رفتن به محتوای اصلی

بنی‌امیهگروه و سازمان

نام‌های دیگر: امویان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دودمان خلافت اموی و مواجههٔ آن با اهل‌بیت (ع) و جامعهٔ اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات به مناسبت شهادت امام باقر(ع)— ۱۳۶۱/۰۷/۰۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۱ تا ۱۴۰۰
۱۳۶۱۱۴۰۰

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۰۷ پاراگراف)

محو عدالت و حکومت قرآن و آشکار شدن شراب‌خواری و تبعیض در زمامداری آنان

… اینها نظر شیعه است، بینش شیعه است، نگرش شیعه است؛ شیعه وقتی یک‌چنین زمینه‌ای باشد، یک‌چنین کاری می‌کند ـ «وَ لَکِنَّکُمْ اَظْهَرْتُمُ الْمُنْکَرَ» شما منکرات را ظاهر و نمایان کردید، «وَ دَفَنتُمُ المَعروفَ» نیکی‌ها را دفن کردید، نام و نشانی از نیکی نگذاردید؛ یعنی انصاف، عدالت، مروّت، مساوات و برابری، توحید، پیروی از انبیا، پیروی از قرآن، حکومت قرآن و اسلام، در زمامداری و قدرت شما محو شد و دفن شد؛ اما شراب‌خوارگی ظاهر شد، اختلاف طبقاتی نمایان شد، تبعیض‌های نژادی ـ عرب را بر عجم فضیلت و برتری دادن ـ و غیر نژادی ظاهر شد. علناً شراب‌خوارگی کردید، علناً زُنّار[14] بستید، علناً قمار کردید، و گفتید و نشان دادید به امت مسلمان که این کار را می‌کنید. یزید در شراب‌خوارگی و سگ‌بازی شهرۀ دوران است، عبیدالله زیاد هم سگ زردی، برادر شغال است؛ مثل اوست، باهم تفاوتی نمی‌کنند.

برافتادن سلسلهٔ آل ابی‌سفیان چند سال پس از حادثهٔ کربلا

در کوتاه‌مدت به‌این‌ترتیب که خود قیام و شهادت مظلومانه و اسارت خاندان آن بزرگوار، نظام حکومت بنی‌امیه را متزلزل کرد. بعد از همین حادثه بود که در دنیای اسلام، در مدینه، در مکه حوادثی پیش آمد، و بالاخره منجر به نابودی سلسلۀ آل ابی‌سفیان شد. به فاصلۀ سه چهار سال، سلسلۀ آل ابی‌سفیان به‌کلی برافتادند و از بین رفتند. چه کسی خیال می‌کرد این دشمنی که امام حسین علیه‌السلام را مظلومانه در کربلا به شهادت رسانده بود، آن‌طور مغلوبِ انعکاسِ فریادِ امام حسین علیه‌السلام شود؛ آن‌هم در سه یا چهار سال!

گمان پایان‌یافتن ماجرای نبوت و امامت با واقعهٔ کربلا

..خیال کردند که قال [قضیه] کنده شد و ماجرای نبوت و امامت و تشیّع سر آمد و دیگر درمقابل آنها کسی نیست. حُجربن‌عَدی‌ها که قبلاً کشته شدند، و بقیه هم که در کربلا به خاک و خون غلتیدند، کسی باقی نماند؛ تصور این بود، ولی ناگهان دیدند که نه، اشتباه کرده‌اند؛ اولاً در بازماندگان دودمان نبوت، کسی مثل زینب هست که کوفه را در یک جا، و دربار فاسد و پلید و وحشی یزید را در جای دیگر منقلب می‌کند. [ثانیاً] در بازماندگان کشتگان کربلا، علی‌بن‌الحسین علیه‌السلام هست که در شام، در مرکز قدرت یزید و زیر گوش تخت حکومت یزید و بر …

تلاش برای لوث‌کردن حادثهٔ عاشورا با تبلیغات

بنی‌امیه سعی کردند حادثۀ [عاشورا] را با تبلیغات خودشان و با روش‌ها و اسلوب‌های خباثت‌آمیز خودشان لوث کنند و نگذارند کسی از آن چیزی بفهمد. و امام سجاد درمقابل این توطئه قیام کرد. (66/6/20) امام سجاد بدون هیچ ملاحظه‌ای و بدون هیچ واهمه‌ای، تمام آنچه را که مردم باید از حادثۀ عاشورا بدانند، بیان کرد، نه تقیّه کرد و نه ترس از کشته‌شدن را در خود راه داد؛ و با این کار، هم تاریخ را تثبیت کرد، گفت و آن …

موعظهٔ زاهدانهٔ خلفای اموی به تقوا در ظاهر

اهل نماز و زیارت و دعا و ذکر و این حرف‌ها بودند، با این چیزهای اسلام مخالف نبودند. همین هشام‌بن‌عبدالملک و همین عبدالملک مروان و همین ولیدبن‌عبدالملک و همین‌هایی که ما اینها را این‌قدر دشمن می‌دانیم ـ و حق داریم دشمن داشته باشیم ـ اینها وقتی زبان نصیحت‌گویشان باز می‌شد، مثل یک زاهد نصیحت می‌کردند، مثل یک زاهد! «اوصیکُم بِتَقوَی اللهِ»، این‌طوری مردم را به تقوای خدا نصیحت و وصیت می‌کردند. فراوان، فراوان! خطبه‌هایی که اینها می‌خواندند، توصیه‌هایی که می‌کردند، نامه‌هایی که گاهی می‌نوشتند، و دوستان و دشمنانشان را از خدا می‌ترساندند؛ بترس از خدا، این کار را نکن.[4] این‌طوری بودند، با این چیزهای اسلام مخالف نبودند، با توحید اسلام مخالف بودند. توحید اسلام می‌گوید حکومت از آنِ الله است، حکومت از آنِ طاغوت نیست، و طاغوت معاویه است، پس معاویه با توحید مخالف است. با معنای واقعی اسلام مخالف …

بدگویی از اهل‌بیت (ع) بر منبرها برای زدودن محبت آنان

خب، راه‌هایی داشتند برای ازبین‌بردن این محبت. این راه‌ها مختلف بود. [مثلاً] سر منبرها به خاندان پیغمبر بدگویی می‌کردند. و یک عدۀ بی‌عقل، مثل مردم شام قبول می‌کردند، می‌پذیرفتند. (52/11/29) [این حدیث را ببینید]: راوی این حدیث، عمرو عاص است؛ عمرو عاص جزو صحابۀ پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله است. مردمِ آن روزگار از کجا می‌فهمیدند که عمرو عاص حدیثش دروغین است؟ عمرو عاص علاوه‌براینکه راوی حدیث بود، در کشور مصر اول‌امام‌جماعت بود، مردم به عمرو …

فراموش‌شدن اصول اسلام بر اثر حکومت ممتد بنی‌امیه

از دورۀ امام سجاد علیه‌السلام دوره و فصل چهارم امامت شروع می‌شود. در این فصل، کاری که مورد نظر است، دو چیز است؛ یکی این است که مبانی فکری و ایدئولوژیکی اسلام، که بر اثر طول زمان و تغییر شکل جامعۀ اسلامی به جامعۀ طبقاتی جاهلی، و بر اثر حکومت ممتد بنی‌امیه و پیش از بنی‌امیه ـ آن‌کسانی‌که پدران فکری بنی‌امیه بودند ـ رو به فراموشی گذاشته است، احیا شود. اصول جهان‌بینی اسلام و ایدئولوژی اسلام، در میان مردم دارد فراموش می‌شود؛ آن مساواتی که در اسلام وجود دارد، آن عدل مطلقی که در جامعۀ اسلامی منظور شده است، آن حالت توجه اُخرویِ توأم با تلاش دنیوی که در متن اسلام مقرر شده است، آن ارزش و کرامتی که برای انسان در …

گسترش مرز جغرافیایی با شمشیر بدون گسترش فکر و روح اسلام

… جامعۀ اسلامی برساند. همچنین دشمنان و غاصبان، در ناحیۀ رهبریِ سیاسی، اجازه نداده‌اند که امام چهارم بر مَسند حکومت بنشیند و آن‌چنانی‌که مروان‌ها و عبدالملک‌ها و سلیمان‌بن‌عبدالملک‌ها و دیگران و دیگران، جامعۀ اسلامی را اداره کردند، امام چهارم بهتر اداره کند. همچنانی‌که آنها قلمرو عالم اسلام را توسعه دادند، امام چهارم قلمرو عالم اسلام را بیش از آنها توسعه بدهد، با فکر، با روح اسلام، نه مثل آنها که فقط مرز جغرافیایی را وسیع می‌کردند و شمشیر را جلو می‌بردند و اسب و سوار را، و نه فکر را و نه روح اسلام را. نگذاشتند که امام چهارم آنچه را که خدا برای او خواسته است، آن را در دست بگیرد؛ هم فکر اسلامی را آن‌چنان‌که باید، تبیین و تشریح کند و هم زمام امر جامعۀ اسلامی را در اختیار بگیرد. این امام چهارم. [و اما] زمانۀ امام چهارم. (52/11/30)

استفاده از حدیث و گفتار زهری برای سوءاستفاده از مردم

… حُمِلَت عَلَی الدَّوابِّ مِن خَزائِنِهِ. یَقولُ: مِن عِلمِ زُهرِیِّ» بعد که خلیفه از دنیا رفت، دیدیم دفترها و کتاب‌ها و نوشته‌هایی از دانش بیکران زهری بر روی چهارپاها حمل می‌کنند، و از قصر ولید خارج می‌شود! معلوم می‌شود که ایشان علم را برای چه کسی می‌نوشته. کتاب‌ها و نوشته‌های ایشان در اختیار دستگاه خلافت و کتابخانۀ شخصی و خصوصیِ جناب ولید قرار می‌گرفت! و ایشان کتاب‌ها را ضبط می‌کرد و در وقت لازم از حدیثش و از گفتارش برای سوءاستفاده از مردم استفاده می‌کرد. این، شخصیت محمدبن‌شهاب زهری است. (51/11/25)

خراب‌کردن فکر مردم و اسلام مورد ایمان آنان

محور [بعدی]، محور فکری و عقیدتی و ایدئولوژیک بود. چون بنی‌امیه فکر مردم را و اسلام مورد ایمان مردم را هم خراب کرده بودند. اسلامی که در دوران امام سجاد در اختیار مردم قرار داشت، اسلام پیغمبر نبود. آن‌قدر تحریف و غلط و خلاف عمدی و سهوی در معارف اسلامی، در عقاید اسلامی، در احکام اسلامی، در مقررات اسلامی وارد کرده بودند که اگر احکام و معارف انحرافی آن روز را یک کتاب بکنیم، یک کتاب …

تناقض ادعای دین‌داری حکومت با فساد مکه و مدینه، نشانهٔ دروغ آن

… اواخر قرن اول و در سراسر قرن دوم، تقریباً در مکه و مدینه جمع شده بودند. داستان‌هایی که دراین‌باره هست، داستان‌هایی نیست که مناسب باشد انسان آنها را برای عموم مردم ذکر بکند؛ اما همین‌قدر به شما بگویم؛ زشت‌ترین کارها در حرم خدا و در مدینۀ منوره انجام می‌گرفت! وقتی انسان نگاه می‌کرد، می‌دید حکومتی که در رأس کار هست، ادعای دین هم می‌کند، از شراب‌خوارگی هم منع می‌کند، کسی را که شراب‌خواری بکند، عربده‌کشی بکند، شلاق هم می‌زند؛ اما با همۀ این احوال و ظواهر، در زمان عبدالملک و مروان و بعضی پسرهای عبدالملک، مدینه و مکه که سمبل دین و معنویت در جهان اسلام هستند، تبدیل شدند به دو شهر فاسد. و چیزی که خبر از معنویت بدهد، در آنها نیست. انسان می‌فهمد که این دستگاه هرچه می‌گوید، دروغ می‌گوید.

خنثی‌شدن تبلیغات پنجاه‌شصت‌سالهٔ امویان به دست امام سجاد (ع) و یارانش

… رساندند که وقتی آن حضرت این دنیای فانی را ترک می‌گفت، در تمام دنیای اسلام، آوازۀ امام و امامت و تفکر امامتِ خاندان پیغمبر پیچیده بود. یک عده‌ای به‌شدت معتقد بودند و پایبند، عده‌ای هم آن‌چنان اعتقادی نداشتند، اما محبت خاندان پیغمبر در دل اینها جا گرفته بود. یعنی امام سجاد با یاران خود درمقابل همۀ تبلیغات پنجاه شصت‌سالۀ خاندان اموی تا زمان شهادت امام سجاد، [ایستادند] و این تبلیغات را خنثی کردند.

مسموم‌کردن امام سجاد (ع) پس از ناکامی در برابر او

… است. چهرۀ حقیقی امام سجاد علیه‌الصلاة‌والسلام چهرۀ یک مبارزِ خستگی‌ناپذیرِ آشتی‌ناپذیرِ قهرمانِ پیگیری است که با تدبیر تمام، با دقت کامل، راه‌ها را می‌شناسد و انتخاب می‌کند و به‌سمت هدف‌ها این راه‌ها را می‌پیماید؛ خودش خسته نمی‌شود و دشمن را خسته می‌کند. و نتیجه هم این شد که بالاخره دشمنِ خستۀ شکست‌خورده ـ یعنی دستگاه اموی ـ وقتی هیچ کار دیگری نتوانست بکند، متشبّث شد به مسموم‌کردن امام سجاد. آن حضرت را مسموم کرد و این امام بزرگوار و عزیز، بعد از یک عمر پربرکتِ پرمبارزۀ پرتلاشِ مقدسِ سرتاپا نورانی، جوار پروردگار را زیارت کرد و به عالم قدس و رضوان الهی پرواز [کرد]. (65/7/4)

در امان نماندن امام و یارانش از قهر دستگاه قدرت

… با فعالیتی آرام و [پشت] پرده، و در جهت سازندگی افراد صالح، و قوام‌بخشیدن به طرز فکر شیعی در ذهن پیروان، و مبارزه با تحریف‌ها همراه بود. در واقع، گام نخستین در راه آرمان تشیّع ـ یعنی تحقق‌دادن نظام اسلام و ایجاد حکومت علوی ـ به‌وسیلۀ آن حضرت برداشته شده است. و البته چنان‌که اشاره شد، این روشِ به ظاهر مسالمت‌آمیز، به‌هیچ‌وجه موجب آن نشد که امام و یارانش، همیشه از آسیبِ قهر و کین دستگاه قدرت بنی‌امیه در امان بمانند.

حکومت طاغوتی خلفای جبار مروانی بر جهان اسلام

اگر کسی ادعا کند که امام باقر یکی از سنگین‌ترین بارهای جهاد اسلامی را در مدت امامتش بر دوش داشت، ادعای گزافی نکرده است. امام باقر در دورانی بار مسئولیت را بر دوش می‌گرفت که عالم اسلام در زیر بار سنگین حکومت طاغوت، یعنی خلفای جبار مروانی، کمر خم کرده بود؛ لازم بود که جامعۀ اسلام، و مخصوصاً مبارزان و کسانی را که دلشان در هوای حکومت اسلامی می‌تپید، سازماندهی و تشکیلات‌دهی کنند؛ لازم بود محوری، این عناصر پراکنده را جمع کند؛ هم به آنها فکر و ایدئولوژی بدهد، هم آنها را با وضع سیاست دستگاه حاکم آشنا کند، و هم عناصر …

کاهش شدت عمل دستگاه خلافت و فروریختن ترس مردم

در آن زمان، اولاً این تفاوت به‌وجود آمده بود که مردم ترسشان ریخته بود؛ آن شدت عمل‌های اولِ کارِ دوران خلفای مروانی، از بین رفته بود، مردم در یک وضع عادی زندگی می‌کردند، و فشار و ارعاب و خفقان، آن‌طوری نبود که مردم بترسند و حرف یکی از مخالفین دستگاه و حکومت را که مثلاً امام باقر صلوات‌الله‌علیه باشد گوش ندهند؛ یک مقداری این ترس از بین رفته بود. ازطرفی دستگاه خلافت بنی‌امیه هم از انگیزۀ شدت عمل، به میزان زیادی افتاده بود. عبدالملک ـ که خلیفۀ قبلی، خلیفۀ اسبق اموی و مروانی بود، یعنی پسر مروان و دومین خلیفه از سلسلۀ اموی‌های مروانی ـ در آغاز این سلسله بود، لذا گرفتاری زیادی داشت، خودش هم خلیفۀ بسیار مقتدری بود، بسیار آدم ریاکار و خبیثی هم بود؛ هشت سال از بیست‌ویک سال حکومت …

قدرنشناسی جانشینان عبدالملک از حکومت موروثی و کاهش سخت‌گیری

… بعد از عبدالملک، حکومت را مفت به‌دست آورده بودند، با ارث به‌دست آورده بودند، یعنی عبدالملک وقتی‌که می‌مرد، وصیت کرد ـ حتی قبل از مردنش ـ که بعد از من، ولید خلیفه باشد که پسرش است، بعد از او هم سلیمان، یعنی حتی حساب خلیفۀ بعد از خلیفه را هم کرده بود! و این‌طور نان پختۀ حاضر و سفرۀ گشودۀ آماده‌ای را درمقابل بچه‌های خودش و بازماندگان خودش گذاشت و رفت. اینها رسیدند سر سفرۀ حاضر، این بود که قدر این حکومتِ مفت به‌دست آمده را چندان نمی‌دانستند، و آن فشار و سخت‌گیری‌ای که در زمان عبدالملک بود، در این زمان نبود. (61/7/2) [لذا] نیمۀ اول زندگیِ توأم با مسئولیت امام باقر، یعنی دوران امامت آن حضرت، در ده سال اول، دوران آسایش و راحتی بود برای امام باقر علیه‌الصلاة‌والسلام چون در این ده سال، خلفای بنی‌امیه فرصت اینکه بپردازند به اهل‌بیت و امام باقر، و سخت‌گیری بکنند را …

گزینش از دین به سود خود در دوران خلافت مروانی

… قرآنی را می‌آورند که می‌گوید مثلاً «وَ لَن یجَعَلَ اللهُ لِلکافِرینَ عَلَی المُؤمِنینَ سَبیلاً»[10]، اسم قرآنی را می‌آورند که برای شرب خمر و زنا و دروغ و غیبت و اینها، و برای برادرکُشی و مسلمان‌کُشی، این‌همه مجازات قائل است؛ خب این پیداست که دروغ می‌گویند. یک‌چنین وضعیتی در دوران خلافت چندده‌سالۀ اموی و به‌ویژه سلسلۀ مروانی، در میان جامعۀ اسلامی پیش آمده بود؛ هر چیزی از دین را که به نفعشان نبود، کنار می‌گذاشتند، و هرچه که فکر می‌کردند ممکن است به نفعشان باشد، این را مطرح می‌کردند. (61/7/2)

دستور خلیفهٔ شام به دستگیری جابر جعفی به‌عنوان فردی خطرناک

چند روز در همۀ شهر پیچید که بله، جابربن‌یزید جعفی، این شخصیت عظیم و معروف و محترم، دیوانه شده است و با بچه‌ها و خاک‌وخل، بازی می‌کند و خانه نمی‌رود و اینها. اتفاقاً دو سه روز بعدش، حاکم جدیدی آمده بود در کوفه. نامه‌ای از خلیفه، از شام برای آن حاکم جدید رسید که بگرد ببین جابربن‌یزید جعفی کیست، او را فوراً بگیر و بفرست شام که ما با او کار داریم، این آدمِ خطرناکِ فلانی است. آن حاکم کوفه، نامه را باز کرد و به آن دوروبَری‌هایش گفت که این جابربن‌یزید کیست؟ گفتند سرِ امیر به‌سلامت باشد، این یک پیرمرد محترم خیلی موجّهی بود؛ اهل حدیث و محترم و خیلی آدم خوبی بود، مکه هم بود، [اما] متأسفانه چند روز است دیوانه شده. گفت دیوانه شده! گفتند …

ضربه‌زدن به دستگاه مسلط و ایجاد مقاومت مردمی علیه آن

… ذهن‌ها یک‌خُرده کار کردی، فضا آماده شد و یک عده‌ای پیدا شدند که حاضر شدند به این جنبش و مقاومت بپیوندند، یعنی زمینه در آنها آماده بود که به این جنبش بپیوندند؛ بعد شروع کنید اینها را ازلحاظ تشکیلاتی به همدیگر مرتبط‌کردن؛ یعنی ایجاد یک تشکیلات، ایجاد یک تحزّب. در همین هنگام، مرحلۀ دیگر و کار دیگر این است که به دستگاه سیاستِ مسلط ـ مثلاً دستگاه بنی‌امیه ـ ضرباتی جابه‌جا وارد کنید تا ضعیف بشود. افراد وابسته‌اش را بگیرید، روحیه‌شان را ضعیف کنید، حرکات انقلابی و مقاومت در میان مردم علیه دستگاه مسلط به‌وجود بیاورید.

فقر و جنگ و بیماری حاصل قدرت‌طلبی و استبداد حکمرانان اموی

در فضای پریشان و غم‌زدۀ کشور اسلامی که فقر و جنگ و بیماری، همچون صاعقۀ برخاسته از قدرت‌طلبی و استبدادِ حکمرانان اموی بر سر مردمِ بینوا فرود می‌آمد و می‌سوزاند و خاکستر می‌کرد، پرورش نهال فضیلت و تقوا و اخلاق و معنویت، چیزی در شمار محالات می‌نمود. رجال روحانی و قُضات و محدثان و مفسّران، که می‌بایست ملجأ و پناه مردم بینوا و مظلوم باشند، نه‌فقط به کار گره‌گشایی نمی‌آمدند، غالباً خود نیز به‌گونه‌ای و گاه خطرناک‌تر از رجال سیاست، بر مشکلات مردم می‌افزودند. نام‌آوران و چهره‌های مشهور فقه و کلام و حدیث و …

ماندن بغض کمیت، شاعر خاندان پیامبر، در دل بنی‌امیه

… حضرت به او اجازه دادند که او از روی تقیّه، شعری در مدح هشام بگوید و نجات پیدا کند. او هم یک شعری در مدح هشام گفت و رفت شام. با تفاصیل زیادی که حالا جای نقلش نیست، نجات پیدا کرد. اگرچه هشام او را در اینجا عفو کرد علی‌الظاهر، اما در واقع او را عفو نکرده بود. بغض کمیت به‌عنوان شاعر خاندان پیغمبر و شاعر حق، در دل بنی‌امیه ماند و هنگامی‌که استاندار جدیدی به کوفه آمده بود ـ یوسف‌بن‌عمر که بسیار هم مرد خبیثی بود ـ..دستور داد کمیت را آوردند. اشاره کرد به آن‌کسانی‌که دورُوبَرش بودند، ریختند و کمیت را، این شاعر خاندان پیغمبر را قطعه‌قطعه کردند. و پسر کمیت می‌گوید من در لحظات آخر عمر کمیت ـ که به من گفتند بیا پدرت را ببر و دفن بکن ـ رفتم بالاسرش. او را آوردم بیرون. چشمش را که باز کرد و از حال اغما …

از میان رفتن حکومت بنی‌امیه بر اثر تلاش یاران امام صادق (ع)

… را آماده می‌کرد تا بنی‌امیه را از میان ببرد و به‌جای آنها حکومت علوی را که همان حکومت راستین اسلامی است بر سر کار بیاورد. (59/6/14) و در این مبارزۀ طولانی، توفیقات زیادی داشت، توانست تلاش خودش را ادامه بدهد و جمع یاران و دوستان خود را هر لحظه بیشتر کند؛ وسیلۀ ازبین‌رفتن دستگاه حکومت بنی‌امیه، تلاش یاران امام صادق بود که البته بنی‌عباس به ناحق از آن بهره‌برداری کردند. (62/5/14) مورّخ در تاریخ می‌نویسد که در خراسان، کسانی که برای بنی‌عباس شمشیر می‌زدند تا اواخر کار خیال می‌کردند که برای آل علی دارند شمشیر می‌زنند. (53/8/19) عموی منصور، عبدالله‌بن‌علی عباسی، رفت شام و گفت تنِ پوسیدۀ هشام‌بن‌عبدالملک را از گور بکشید بیرون. …

تبلیغات برای معرفی امیرالمؤمنین (ع) به‌عنوان ضد اسلام

امام صادق علیه‌السلام مشغول همۀ این کارها بود. اول مسئلۀ تبلیغات؛ هنوز در حدود شام و مَقر خاندان بنی‌امیه، مردمی وجود داشتند که برای خاندان امیرالمؤمنین علیه‌السلام هیچ رتبه و منزلتی، بلکه هیچ سهمی از اسلام قائل نبودند. تعجب می‌کنید؟ بنی‌امیه تبلیغات را به جایی رسانده بود، که مردم معتقد شده بودند علی علیه‌السلام نه‌فقط از اسلام نیست، بلکه ضد اسلام است! معلوم بود بنی‌عباس هم که روی کار بیایند، از آل علی ـ یعنی از دشمنان واقعی خود ـ دفاع تبلیغاتی نخواهند کرد؛ امام صادق علیه‌السلام باید اینها را درست کند. امام صادق علیه‌السلام باید اول آن مردمی را روشن کند که در واقعۀ کربلا جشن گرفتند، برای کشته‌شدن …

بهره‌برداری شخصی از قدرت و اهانت آشکار به آیین اسلام

… توهین‌هایی که در روایات آمده، این است که به امام باقر علیه‌السلام برادر زید توهین کرد، چون امام باقر علیه‌السلام معارض با هشام است. در اینجا زید ناراحت شد، احساس کرد که دیگر وقت سکوت تمام شده، نوبت به یک عمل حاد رسیده. چرا؟ برای خاطر یک کلمه حرف فقط؟ نه! چون دید که وضع نظام فاسدی که بنی‌امیه در رأس این نظام دارند بهره‌برداری شخصی و خصوصی می‌کنند و اِعمال قدرت می‌کنند، به جایی رسیده که اینها دیگر اِبایی ندارند که علناً نسبت به آیین اسلام ـ آن آیینی که وجود زید و امثال زید برای زنده‌کردن آن است، نسبت به یک‌چنین آیین مقدس انسانی اصیلی ـ اهانت کنند و مقدسات را به بازی بگیرند، و حتی برای کسی مثل زید هم ارزشی قائل نباشند که در حضور او ملاحظه کنند. این هتاکی این را نشان می‌داد. زید خیلی متغیر شد، از آن مجلس بلند شد.[18] بعدها به بعضی دوستانش گفت: اگر من یک نفر همراه خودم داشتم، قیام می‌کردم، دیگر ساکت نمی‌نشستم.[19]

گناه جهالت مردم بر دوش طاغوت‌های بنی‌امیه و بنی‌عباس با وجود دم‌زدن از دین

… یا دیگران و دیگران، بزرگ‌ترین جنایت‌ها را انجام دادند، همچنانی‌که در نامۀ امام سجاد به ابن‌شهاب خواندیم و دیدیم، اما می‌خواهم ببینم محمدبن‌شهاب ساخته و پرداختۀ کیست؟ آن قطبی که قدرت‌های روحانی ضد دین و ضد قرآن را می‌سازد، آن قطب کیست؟ جز قطب معاویه است؟ پس گناهان، بالمآل[27] بر دوش معاویه است، بر دوش عبدالملک مروان است، بر دوش تمام سرانِ طواغیت بنی‌امیه و بنی‌عباس و غیرُهُم است، و اینها با این گناهانشان گاهی هم دم از پیروی از قرآن و دین می‌زنند!

شناخت همگان از ماهیت معاویه، یزید و بنی‌امیه

… اول بود ـ این سوغاتی که رایگان در اختیار آنها قرار گرفته بود، چه چیز موجب شد که اینها نتوانند آن را برای خودشان نگه بدارند؟ جز ترس؟ چه کسی معاویه را نمی‌شناخت، از مردمانی که اطراف امیرالمؤمنین بودند و در تیررسِ تعلیمات و آموزش‌ها و سخنان آن بزرگوار، چه کسی؟ در حجاز چه کسی نمی‌شناخت معاویة‌بن‌ابی‌سفیان را؟ چه کسی نمی‌شناخت یزیدبن‌معاویه را؟ چه کسی نمی‌شناخت عبدالملک مروان را؟ دودمان بنی‌امیه را چه کسانی بودند که ندانند، نشناسند، نیازموده باشند، تجربه نکرده باشند، سخن قرآن را و سخن پیامبر را و واقعیت تاریخیِ محکوم‌کنندۀ نسبت به آنها را نفهمیده باشند، لمس نکرده باشند؟ همه می‌دانستند. جز ترس؟ علت اینکه می‌رفتند تسلیم می‌شدند، علت اینکه همکاری می‌کردند، علت اینکه مزدور می‌شدند، علت اینکه در مقام مزدوری، خودشیرینی هم می‌کردند، خوش‌رقصی هم می‌کردند، این نبود جز ترس. و این ترس، از طبقات پایین مردم بگیر تا طبقات عالیه، تا …

رها شدن آل محمد از سوی مردم معتقد از ترس خفقان پس از عاشورا

امام سجاد و یارانش با مردمِ منحرف زمان خود همین‌طور صحبت کردند. در بحارالأنوار حدیثی است که می‌گوید: یحیی‌بن‌ام‌طویل،[23] حواری امام چهارم، در مسجد مدینه می‌آمد و رو به مردم می‌ایستاد. همان مردمی که امام حسین و امام حسن بیست سال در بین آنها زندگی کرده بودند، همان مردمی که نه اموی بودند و نه وابستگان به بنی‌امیه بودند، پس چه بودند؟ بزدلانی بودند که برای خاطر عاشورا و کربلا، از ترس خفقانی که بنی‌امیه به‌وجود آورده بودند، دورِ آل‌محمد را خالی گذاشته بودند؛ ولی افراد معتقدی بودند.

اشارهٔ کلام امیرالمؤمنین (ع) به تسلط بنی‌امیه

… که آن خصوصیّات را بیان میکنند میفرمایند: فَانظُر فی ذٰلِکَ نَظَراً بَلیغا؛ با دقّت نگاه کن، با دقّت نظر کن؛ فَاِنَّ هٰذَا الدّینَ قَد کانَ اَسیراً فی اَیدِی الاَشرار. عجیب است! این را امیرالمؤمنین به مالک اشتر میگوید؛ یعنی بیست و چند سال بعد از رحلت پیغمبر؛ این اشاره‌ی به همین تسلّط بنی‌امیّه و عناصر آن‌چنانی است دیگر؛ آن کسانی که نماز صبح را چهار رکعت یا شش رکعت میخواندند، بعد هم میگفتند که حالمان خوب است، خوش است، اگر بخواهید، بیشتر هم برایتان میخوانیم. فَاِنَّ هٰذَا الدّینَ قَد کانَ اَسیراً فی اَیدِی الاَشرارِ یُعمَلُ فیهِ بِا لهَوىٰ وَ تُطلَبُ بِهِ الدُّنیا؛ دین را …

افزایش نفرت مردم با تمجید بنی‌امیه از گذشتگانشان

… چطور هرچه میتوانند، در هر مناسبت و منبری، نسبت به علی بن ‌ابی طالب عیبجویی و عیبگویی میکنند! اما همین عیبجوییها و بدگوییهای آنها، مثل آن است که این چهره درخشان را هرچه برتر میبرند و منوّرتر میکنند؛ یعنی در ذهنهای مردم، بدگوییهای آنها تأثیر عکس میبخشد. نقطه مقابل، بنی‌امیّه‌اند؛ «و تری مایندبون به موتاهم من المدیح فو اللَّه لکأنّما یکشفون به عن الجیف»[2] ؛ بنی‌امیّه از گذشتگان خودشان تمجیدها و تعریفها میکنند، ولی هرچه بیشتر تعریف میکنند، نفرت مردم از آنها بیشتر میشود. این حرف شاید در حدود مثلاً سی سال بعد از شهادت امیرالمؤمنین گفته شده است. یعنی امیرالمؤمنین با همه آن مظلومیت، هم در زمان حیات خود و هم در تاریخ و در خاطره بشریت پیروز شد.