرداخته بود، تراشیده بود، با همهى ظرافتکارىها، به قول ما الماستراش کرده بود، اینها همینجور ماندند که نسلهاى آخرىشان را شما در صحراى کربلا مىبینید؛ حبیببنمظاهرها و مسلمبنعوسجهها یا جابربنعبدالله انصارى؛ آنهایى که از امتحان توانستند درست خارج بشوند. باید هر یک از افراد سپاه پاسداران انقلاب اسلامى با این مأموریّت سنگینى که بر دوش دارد، از لحاظ بنیهى معنوى اینجورى باشد. البتّه این هم بر دو پایه استوار است: یکى معرفت، یکى ایمان. معرفت با ایمان فرق دارد؛ بعضىها معرفت هم دارند، ایمان درست و حسابى ندارند؛ …
اصحاب پیامبر، محصول مجاهدت سیزدهسالهٔ مکه و ستونهای نظام نبوی
دوم، پایههای انسانی، ستونهای انسانی لازم است، آدم لازم است که بخواهد این بنا بر دوش آنها قرار بگیرد؛ نظام اسلامی قائم به فرد نیست. این ستونها را هم پیغمبر در مکه بسیاریاش را بهوجود آورده بود، آماده کرده بود. صحابۀ بزرگوار پیغمبر که اینها معلول و محصول تلاش و مجاهدت دوران سخت سیزدهسالۀ مکه هستند، یک عدهای آنها بودند ـ با اختلاف مرتبهای که داشتند ـ یک عده هم کسانی بودند که قبل از آنکه پیغمبر بیاید، در یثرب با پیام پیغمبر بهوجود آمده بودند؛ از قبیل سعدبنمعاذها[18] و ابیایوبها[19] و دیگران و دیگران. بعد هم که پیغمبر آمدند، از لحظۀ ورود انسانسازی را شروع کردند. مدیران لایق، انسانهای بزرگ، انسانهای شجاع، باگذشت، باایمان، قوی، بامعرفت. روزبهروز ازاینقبیل انسانها پیغمبر درست میکند بهعنوان …
لغزش برخی یاران نزدیک امیرالمؤمنین (ع) با تکیه به افتخارات گذشته
… به کارهای خوبی که یکوقتی کردیم، تکیه به رنجهایی که در گذشته در راه خدا کشیدیم؛ و حالا فکر میکنیم از خدا و از بندگان خدا طلبکاریم. تکیه به عبادت و به ذکر و دعایی و گریهای که یک روزی، یا یک فصلی، یک موسمی کردیم؛ و خیال میکنیم برای تا آخر عمرمان بس است. همینهاست که انسان را گمراه میکند، و همینهاست که بسیاری از یاران نزدیک علیبنابیطالب را که با پیغمبر بودند، باهم بودند، باهم هجرت کردند، باهم جهاد کردند، یک عده از این افراد را لغزاند: تکیه به افتخارات گذشته، و بینیازدانستن خود از تلاش و جهاد مداوم. امیرالمؤمنین این فریب را نخورد، این لغزش را نکرد؛ لذاست که یکلحظه از عبادت و از دعا و از تضرع غفلت نمیکند. نماز آن حضرت، تهجد آن حضرت، گریۀ آن حضرت، و دعای آن حضرت.
فاصلهگرفتن برخی صحابهٔ معروف از امیرالمؤمنین (ع) بهخاطر توقعات برآوردهنشده
… بود که همۀ اینها از امیرالمؤمنین انتظاراتی داشتند. دستۀ اول، نه، انتظاری نداشتند، از روی اعتقاد کار کرده بودند و توقعی هم نداشتند. دستۀ دوم، چرا! امیرالمؤمنین به هیچیک از این توقعات جواب نداد. (66/2/30) از اولی که امیرالمؤمنین بر سر کار آمد، توقعات شروع شد. بسیاری از کسانی که جزو چهرههای معروف اسلام بودند، بهخاطر توقعاتی که برآورده نمیشد، از امیرالمؤمنین فاصله گرفتند. یکیاش خود طلحه و زبیر بودند؛ سعدبنابیوقّاص بود، و بعضی دیگر از بزرگان زمان پیغمبر بودند که چهرههای معروفی هم بودند، از صحابه هم بودند، محترم هم بودند؛ اما انسان موجود ضعیفی است، هوای نفس انسان، خواستهای انسان، در تعیینکنندهترین حالات انسان، گاهی اوقات میان دلِ بابصیرت و عملی که برطبق این بصیرت بایستی انجام بشود، فاصله میاندازند و حائل میشوند و نمیگذارند که تصمیم درست و بهجا گرفته بشود. لذا بود که یک …
پرسش صحابه از پیامبر دربارهٔ وجود کسی برتر از آنان
آن صحابی گفت که یک حدیث خوبی برایتان نقل میکنم؛ یک روز مثلاً صبحانه یا ناهار در خدمت حضرت بودیم و غذا خوردیم؛ ابوعبیده که جزو رجال معروفِ دوروبرِ پیغمبر بود [حضور داشت و گفتیم:] شما کسی بهتر از ما هم میشناسید؟ اوّل که به تو ایمان آوردیم، اسلام را اختیار کردیم؛ بعد هم که با تو آمدیم و جنگ کردیم؛ بهتر از این چه میشود؟ شما کسی بهتر از ما را سراغ دارید؟
نخستین مفسران قرآن از صحابه به بیان علامه طباطبایی
… بالا گذاشته میشود او چیز بیشتری احساس میکند پس به این دلیل هم قرآن احتیاج دارد به تفسیر، لذا است که تفسیر قرآن بوسیله بزرگان علم دین و آگاهان از معارف اسلامی از قرنها پیش معمول بوده و کتابهای تفسیر بسیار خوبی در طول این سیزده چهارده قرن نوشته شده است. و آنطوری که علامه طباطبائی(ره) بیان کردهاند اولین مفسرین از صحابه خود پیامبر اکرم(صلّیاللهعلیهوآله) بودهاند مثل ابیّبنکعب و ابنعباس و ابنمسعود و ...