رفتن به محتوای اصلی

معاویهشخص

نام‌های دیگر: معاویه بن ابی‌سفیان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

بنیان‌گذار حکومت بنی‌امیه و طرف مقابل امیرالمؤمنین (ع) و امام حسن (ع).

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات به مناسبت شب بیست‌و‌یکم ماه مبارک رمضان— ۱۳۵۸/۰۵/۲۴

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۳۹۷
۱۳۵۸۱۳۹۷

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۴۷ پاراگراف)

دنبال کردن حکومت دنیایی محض و بنیان‌گذاری حکومت‌های ستمگر

… آن‌طور به بعضی از اصحاب روی خوش نشان میداد و محبّت میکرد، بعداً در حکومتش، برخوردهای خشن از خود نشان داد، تا به زمان یزید و حادثه کربلا رسید؛ بعد هم به زمان مروان و عبدالملک و حجّاج‌بن‌یوسف‌ثقفی و یوسف‌بن‌عمرثقفی رسید، که یکی از میوه‌های آن حکومت است. یعنی این حکومتهایی که تاریخ از ذکر جرائمشان به خود میلرزد - مثل حکومت حجّاج - همان حکومتهایی هستند که معاویه بنیانگذاری کرد و بر سر چنین چیزی با امیرالمؤمنین جنگید. از اوّل معلوم بود که آنها چه چیزی را دنبال میکنند و میخواهند؛ یعنی یک حکومت دنیایی محض، با محور قراردادن خودپرستیها و خودیها؛ همان چیزهایی که در حکومت بنی‌امیّه همه مشاهده کردند. البته بنده در این‌جا هیچ بحث عقیدتی و کلامی ندارم. این چیزهایی که عرض میکنم، متن تاریخ است. تاریخ شیعه هم نیست؛ اینها تاریخ «ابن اثیر» و تاریخ «ابن قتیبه» و امثال اینهاست که من متنهایش را دارم و یادداشت شده …

تجسم جریان مخالف و مانع پیشروی حکومت اسلامی

… تَلَقُّفَ الکُرَة؛[2] مثل توپ، خلافت را به هم پاس بدهید و نگذارید از دست شما خارج بشود. البتّه ابوسفیان آن وقت مسلمان بود، اسلام آورده بود، منتها اسلامِ بعد از فتح یا مشرف به فتح؛ اسلامِ دوران غربت نبود، اسلامِ بعد از قدرت اسلام بود، نه اسلامِ زمان ضعف. خب، این جریان در زمان امام حسن مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) به اوج قدرت خود رسید؛ و همان جریانى بود که به شکل معاویة‌‌بن‌‌ابى‌‌سفیان در مقابل امام حسن مجتبىٰ ظاهر شد. این جریان، معارضه را شروع کرد و راه را بر حکومت اسلامى ــ یعنى اسلام به شکل حکومت ــ بُرید و قطع کرد و [آن قدر] مشکلات فراهم کرد تا آنجایى که عملاً مانع از پیشروى آن جریان حکومت اسلامى شد.

ناسازگاری قطعی با امیرالمؤمنین (ع) و نادرستی پیشنهاد ابقای او

… بود و دیگران و دیگران. اینها یک جبهه‌اند. اینها به‌هرحال با علی کنار بیا نبودند، حاضر نبودند با امیرالمؤمنین بسازند. درست است که مُغِیرَةبن‌شُعبَه و عبدالله‌بن‌عباس و دیگران در اولِ حکومت امیرالمؤمنین گفتند: یا امیرالمؤمنین! معاویه را نگه‌دار یک چند صباحی؛ حضرت قبول نکردند.[43] آنها حمل کردند بر اینکه حضرت بی‌سیاستی کرد؛ لکن نه، آنها خودشان غافل بودند. قضایای بعدی نشان داد امیرالمؤمنین هر کار هم که می‌کرد، معاویه با امیرالمؤمنین نمی‌ساخت. این تفکر، تفکری نبود که حکومتی مثل حکومت علوی را قبول کند؛ قبلی‌ها را، بعضی‌ها را تحمل کردند، بعضی‌ها را مجبور بودند. حالا سال‌ها گذشته بود.

تجسم جریان مخالف و مانع پیشروی حکومت اسلامی

… ابوسفیان البته آن‌وقت مسلمان بود، اسلام آورده بود، منتها اسلامِ بعد از فتح یا مشرِف به فتح؛ اسلامِ دوران غربت نبود، اسلامِ بعد از قدرتِ اسلام بود، نه اسلامِ زمان ضعف اسلام. خب این جریان، در زمان امام حسن مجتبی علیه‌الصلاةوالسلام به اوج خودش رسید، اوج قدرت؛ و همان جریانی بود که به‌شکل معاویةبن‌ابی‌سفیان، درمقابل امام حسن مجتبی ظاهر شد. این جریان، معارضه را شروع کرد؛ راه را بر حکومت اسلامی ـ یعنی اسلام به‌شکل حکومت ـ بُرید و قطع کرد و مشکلات فراهم کرد؛ تاآنجایی‌که عملاً مانع از پیشرَوی آن جریانِ حکومت اسلامی شد؛ مانع شد!

پنهان ماندن وادار کردن بزرگان به دست کشیدن از ایمان در کنار شهرت به حلم

… تاریخ نوشتند که بخواهیم آنها را بگوییم، خیلی طول می‌کشد. از زمان خود معاویه هم شروع شد؛ از زمان معاویه. معاویه معروف است ـ یعنی مورّخین معروفش کردند ـ به اینکه آدمی بوده حلیم و باظرفیت؛ اجازه می‌داده در مقابلش مخالفینش حرف بزنند، هرچه می‌خواهند، بگویند. که البته در یک برهه‌ای از زمان در اوایل، همین‌طورها شاید بوده؛ لکن ابعاد دیگر شخصیت او را در کنار این بُعد، کمتر نوشتند؛ اینکه او چطور وادار می‌کرد اشخاص را، رؤسا را، وجوه[6] را، رجال را به اینکه از عقاید خودشان و ایمان خودشان دست بکِشند و در راه مقابلۀ با حق حتی تجهیز بشوند. اینها را خیلی‌ها ننوشتند. البته چرا، بازهم در تاریخ ثبت هست، همین‌هایی که الان ما می‌دانیم، همین را هم باز یک عده‌ای نوشتند. مردمانی که در آن دستگاه‌ها پرورش پیدا می‌کردند، عادت داده می‌شدند به اینکه هیچ‌چیزی را برخلاف مِیل و هوای خلیفه بر زبان نیاورند. خب …

روش‌های معاویه در حفظ قدرت: قدرت‌نمایی، پول، تبلیغ و سیاسی‌کاری

… آن جریان باطل از چه روش‌هایی استفاده می‌کند؟ این‌هم خیلی توجه‌برانگیز است. روش‌های باطل کلاً آمیزه‌ای است از چند چیز؟ یعنی نقشۀ معاویه یک نقشه‌ای است که از چند قسمت در کار حفظ قدرت و تعمیق قدرت تشکیل شده، هرکدام از این بخش‌ها در یک جا عملکرد و کاربرد دارد. آن چند چیز عبارتند از: یکی قدرت‌نمایی. یک جاهایی به‌شدت قدرت‌نمایی می‌کند، سرکوب می‌کند. یکی پول، که کارسازترینِ چیزها در اختیار عوامل شرآفرین است. دیگری تبلیغ، چهارمی سیاسی‌کاری؛ یعنی روش‌های سیاسی و شُل‌کن سفت‌کن‌های سیاسی، این مجموعاً روش‌های معاویه است.

قدرت‌نمایی و شدت عمل با کشتن حجر بن عدی و رشید هجری

شما یک جا می‌بینید که معاویه شدت عمل را به جایی می‌رساند که حجربن‌عدی را که از صحابۀ پیغمبر است و برایش گران هم تمام می‌شود کشتن او، اما می‌کُشد. رُشَید هَجَری را تعقیب می‌کند، دنبال می‌کند، بالاخره می‌کُشد. زیادبن‌اَبیه را که یک فرد ظالم و عُقده‌ای و بی‌بُتّه و بی‌ریشه‌ای بود و اصلاً قدرت‌طلب و بداخلاق بود، این را حاکم می‌کند بر کوفه ـ یعنی مرکز سلطۀ تفکر شیعی و تفکر ولایتی ـ و به او اجازه و اختیار می‌دهد که هر کار می‌خواهی بکن؛ که دربارۀ زیادبن‌ابیه مورّخین …

تلاش برای چاره‌جویی در برابر کلمات زهدگرایانهٔ امیرالمؤمنین (ع)

… مردم شیرین می‌شود. حالا کلام امیرالمؤمنین را واقعاً مقایسه نمی‌شود کرد با هیچ‌کدام از آثار هنری‌ای که ماها می‌شناسیم. خیلی بالاتر از این حرف‌هاست. یک آیتی است از زیبایی، این کلمات امیرالمؤمنین در نهج‌البلاغه، و همه هم در بیان ارزش‌های اسلامی و معارف اسلامی؛ چیزی که برای معاویه اصلاً قابل تحمل و قابل قبول نبود، امیرالمؤمنین را هم در چشم‌ها شیرین می‌کرد. می‌خواست یک علاجی درمقابل این کلمات زهدگرایانۀ در مذمت دنیا که از امیرالمؤمنین نقل شده بتراشد. به این گفت بیا این آیه را بگو که دربارۀ علی‌بن‌ابی‌طالب نازل شده. یعنی علی‌بن‌ابی‌طالب همان کسی است که دربارۀ دنیا آن‌چنان حرف می‌زند که تو به شگفت می‌آیی، قسم خدا هم می‌خورد، اما لجوج‌ترین دشمنان، دشمنان اسلام و خدا هم اوست. بگو این آیه دربارۀ علی است. آیۀ دیگری است «وَ مِنَ النّاسِ مَن یَشری نَفسَهُ ابتِغاءَ مَرضاتِ …

تبلیغ از راه خریدن تفسیر آیات، از روش‌های معاویه برای کسب قدرت

… را به همین ترتیب تفسیر کرد و این ماند در کتاب‌ها. اگرچه که در دنیای اسلام این‌گونه حرف‌های چرندِ غلطِ رذالت‌آمیز غالباً برچیده شد. غالباً بعدها علما آمدند اینها را انداختند دور؛ اما خُب یک رشحاتی[34] از اینها بالاخره باقی ماند، در ذهن یک عده‌ای هم اثر گذاشت. این کاری بود که معاویه می‌کرد؛ تبلیغ. مجموعۀ این روش‌ها، روش‌های معاویه را تشکیل می‌دهد برای کسب قدرت. خُب از این بگذریم.

حفظ ظاهری احترام امام حسن (ع) و تصمیم به محو و تضعیف شخصیت او

و اما رفتار گروه فاتح با گروه مغلوب وقتی‌که مسلط شدند این بود که به‌جای اینکه بیایند امام حسن و یارانشان را بگیرند در زندان بیندازند یا بکشند، نه، خیلی هم علی‌الظاهر احترامشان را حفظ کردند؛ و با حضرت دیدار کردند، خیلی احترام کردند، اما معاویه و گروه فاتح تصمیم گرفت بر محو شخصیت و تضعیف شخصیت. شخص را حفظ کردند تا شخصیت را نابود بکنند. این روش آنها بود که همان‌طورکه گفتم در تبلیغات این را اصل قرار دادند.

منع ابن‌عباس از تفسیر قرآن به شیوهٔ امیرالمؤمنین (ع)

… می‌گوید تفسیر قرآن را از همه‌کس حق ندارید بشنوید. من یک نفر، دو نفر، ده نفر معیّن می‌کنم، از آنها بروید تفسیر قرآن را یاد بگیرید. آن یک نفر، دو نفر، ده نفر پول معاویه را می‌گیرند، قرآن را هم برطبق میل معاویه تفسیر می‌کنند. خطر قرآن برای معاویه تمام می‌شود. همچنانی‌که معاویه خودش صراحتاً به ابن‌عباس این حرف را زد، گفت قرآن را تفسیر نکن. ابن‌عباس گفت نمی‌توانم چنین کاری بکنم. گفت پس آن‌طوری‌که علی تفسیر می‌کرد، تفسیر نکن![5] منظور معلوم است. یعنی آن‌طوری‌که ما را نفی کند، تفسیر نکن. یک‌طوری تفسیر کن که مردم نه‌فقط از ما نَرَمند، بلکه حتی بار ما را با خشنودی، با راحتی، با امید به ثواب خدا تحمل کنند. این یکی از راه‌هایی است که معاویه درمقابل قرآنی که با او دشمن است، در پیش می‌گیرد.

بخشنامهٔ معاویه در سلب امان اسلام از راویان دربارهٔ علی (ع) و خاندانش

… می‌کنند. دربارۀ یک انسانی، توطئۀ سکوت به‌وجود می‌آورند؛ دربارۀ او حرف نمی‌زنند، از او سخنی نقل نمی‌کنند، از زیبایی‌ها و شگفتی‌های زندگی او مطلبی را یادآوری نمی‌کنند. یا بالاتر، اگر کسی نام او را بُرد، این را گناهی به‌شمار می‌آورند که مستحق مجازاتی است. مثل روش معاویه در زمان حکومتش. ازطرف شام بخشنامه‌ای به تمام مناطق قلمرو اسلامی صادر شد: «اَلا بَرِئَتِ الذِّمَّةُ مِمَّنِ رَوَی فی آلِ اَبی‌تُرابٍ»[7] هرکس که جمله‌ای را دربارۀ علی و خاندان علی علیه‌السلام نقل کند، من ذمۀ اسلام را از او برداشتم. یعنی او مسلمان نیست و با او باید معاملۀ کافر حربی شود. یعنی هر کار توانستید با او بکنید؛ اگر مالش را گرفتید، جانش را گرفتید، کتکش زدید، فحشش دادید، اسمش را از دیوان بیت‌المال حذف کردید، اشکالی ندارد. یعنی انسانی است که از نظر جامعۀ اسلامی اصلاً حیثیّت اجتماعی ندارد، از حقوق جامعۀ اسلامی برخوردار نیست، و رویش حساب …

استانداری شام به‌سبب رفاقت با خلیفهٔ دوم و عیاشی و جنایت او

طاغوت چه کسی بود؟ معاویة‌بن‌ابوسفیان. برای خاطر رفاقت با خلیفۀ دوم، او را استاندار شام کردند و سالیانی در شام، مشغول عیاشی و سَیّاسی و فاجعه‌آفرینی و جنایت‌کاری است، و چه کرد با این قُطر[4] عظیم از جامعۀ اسلامی! آدم وقتی نگاه می‌کند نهج‌البلاغه را، و اظهارات امیرالمؤمنین را در زمینۀ مردم شام ـ چه در نامه‌هایی که به معاویه نوشتند، و چه در اظهارات دیگر ـ می‌فهمد که مردم شام، بیچاره‌ها به چه بلایی دچار شده بودند. بیخود نبود وقتی جناب ابی‌ذر وارد شام شد، غوغایی در آنجا …

تعلل عمدی در یاری عثمان تا رسیدن خبر قتل او

در همین هنگام عثمان نامه نوشت به معاویه که بلند شو بیا ـ معاویه خویشاوند عثمان بود، از یک قبیله بودند ـ بیا به کمک من. معاویه فهمید اوضاع مشکل است. می‌توانست بلند شود با یک نیرویی راه بیفتد بیاید مدینه، با صد نفر، دویست نفر، پانصد نفر، خیلی هم لازم نبود. در تواریخ ثبت کردند این‌قدر این‌پاوآن‌پا کرد، عمداً، تا خبر قتل عثمان رسید.[4] جناب طلحه و جناب زبیر، دو صحابی آبرومندِ محترمِ پیغمبر، همان‌وقت در مدینه بودند. هیچ‌کس نقل نکرده که اینها رفته باشند جلوی مردم را گرفته باشند و گفته باشند که به عثمان کاری نداشته باشید. خب، پس قتل عثمان یک واقعۀ ساده نبود که ما بگوییم یک جناحی فرضاً به‌جان‌آمده از خلاف‌کاری‌های بعضی از استاندارها و مأمورین دولتی، ریخته بودند دور خانۀ …

تأیید کاخ‌سازی و اشرافی‌گری معاویه از سوی خلیفهٔ دوم

خلیفۀ دوم صریحاً روی عمل معاویه صحّه گذاشته است. آمدند گفتند معاویه کاخ می‌سازد، کاخ سبز درست می‌کند، اشرافی‌گری [می‌کند]، و او در جواب گفت: «ذَلِکَ کَسرَی العَرَبِ»[6]، نه، عیب ندارد، این درمقابل امپراتوریِ گذشته است؛ یک مقداری شکوه امپراتوری لازم است. (51/1/24)

رد استدلال حاکم شام برای حفظ کاخ‌ها و شوکت امپراتوران روم

حاکم شام اجازه می‌گرفت که همان کاخ‌ها و قصر‌ها و شوکت و عظمتِ امپراتوران روم را حفظ کند و وقتی مخالفت می‌کردند، دلیل می‌آورد و می‌گفت مردمی که در روم زندگی کرده‌اند، اینها شوکت امپراتوران را دیده‌اند و ما که امروز حاکم اسلامی هستیم، مصلحت نیست که این شوکت را بشکنیم. آن مردم عادت کرده‌اند که همیشه در کاخ‌ها وارد بشوند و عادت کرده‌اند که حاکمان را سوارِ بر آن‌چنان مرکب‌هایی ببینند، و اگر ما یک‌خرده‌ای کوتاه و متواضع و کوچک حرکت کنیم، شوکتِ ما در چشم مردم خواهد شکست. ببینید چه استدلال غلطی!

تثبیت سنت غلط جاهلی مردم شام و عذرتراشی برای اشرافی‌گری

آن‌وقت، آن آقا، آن سنت غلط جاهلیت مردم شام را ـ که تا دیروز درگیر حکومت امپراتوری روم شرقی بودند ـ تثبیت می‌کند، تقریر می‌کند. بهانه‌اش هم این است! برای اشرافیگری، برای اسراف، برای کامرانی‌های بیجای خود، عذر می‌تراشند، و عُمَر [هم] قبول می‌کند، اما علی گوشش بدهکار این حرف‌ها نیست. علی دنباله‌رو پیغمبر است.

پذیرش معاویه در شام به‌عنوان صاحب اراده و فرمان مطلق با نام بندهٔ خدا

… نادانِ زمان امیرالمؤمنین، قدرت‌ها و قطب‌ها و مرکزها را با نام بندۀ خدا به خدایی قبول کرده بودند. شما در شام اگر از هر عوامِ نادانی می‌پرسیدی آقا، معاویه خداست؟ می‌گفت آقا عقلت را گُم کردی؟ اگر می‌گفتی معاویه پس چیست؟ می‌گفت معاویه بندۀ خداست. این ظاهر قضیه. اما در باطن، خدا در قرآن می‌گوید: «یَفعَلُ ما یَشآءُ» و «یَحکُمُ ما یُریدُ»[15] هرچه می‌خواهد می‌کند، هرچه می‌خواهد فرمان می‌رانَد، روی ارادۀ او اراده‌ای نیست؛ در شام «یَفعَلُ ما یَشآءُ» و «یَحکُمُ ما یُریدُ» معاویه بود، در منطق اسلام این خداست. اسمش معاویه است، اسمش بندۀ خداست، [اما] کارش کار خداست، مسئولیتش، مسئولیت خدایی است.

الحاق زیادبن‌ابیه به نسب خود با شهادت شراب‌فروش بر پایهٔ قانون جاهلی

در زمان [حکومت] معاویة‌بن‌ابی‌سفیان یک مرد زنازادۀ معروف را..یعنی زیادبن‌ابیه را ـ زیاد پسر پدرش، پدرش کیست؟ خدا می‌داند! یک زنازادۀ معروف مثل زیادبن‌سمیه را [معاویه] گفت این برادر من است! دلیلِ اینکه برادر من است ـ وقاحت را ببینید، بی‌شرمی را ببینید! ـ این است که پدر من، ابوسفیان، با مادر او زنا کرده. از کجا می‌گویی زنا کرده؟ شاهد عادل داری؟ فلان‌بن‌فلانِ شراب‌فروش، خودش دلال قضیه بوده. رفت بالای منبر شهادت داد که من خودم ابوسفیان را آوردم، چنین شد، چنان شد، چنین گفت. روی منبر گفتند! خب، این قانونِ [جاهلی] بود. درحالی‌که اسلام می‌گوید فرزند زنازاده متعلق …

قانون‌گذاری بی‌پاسخ‌گویی و سرکوب معترضان با مشت آهنین

[معاویه] یک قانون و حکم و تشریع می‌آورد. و کسانی که اعتراض کردند، به‌مقتضای «لا یُسئَلُ عَمّا یَفعَلُ وَ هُم یُسئَلونَ»[16] «یَحکُمُ ما یُریدُ» و «یَفعَلُ ما یَشآءُ»، به‌مقتضای اینکه از معاویه نباید سؤالی بشود که چرا آقا؟ از کجا؟ به‌مقتضای اینکه معاویه هرچه اراده می‌کند فرمان براند، براند؛ هرچه می‌خواهد قانون بگذراند، بگذراند؛ به‌مقتضای همۀ اینها، دهان اعتراض‌کنندگان را با مُشت‌های آهنین خُرد کردند. این معاویه خدا نیست؟ آن‌کسانی‌که قبول دارند این سِمت‌ها را برای معاویه، او را خدا ندانستند؟ خدا دانستند، اسمش را خدا نگذاشتند. اینها مشرکند. امیرالمؤمنین، این را می‌فهمد. ببینید معنای خطبه چگونه آشکار می‌شود. می‌گوید: ای مردم! امروز بیماری بزرگ شما، بیماری …

نپذیرفتن ابقای او در حکومت و ظلم بودن قرار دادنش در کنار امیرالمؤمنین (ع)

یکی [دیگر] از این توقعات، ابقای معاویه در حکومت بود...امیرالمؤمنین معاویه را قبول نداشت. امیرالمؤمنین با معاویه قابل مقایسه نبود. این از بدترین ظلم‌های تاریخ و ظلم‌های روزگار بوده که امیرالمؤمنین و معاویه را در کنار هم قرار بدهد. نه برای خاطر اینکه معاویه در دوران حکومتش چه کرده، نه به‌خاطر اینکه معاویه با امیرالمؤمنین چه کرده، بلکه به‌خاطر شخصیت معاویه و شخصیت امیرالمؤمنین قبل از خلافت.

ایمان نیاوردن و جنگ او و خاندانش با پیامبر (ص) و اسلام

بعد می‌رویم سراغ معاویه. معاویه همان کسی است که آن‌وقتی‌که امیرالمؤمنین ایمان آورد، او ایمان نیاورد. امیرالمؤمنین از اسلام دفاع کرد، او و پدر و برادر و قوم و خویش‌هایش، با امیرالمؤمنین و با پیغمبر و با اسلام جنگیدند. تمام سیزده سال زندگی پیغمبر در مکه، بین پیغمبر و جناح ابوسفیان و فرزندان ابوسفیان جنگ و معارضه بود. بعد هم که پیغمبر به مدینه آمدند، بازهم دائماً با اینها درگیری و جنگ و نزاع داشتند؛ در بدر و در احد و در احزاب و در همۀ این جنگ‌هایی که تا سال هشتم وجود داشت، …

عزل از حکومت شام در نخستین روزهای حکومت امیرالمؤمنین (ع)

به‌هرحال امیرالمؤمنین، معاویه را عنصر مناسبی برای حکومت و استانداری شام نمی‌دانست. لذا بود که در اولین روزها و شاید ساعت‌های حکومت که مشغول معیّن‌کردن و منصوب‌کردن استاندارها و حکّام و اینها شد، اول‌کاری که کرد، معاویه را عزل کرد. معاویه سال‌های متمادی بود که بعد از مرگ یزیدبن‌ابی‌سفیان به حکومت شام منصوب شده بود، و آنجا ریشه دوانده بود. امیرالمؤمنین او را عزل کرد. به امیرالمؤمنین گفتند یا امیرالمؤمنین! شما که معاویه را عزل می‌کنید، این کار عجولانه‌ای است. بگذارید قوّت و قدرت پیدا کنید. فرمود که من حاضر نیستم. «اَتَاْمُرونِّی اَن اَطلُبَ النَّصرَ بِالجَورِ»[10] شما از من می‌خواهید که با ظلم و بی‌عدالتی، پیروزی را به‌دست …

سرپیچی بی‌دلیل از فرمان عزل و لشکرکشی در برابر خلیفه

بعد از آنکه حضرت به معاویه نوشتند که تو نباید حاکم باشی، معاویه باید قبول می‌کرد. هیچ دلیل عقلی، نقلی، منطقی، شرعی، عرفی وجود نداشت برای اینکه یک استاندار که خلیفۀ مسلمین و امیرالمؤمنین به او می‌گوید تو [باید] برکنار باشی، عصیان کند، بگوید نه، من کنار نمی‌روم و بنا کند جنگیدن و لشکرکشی‌کردن. اما معاویه این کار را کرد. (63/4/1)

اعزام مبلغان پنهانی به موسم حج برای تبلیغ علیه امیرالمؤمنین

موضوع نامه این است که امیرالمؤمنین می‌نویسند به قُثَم‌بن‌عباس که طبق گزارش جاسوسانِ ما در شام، اطلاع رسیده به ما که معاویه، امسال قصد دارد در موسم حج و در آن اجتماع عمومی مسلمانان، یک عده مبلغین سرّی و دست‌های مرموز پنهانی‌ای را بفرستد تا از این اجتماع مردم در مکه و موسم حج استفاده کنند و به نفع معاویه و به زیان امیرالمؤمنین و جبهۀ حق، تبلیغات و دعاوه‌های تبلیغی خود را شروع کنند. تو مراقب باش!..«اَمّا بَعدُ فَاِنَّ عَینِی بِالمَغرِبِ»[1] همانا جاسوس من در مغرب ـ مغرب کجاست؟ همین بلاد شام و سوریه است که آن روز غصب شده بود، سال‌ها بود معاویه در آنجاها غاصبانه حکومت می‌کرد؛ و نسبت به عراق، غربی هست گویا، نسبت به کشورهای شرقی، غربی‌تر …

آموزش و اعزام مبلغان مزدور برای تبلیغ علیه امیرالمؤمنین در مکه

..مردمی از اهل شام، پول‌های معاویه را گرفته‌اند، موبه‌مو درس‌ها را از او آموخته‌اند، که بیایند مکه، علیه امیرالمؤمنین و قدرت کوفه، حرف بزنند و تبلیغات کنند. حرفشان هم این بود، در [بین] مردم قرار بود بگویند که، از دو حال خارج نیست، یا علی عثمان را کشته است، یا عثمان را کشته‌اند و او نگاه کرده است. یکی از این دوتاست؛ علی‌اَیّ‌حال علی مجرم است. چون مجرم است، باید محاکمه بشود، پس نمی‌تواند خلیفۀ مسلمین باشد. چه کسی …

بی‌اعتقادی به قرآن و مطرح کردن آن در تنگنا

… این‌کسانی‌که امروز قرآن را به‌عنوان حَکَم مطرح می‌کنند، به قرآن اعتقاد ندارند؛ من اینها را می‌شناسم، «اِنّیِ عَرَفتُهُمْ اَطفالًا وَ رِجالًا﴾»[6] دورۀ کودکی اینها را دیدم، دورۀ بزرگی اینها را هم دیدم. «فَکانوا شَرَّ اَطفالٍ وَ شَرَّ رِجالٍ» بدترین‌ها بودند. اینها به قرآن اعتقادی ندارند. وقتی در تنگنا گیر می‌کنند، قرآن را مطرح می‌کنند. (89/4/5)

پیچیدن باطل در لابه‌لای حق برای فریب حتی حق‌خواهان

… که می‌خواست دشمن‌های خود را مسموم کند، اگر یک ظرف سَم می‌فرستاد، یک کپسول سَم و زهر می‌فرستاد که دشمن‌ها هرگز نمی‌خوردند این کپسول را؛ می‌گفتند این زهر است. شما [اگر] بدانید یک چیزی سَم است، حاضرید بخورید؟ بفهمید این دوا مسموم است، حاضرید سر بکشید؟ ابداً! اما معاویه همین سَم را لای عسل مخلوط می‌کرد ـ ببینید چقدر رندانه است! ـ شما که نگاه می‌کردید، سَم که نبود، عسل بود؛ می‌خوردید، سَم اثر می‌کرد. فریاد امیرالمؤمنین این است، می‌گوید: معاویه آن سَم باطل را در لابه‌لای عسلِ حق آن‌چنان پیچیده است، آن‌چنان مخلوط کرده است، که حتی حق‌شناسان و حق‌خواهان نمی‌توانند بفهمند. و دردِ اجتماع علی این بود. (48/9/11)

نامه‌نگاری با همان تعبیرها و ادعای امیرالمؤمنینی علی

شما نامه‌های علی و معاویه را نگاه کنید؛ [نامه‌های معاویه به علی] دقیقاً مثل نامه‌های علی به معاویه است! امیرالمؤمنین می‌نویسد: مِن اَمیرالمُؤمنین عَلیّ‌بن‌اَبی‌طالب اِلی مُعاویة‌بن‌اَبی‌سُفیان؛ او در جواب می‌نویسد: مِن اَمیرالمُؤمنین مُعاویة‌بن‌اَبی‌سُفیان اِلی عَلیّ‌بن‌اَبی‌طالب! او نمی‌گوید مِن اَمیرالکافرین، او نمی‌گوید مِن اَمیرالمُشرکین، او هم خودش را امیر مؤمنان می‌داند. علی‌بن‌ابی‌طالب مثلاً در نامه می‌نویسد که ای معاویه! تقوا پیشه کن، از خدا بترس، خون مسلمان‌ها را این‌طور به هدر نده. معاویه هم دقیقاً در جواب همین‌ها را می‌نویسد: ای علی! از خدا بترس، بین مسلمان‌ها اختلاف ایجاد نکن! «اِتَّقِ اللَ»هه[3] تقوای خدا پیشه کن، در …

حکومت سال‌ها بر شام با برادرش و نفوذ اندک اسلام در دل آنان

… فرماندهانی که در آنجا بودند و آنجا ماندند، غالباً جدیدالاسلام‌ها بودند، خود معاویه یکی از فرماندهان بود، برادر بزرگش یزیدبن‌ابی‌سفیان، یکی از فرماندهان بود، و دیگرانی هم که آنجا مثل خالدبن‌ولید و ابوموسی اشعری جنگیدند، آنجا نماندند، برگشتند آمدند مدینه؛ و شام را در اختیار یزیدبن‌ابی‌سفیان و معاویةبن‌ابی‌سفیان گذاشتند. (67/2/17) خانوادۀ ابوسفیان به‌هرحال مورد علاقه و توجه خلیفۀ دوم بودند، آنها را گذاشت استاندار. (59/4/11) این دو برادر سال‌های متمادی در آنجا حکومت کرده بودند و خب پیداست، کسانی که یک سال، دو سال قبل از رحلت پیغمبر، اسلام آوردند، آن‌هم به اسلامِ زیر سایۀ شمشیر، چقدر اسلام در قلب‌های اینها نفوذ دارد! که بتوانند آن را ـ آن ایمان ناب را! ـ به مردم خودشان منتقل کنند. این فرق داشت با مردم مدائنی که سلمان می‌رفت بر آنها حکومت می‌کرد، یا مردم برخی از شهرها و ایالات کشور ایران که صحابۀ بزرگ می‌رفتند در آنجاها حاکمیت می‌کردند، یا بعضی نقاط دیگر. (67/2/17)