رفتن به محتوای اصلی

بنی‌امیهگروه و سازمان

نام‌های دیگر: امویان

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

دودمان خلافت اموی و مواجههٔ آن با اهل‌بیت (ع) و جامعهٔ اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:گزیده‌ای از بیانات به مناسبت شهادت امام باقر(ع)— ۱۳۶۱/۰۷/۰۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۱ تا ۱۴۰۰
۱۳۶۱۱۴۰۰

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

شاهدها (۱۰۷ پاراگراف)

جلوگیری از شناساندن کفر به مردم از بیم ایستادگی آنان

… درمقابل بت‌های ظاهری سجده کند، اما یک چهرۀ دقیق و رقیق و پنهانی هم دارد که آن را همۀ مردم در بدو امر نمی‌فهمند، باید به مردم تعلیم داد؛ مثل عبادت طاغوت، که عبادت طاغوت یعنی اطاعت‌کردن از طاغوت، یعنی اطاعت‌کردن از هرکسی که قدرت او از قدرت خدا سرچشمه نگرفته. معرفی‌کردن چهره‌های کفر از جملۀ کارهایی است که رسالت رجال دین است، و بنی‌امیه در زمان خودشان نمی‌گذاشتند این کار انجام بگیرد؛ چرا؟ چون اگر مردم کفر را می‌شناختند و می‌فهمیدند که عبادت‌کردن و اطاعت‌کردن از این‌طور زمامداران و این‌طور افراد فاسدالاخلاقی، کفر محسوب می‌شود، تحمل نمی‌کردند و درمقابل آن می‌ایستادند. بنی‌امیه فکرِ همین را می‌کردند و نمی‌گذاشتند کسی کفر را به مردم بشناساند. (67/6/25) توجه کردید؟ من حدیث‌های زیادی را دیدم که در اینها نشان داده می‌شود که خلیفۀ اموی در صدد جعل یک حدیث است، در صدد تفسیر و تأویل غلط یک آیۀ قرآن است؛ و در دوران خلفای بنی‌امیه و بنی‌عباس، این دیده می‌شود. البته بعد از آنها هم هست، اما نمونۀ واضحش دوران …

تشبیه ستم آنان بر اهل‌بیت (ع) به ستم فرعون بر بنی‌اسرائیل

… چه خصوصیتی داشته که امام با او این‌طور صحبت می‌کنند؟ اینها مورد بحث نیست؛ اجمالاً از جملۀ مواردی است که امام این کار را می‌کنند. و این یک مورد نیست، موارد متعددی ازاین‌قبیل وجود دارد. امام در جواب او می‌فرماید: آیا وقت آن نرسیده است که بفهمید ما چگونه‌ایم؟ داستان ما در این امت، داستان بنی‌اسرائیل است در جامعۀ فرعونی ـ خلیفۀ زمانِ خودش را به فرعون تشبیه می‌کند و خودش را به موسی ـ که پسرانشان را می‌کشتند و زنانشان را زنده می‌گرفتند. بدانید که اینها ـ یعنی بنی‌امیه ـ پسران ما را می‌کُشند و زنان ما را زنده می‌گیرند.[21]

اوضاع پرآشوب حکومت اموی در آغاز امامت امام صادق

رژیم بنی‌امیه در سالیان آخر زندگی امام باقر و نیز سال‌های آغاز امامت فرزندش امام صادق، یکی از پُرماجراترین فصول خود را می‌گذرانید. قدرت‌نمایی‌های نظامی در مرزهای شمال شرقی، ترکستان و خراسان؛ و شمال، آسیای صغیر[2] و آذربایجان؛ و مغرب، آفریقا و آندلُس و اروپا؛ از سویی، و شورش‌های پی‌درپی در نواحی عراقِ عرب و خراسان و شمالِ آفریقا که عموماً؛ یا غالباً به‌وسیلۀ بومیان ناراضی و زیرِ ستم، و گاه به تحریک یا به کمک سرداران مغول اموی به‌پا می‌شد،[3] از سوی دیگر. همچنین وضع نابسامان و پریشان ملی در همه‌جا و مخصوصاً در …

جنگ داخلی و قیام گروه‌ها در نتیجهٔ فقر و اختناق و تبعیض

یک‌چنین وضعیتی بود در عالم اسلام. البته نتیجۀ یک‌چنین فشارهایی، آن فقر و آن اختناق و آن شدت عمل و آن تبعیض ـ این شده بود که در سراسر عالم اسلام، در خود عراق، در همین کوفه و بصره، در خراسان، در مصر، در بسیاری از بلاد دیگر ـ آتش جنگ داخلی شعله‌ور بود. یعنی گروه‌هایی، دیگر دست از جان می‌شستند و عَلم مخالفت با خلافت بنی‌امیه را بلند می‌کردند. غالباً هم سرکوب می‌شدند و از بین می‌رفتند. اما خب، آتش جنگ همه‌جا مشتعل بود.

برافتادن رژیم سفیانی در پی حرکت اربعینی اهل‌بیت

… اربعین این است. آن روز اهل‌بیت (علیهم‌ السّلام) طوفانی به پا کردند با این حرکت چهل‌روزه؛ یک طوفان به پا شد در آن اختناق عجیب. در آن روزگار، اختناق این قدر است که دور‌وبر امام حسین، فرزند پیغمبر، نوه‌ی پیغمبر، جگرگوشه‌ی زهرای اطهر، ۷۲ نفر بیشتر باقی نمیمانند. در یک چنین روزگاری، ماجرای توّابین را در کوفه به وجود آورد، مدینه را منقلب کرد، شام را منقلب کرد، به طوری که رژیم سفیانی برافتاد؛ این حرکت عظیم اربعینیِ زینب کبریٰ و اهل‌بیت (علیهم‌ السّلام) بود.

عدم صلاحیت بنی‌امیه برای حکومت به استناد سخن امیرالمؤمنین (ع)

… را به‌عنوان حاکم و امام جامعه بپذیرند. استئثار یعنی همه‌چیز را برای خود خواستن؛ در مقابل ایثار است. ایثار یعنی همه‌چیز را به نفع دیگران از خود جدا کردن، استئثار یعنی همه‌چیز را به نفع خود از دیگران جدا کردن. عُلُو و استعلاء و استئثار جزو نقاط منفی حکومت است. امیرالمؤمنین در نهج‌البلاغه درباره‌ی بنی‌امیّه فرمودند: «یَأخُذُونَ مال‌الله دولا و عِبادالله خولا و دین‌الله دخلا بینهم». یعنی دلیل بر اینکه اینها برای حکومت صلاحیّت ندارند، این است که این خصوصیّت را دارند: «یَأخُذُون مال‌الله دولا»؛ یعنی اموال عمومی دست به دست بین خودشان میگردد، با اینکه مال عامّه‌ی مردم است. «و عبادالله خولا»؛ مردم را مثل بردگان خود به حساب می‌آورند و استخدام میکنند. «و دین‌الله دخلا بینهم»؛ دین خدا را هم هر جوری که دوست میدارند، دستکاری میکنند. بنابراین در حکومت، اسلام نظر دارد. این بایستی در الگوی زندگی ما برای بلندمدّت حتماً گنجانده و ملاحظه …

نابودی عامل حادثهٔ کربلا و خاندان‌های بنی‌امیه در اندک زمانی

… مظلوم خوب فهمیدند چه اتفاقی افتاد؛ این مال روز عاشوراست. اما هر روزی که از روز عاشورا جلوتر رفتیم - روز دوازدهم در کوفه، چند هفته بعد در شام، چند هفته بعد در مدینه و اندکی بعد در همه‌ی دنیای اسلام - این حادثه به سرعت برق، عظمت و اهمیت خودش را نشان داد. هنوز دو سال از این حادثه نگذشته بود که آن طغیانگرِ فرعونی که عامل این حادثه بود، از روی زمین برافتاد و نابود شد و چند سالی بیش نگذشته بود که آن خانواده نابود شدند. خانواده‌ی دیگری از بنیامیه سر کار آمدند؛ چند ده سالی نگذشت که آن خانواده هم مضمحل و نابود شدند. دنیای اسلام روز به روز به مکتب اهل بیت نزدیکتر، دل‌بسته‌تر و مشتاقتر شد و این حادثه توانست پایه‌های عقیده‌ی اسلامی و مکتب اسلام را در طول تاریخ استوار کند. اگر حادثه‌ی کربلا نبود، ما امروز از مبانی و اصول اسلام هم چندان خبری نمیداشتیم و شاید فقط نامی از اسلام …

حکومت‌های ستمگر تا حجاج از میوه‌های حکومت معاویه

… به آنها بگویند که شما تازه مسلمانید، چه میگویید؛ جایی باز کرده بودند. بنابراین، اینها جریانی بودند که اساساً حکومت علوی را قبول نداشتند و میخواستند حکومت طور دیگری باشد و دست خودشان باشد؛ که بعد هم این را نشان دادند و دنیای اسلام تجربه حکومت اینها را چشید. یعنی همان معاویه‌ای که در زمان رقابت با امیرالمؤمنین، آن‌طور به بعضی از اصحاب روی خوش نشان میداد و محبّت میکرد، بعداً در حکومتش، برخوردهای خشن از خود نشان داد، تا به زمان یزید و حادثه کربلا رسید؛ بعد هم به زمان مروان و عبدالملک و حجّاج‌بن‌یوسف‌ثقفی و یوسف‌بن‌عمرثقفی رسید، که یکی از میوه‌های آن حکومت است. یعنی این حکومتهایی که تاریخ از ذکر جرائمشان به خود میلرزد - مثل حکومت حجّاج - همان حکومتهایی هستند که معاویه بنیانگذاری کرد و بر سر چنین چیزی با امیرالمؤمنین جنگید. از اوّل معلوم بود که آنها چه چیزی را دنبال میکنند و میخواهند؛ یعنی یک حکومت دنیایی محض، با محور قراردادن خودپرستیها و خودیها؛ همان چیزهایی که در حکومت بنی‌امیّه همه مشاهده کردند. البته بنده در این‌جا هیچ بحث عقیدتی و کلامی ندارم. این چیزهایی که عرض میکنم، متن …

تزلزل و برافتادن حکومت آل ابی‌سفیان چند سال پس از عاشورا

… که همه‌جا را به رنگ دلخواه خودشان درآورده بودند یا قصد داشتند درآورند، رخنه ایجاد شود؛ اسلام و ندای مظلومیت و حقانیّت آن در همه جا سر داده شود و بالأخره دشمن اسلام، مغلوب شود. و این، شد. هم در کوتاه مدّت امام حسین علیه‌السّلام پیروز شد و هم در بلند مدّت. در کوتاه مدّت به این ترتیب که، خودِ این قیام و شهادت مظلومانه و اسارت خاندان آن بزرگوار، نظام حکومت بنی‌امیّه را متزلزل کرد. بعد از همین حادثه بود که در دنیای اسلام - در مدینه و در مکه - پیدرپی حوادثی پیش آمد و بالأخره منجر به نابودی سلسله آل ابیسفیان شد. به فاصله سه، چهار سال، سلسله آل ابیسفیان به کلّی برافتاد و از بین رفت. چه کسی خیال میکرد این دشمنی که امام حسین علیه السّلام را مظلومانه در کربلا به شهادت رسانده بود، آن‌طور مغلوب انعکاس فریاد آن امام شود؛ آن هم در سه یا چهار سال؟! در دراز مدّت هم امام حسین علیه‌السّلام پیروز شد. شما به تاریخ اسلام نگاه کنید و ببینید چقدر دین در …

عیب‌جویی بنی‌مروان از امیرالمؤمنین (ع) بر منبرها

… اما به‌عکس؛ هر چیزی که دست دنیاطلبان آن را به وجود بیاورد، بیگمان دین در مقام برخورد و اصطکاک با او اگر قرار بگیرد، آن را از بین خواهد برد. اما عکسش این‌جور نیست. اگر دین چیزی را ساخت، دنیاطلب‌ها نمیتوانند آن را از بین ببرند. بعد وارد اصل مطلب شد. گفتش که تو نگاه کن، ببین این بنیمروان -آن سلسله‌ای از بنی‌امیّه که آن روزها بر جامعه‌ی اسلام حکومت میکردند- گفت ببین این بنیمروان چطور بر روی منبرها و در همه‌ی اقطار دنیای تحت نفوذ خودشان نسبت به امیرالمؤمنین، نسبت به علی بن ‌ابی طالب، او گفت، عیب‌جویی میکنند و عیوب او را آشکار میکنند، ظاهر میکنند، هر چه به دهنشان می‌آید درباره‌ی علی میگویند. اما هر چه آنها بیشتر میگویند، امیرالمؤمنین چهره‌اش منوّرتر و در بین مردم محبوب‌تر میشود. «ألَمْ تَرَ إلَی عَلىٍّ کَیْفَ تُظهِرُ بَنُو مَرْوان مِنْ عَیْبِهِ وَ ذَمِّهِ وَ اللَّهِ لَکَأنّما یأخُذُونَ بِناصِیَتِهِ رَفْعاً إلَی السَّماءِ»[2]

رسواتر شدن مردگان بنی‌مروان با مدح و بزرگداشت آنان

اینی که بنیمروان عیب علی را میگویند، مثل این‌که خدای متعال اثر عکس میدهد. گویی که علی را بلند میکنند و به آسمان میبرند و در کرسی آسمان علی را قرار میدهند از رفعت و شأن. هر چه بیشتر عیبش را میگویند، بالاتر میرود. اما مُرده‌ها و شخصیت‌های خودشان را بنیمروان با نام نیک، با تشکیل محافل و مجالس مدح و ثنا بزرگ میکنند؛ هر چه بیشتر از گذشتگان خودشان و مرد‌گان خودشان میگویند، مثل این‌که یک لاشه‌ی مرده‌ای، یک جیفه‌ای را هی بیشتر باد میکنند. تَعَفُّنشان بیشتر دنیا را میگیرد. «وَ ما تَری ما یَنْدِبُونَ بِه مَوْتاهُم مِن التَأبینِ وَ الْمَدیحِ وَ اللهِ لَکأنَّما یَکشِفونَ بِه عَن الْجِیَفِ»[3]

تلاش تبلیغاتی برای بی‌اثر کردن و پوشاندن حقیقت حادثهٔ کربلا

… کردم، حادثه‌ى کربلا و قیام حسین‌بن‌على علیه‌السّلام براى این بود که در مقابل مسلمانها راهى را که باید در آن شرائط بروند، بگذارد و به آنها ارائه بدهد. پس اگر این حادثه مفید و مؤثر باید واقع بشود، باید بماند این حادثه در تاریخ؛ نباید کهنه بشود و فراموش بشود. و بنى‌امیه سعى کردند این حادثه را با تبلیغات خودشان و با روشها و اسلوبهاى خباثت‌آمیز خودشان لوس کنند و نگذارند کسى از او چیزى بفهمد، و امام سجاد در مقابل این توطئه قیام کرد. از اول اسارت و در مجلس عبیدالله و در مجلس یزید و در طول آن سفر - سفر پر مرارت - تا بعد از آمدن به مدینه و در طول زندگى امام سجاد از هر مناسبتى استفاده کرد تا مردم را به یاد حادثه‌ى کربلا بیاندازد و حقیقت آن حادثه را براى مردم آشکار کند؛ و این هم خودش یک درس …

تسلط کامل بنی‌امیه بر دنیای اسلام با حکومت عبدالملک

… رعب بی‌سابقه‌ای ناشی از حادثه‌ی کربلا بود. در کوفه و عراق هم اگر‌چه حرکت توّابین در سال ۶۴ و ۶۵ -که شهادت توّابین ظاهراً سال ۶۵ است- یک هوای تازه‌ای را در فضای گرفته‌ی عراق به ‌وجود آورد، امّا شهادت همه‌ی آنها تا آخر، مجدّداً جوّ رعب و اختناق را بیشتر کرد؛ و بعد از آنکه دشمنان دستگاه اموی یعنی مختار و مصعب‌بن‌زبیر، به جان هم افتادند، و عبدالله‌ زبیر از مکّه، مختارِ طرف‌دار اهل‌بیت را هم نتوانست تحمّل کند و مختار به دست مصعب کشته شد، باز این رعب و وحشت بیشتر شد و امیدها کمتر شد و بالاخره عبدالملک که سرِ کار آمد، بعد از مدّت کوتاهی تمام دنیای اسلام زیر نگین بنی‌امیّه قرار گرفت، با کمال قدرت؛ و عبدالملک ۲۱ سال قدرتمندانه حکومت کرد.

رد وجود فرصت ناشی از اختلاف در زمان امام باقر به سبب قدرت بنی‌امیه

… صادق شروع میشود تا سال ۱۴۸ که مهم‌ترین دوران در این مرحله‌ی اوّل، دوران امامت امام صادق است. امام صادق، دو مرحله در این دوران طی میکنند؛ یک دوره از سال ۱۱۴ تا سال ۱۳۲ یا تا سال ۱۳۵-یا تا غلبه‌ی بنی‌عبّاس، یا تا خلافت منصور- است که دوران آسایش و گشایش است؛ آن مطلبی که معروف شده که ائمّه به‌خاطر اختلاف بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس فرصتی پیدا کردند، مال این دوران است؛ زمان امام باقر چنین چیزی نبود؛ زمان امام باقر، [دوران] قدرتِ بنی‌امیّه بود و هشام‌بن عبدالملک هم -و کان هشام رجلهم- مردِ بنی‌امیّه و بزرگ‌ترین شخصیّت بنی‌امیّه بعد از عبدالملک بود؛ بنابراین زمان امام باقر، هیچ‌گونه اختلافی بین کسی و کسی که موجب این باشد که ائمّه بتوانند از فرصت استفاده کنند، نبود؛ مال زمان امام صادق است، آن‌هم مال این دوران که دورانِ شروعِ آهسته آهسته‌ی دعوت بنی‌عبّاس و گسترش دعوت آنها و اوج دعوت شیعیِ علوی در سرتاسر دنیای اسلام [است] که من در یک صحبتی که بعد هم پیاده شده و چاپ شده، شرح داده‌ام که آن وقتی که امام صادق به امامت رسیدند، …

دشواری مبارزهٔ امام صادق (ع) در دوران بنی‌امیه

… خستگى‌ناپذیر را علیه حکام جائر زمان چه بنى‌امیه، چه بنى عباس دنبال کردند. در این مدت در حدود پانزده سال، شانزده سال مصادف با دوران بنى امیه بود. یعنى از سال ۱۱۴ تا سال ۱۳۰ که ۱۳۲، سال شروع حکومت بنى‌عباس است و آن دو سال آخر که دو سال بلبشوى حکومت اموى بود. شانزده، هفده سال امام صادق در دوران بنى‌امیه مبارزه کرد و چه مبارزه‌ى دشوارى بود. اولین سالهاى این مبارزه مصادف بود با حکومت هشام‌بن‌عبدالملک که مقتدرترین خلفاى بنى‌امیه بود. قوى، مقتدر، شجاع و آن‌گاه فاسد، فاسق، فاجر، بدون تعهد به دین و اخلاق، مال دوست، ظالم، تمام خصوصیات یک پادشاه ستمگر و یک طاغیه در هشام‌بن‌عبدالملک جمع بود. و حکومت …

نقش یاران امام صادق (ع) در سقوط بنی‌امیه و بهره‌برداری ناحق بنی‌عباس

… کسى بداند، آنها همان چیزهایى بودند که در دل شیعیان امام صادق، شیعیان نزدیک، این امید را به وجود آورده بود که امام صادق قائمى است که قیام خواهد کرد و حکومت علوى را و حکومت آل محمد را برقرار خواهد ساخت و امام صادق در این مبارزه‌ى طولانى، توفیقات زیادى داشت. وسیله‌ى از بین رفتن دستگاه حکومت بنى‌امیه، تلاش یاران امام صادق بود که البته بنى‌عباس به ناحق از آن بهره‌بردارى کردند که اگر این بحث طولانی و مفصل را بخواهم بیان کنم، طول میکشد.

شکست کامل و از میان رفتن ذهنیت خلفای بنی‌امیه در تاریخ

و اما فرجام؛ فرجام این شد که گروه غالبان و فاتحان و زورمندان شدند محکومان، و مغلوبان و ضعیف‌شمرده‌شدگان شدند حاکمان و فاتحان در ذهنیت جهان اسلام. امروز شما اگر نگاه کنید آن ذهنیتی که در دنیای اسلام وجود دارد، کمابیش ذهنیتی است که امام حسن مجتبی و امیرالمؤمنین آن را ترویج می‌کردند، نه ذهنیتی که معاویه و بعد از او یزید و بعد از او مروان و عبدالملک و خلفای بنی‌امیه ترویج می‌کردند. آن ذهنیت آنها به‌کلی شکست خورد و از بین رفت، در تاریخ دیگر نیست. ذهنیت آنها را اگر بخواهیم ما اسمی رویش بگذاریم همان نواصبند. نواصب که یکی از فِرَق به‌حساب می‌آیند که امروز هم در دنیای اسلام برافتادند، وجود خارجی ندارند ظاهراً. نواصب یعنی کسانی که دشنام می‌دادند به خاندان پیغمبر و اسلامِ آنها را قبول نداشتند، که جریان ذهنی …

وحشی‌گری مزدوران اموی و ارعاب پیروان خط امامت

وضعیتِ بعد از عاشورا در میان شیعیان و معتقدان به خط امامت، وضعیت عجیبی بود. وحشی‌گریِ مزدوران اموی و کاری که با خاندان پیغمبر چه در کربلا و چه در کوفه و چه در شام انجام دادند، همۀ مردم علاقه‌مند به خط امامت را مرعوب کرد. البته می‌دانید که زبدگان از اصحاب امام حسین علیه‌السلام در ماجرای عاشورا یا در ماجرای توّابین به شهادت رسیدند، و آن‌کسانی‌که باقی مانده بودند آن‌قدر جرأت و شهامت که بتوانند درمقابل قدرت سلطۀ جبار یزید و سپس مروان حرف حق خودشان را بزنند، نداشتند. یک جمع مؤمن …

برملا شدن جریان طاغوتی حکومت اموی با خطبهٔ امام سجاد (ع)

امام سجاد در آن مجلس رو کرد به یزید گفت اگر بگذاری من هم بر روی این چوب‌ها بروم و با مردم حرف بزنم. یزید فکر نمی‌کرد که فرزند پیغمبر، یک جوانی که اسیر است، بیمار است، قاعدتاً در این مدت به‌قدر کافی از لحاظ روحی تضعیف شده، بتواند خطری برای او محسوب بشود؛ اجازه داد امام سجاد بالای منبر رفت و فلسفۀ امامت و ماجرای شهادت و جریان طاغوتی حکومت اموی را در مرکز این حکومت برملا کرد.[25] کاری کرد که مردم شام شوریدند. یعنی امام سجاد این شخصیت عظیمی است که درمقابل عبیدالله‌زیاد، درمقابل انبوه جمعیت فریب‌خوردۀ شام، در دستگاه اموی، درمقابل مأمورین یزید نمی‌ترسد، حرف حق را می‌زند، روشنگری می‌کند؛ این‌چنین نیست که برای او زندگی مایه و مقداری داشته باشد. (1359/9/14)

نبود برگشت آشکار حاکمان از تفکرات اسلامی در عصر امام سجاد (ع)

خلاصۀ مطلب اینکه، در دوران امام سجاد (ع) چیزی که حاکی‌از برگشت از تفکرات اسلامی حتی به‌وسیلۀ حکام باشد، وجود ندارد. البته در یک مورد به نظر من می‌رسد و آن شعر یزید است، که یزید در مجلسی که اسرای اهل‌بیت را وارد کردند، شعری از روی سرمستی خواند و گفت:

تعرض به امام سجاد (ع) و بردن ایشان با غل و زنجیر به شام

این خلاصه‌ای از زندگی امام سجاد است. البته این نکته را هم اشاره کنم: علی‌رغم اینکه امام سجاد (ع) در دوران امامت پُربار خود که سی‌وچهار سال طول کشیده است تعرض آشکاری با دستگاه خلافت نداشتند، ولی چیدن همان بساط پُربار امامت و تعلیم و تربیت تعداد زیادی مؤمن و مخلص و گستردن دعوت اهل‌بیت، کار خود را کرد و دستگاه خلافت بنی‌امیه [را] نسبت به آن حضرت بدبین و اندیشناک کرد به‌طوری‌که به آن بزرگوار تعرض‌هایی هم نمودند و لااقل یک‌بار آن حضرت را با غل و زنجیر از مدینه به شام بردند.

بی‌توجهی خلفای مروانی به تشیع و امنیت نسبی امام و یارانش

… احتجاج و مجادله[1]، به او روی می‌آورند. شاعری چون «کُمِیْت اسدی»[2] با آن زبان فصیح و هنر سرشار، مهم‌ترین اثر هنری‌اش قصیده‌هایی است به نام «هاشمیات» که دست‌به‌دست و زبان‌به‌زبان می‌گردد و مردم را با حق آل محمد و فضل و دانش و ارج معنوی آنان آشنا می‌سازد. از سوی دیگر خلفای مروانی بِدان جهت که پس از دوران اقتدار بیست‌سالۀ عبدالملک‌بن‌مروان (متوفی به سال هشتاد‌وشش) و فروکوفتن همۀ سرهای داعیه‌دار و فرونشاندن همۀ شعله‌های مخالفت، احساس امن و رضایت می‌کنند، و هم بِدان جهت که متاع آسان‌به‌دست‌آمدۀ خلافت را مانند گذشتگان خود قدر نمی‌دانند، و هم نیز به‌جهتِ سرگرمی‌هایی که معمولاً لازمۀ آن جاه و جلال است، چندان به کار تشیّع نمی‌پردازند و در نتیجه، امام و یارانش تا حدودی از تعرض‌های آنان در امانند.

تشبیه ستم بنی‌امیه بر اهل‌بیت به ستم فرعونیان بر بنی‌اسرائیل

به مردی که از آن حضرت پرسیده است: چگونه صبح کرده‌اید، ای فرزند پیامبر! چنین خطاب می‌کند: «آیا وقت آن نرسیده است که بفهمید ما چگونه‌ایم و چگونه صبح می‌کنیم؟! داستان ما، داستان بنی‌اسرائیل است در جامعۀ فرعونی، که پسرانشان را می‌کشتند و زنانشان را زنده می‌گرفتند! بدانید که اینها (بنی‌امیه) پسران ما را می‌کُشند و زنان ما را زنده می‌گیرند».[15] و پس از این بیان گیرا و برانگیزاننده، مسئلۀ اصلی ـ یعنی اولویت داعیۀ شیعی و حکومت اهل‌بیت ـ را پیش می‌کِشد: «عرب می‌پنداشت که برتر از عجم است؛ زیرا محمد عربی است، و عجم بدین پندار گردن می‌نهاد. قریش می‌پنداشت که بر دیگر قبیله‌های عرب برتری دارد؛ زیرا محمد قریشی است، و آنان به این پندار گردن می‌نهادند. اگر آنان در این ادعا صادقند، پس ما از دیگر شاخه‌های قریش برتریم؛ زیرا ما فرزندان و خاندان محمدیم و …

توسل به خشونت به‌سبب ناتوانی از پاسخ به منطق امام باقر (ع)

در این بیان کوتاه و پُرمغز ـ که تظلّم و تحکم و نوید و تهدید و اثبات و رد را یکجا متضمن است ـ به‌قدری تأثیر و گیرایی وجود دارد که اگر پخش شود و به گوش مردم برسد، ممکن است هر شنونده‌ای را به حقانیت گویندۀ آن معتقد سازد. برای پاسخ‌گفتن به این سخن، نغزگویی و سخن‌دانی به همان اندازه لازم است که خودباوری و دل‌گرمی، و این‌همه در مخاطبان امام نیست؛ پس چاره‌ای جز خشونت و زور نمی‌ماند.

بازگرداندن امام به مدینه زیر مراقبت و منع فروش آب و نان به قافلهٔ او

… این موضوع برای دستگاهی که در طول ده‌ها سال به‌صورتِ ویژه شام را از دسترس تبلیغات علوی دور نگاه داشته، مطلقاً قابلِ تحمل نیست. هشام فرمان می‌دهد آن حضرت و همراهانش را از زندان بیرون آورند. هیچ‌جا برای آنان مناسب‌تر از مدینه نیست؛ شهری که در آن می‌زیسته‌اند؛ البته با همان مراقبت‌ها و سخت‌گیری‌های همیشه، و بیشتر و در صورتِ لزوم، فرودآوردن ضربۀ آخر، و بی‌سروصدا حریف را در بستر و خانۀ خودش نابودکردن و وبال تهمت «امام‌کُشی» را به گردن نگرفتن. پس به دستورِ هشام آنان را بر مرکب‌های تندرو ـ که سراسر راه را بی‌وقفه طی می‌کنند ـ می‌نشانند و به‌سوی مدینه می‌تازند. قبلاً دستور داده شده است که در شهرهای میانِ راه، کسی حق ندارد با این قافلۀ مغضوب معامله کند و به آنان نان و آب بفروشد.[26] سه شبانه‌روز با این وضع راه می‌روند و ذخیره‌های آب و نان پایان می‌گیرد.

تبلیغات همه‌جانبهٔ دستگاه اموی و یاد امیرالمؤمنین (ع) به‌عنوان محکوم بر منابر

با این‌همه تبلیغات مخالف که ازطرفِ بلندگوهای رژیم خلافت اموی بی‌استثنا در همه‌جا انجام می‌گرفت و حتی نام علی‌بن‌ابی‌طالب به‌عنوانِ محکوم‌ترین چهرۀ اسلام، در منابر و خطابه‌ها یاد می‌شد، آیا بدون وجود یک شبکۀ تبلیغاتی قوی ممکن است آل علی در نقاطی چنان دوردست و ناآشنا، چنین محبوب و پُرجاذبه باشند که کسانی محض دیدار و استفاده از آنان و نیز عرضه‌کردن دوستی و پیوند خود با آنان، راه‌های دراز را بپیمایند و به حجاز و مدینه روی آورند؛ دانش دین را که بنا بر عقیدۀ شیعه، همچنان سیاست و حکومت است، از آنان فراگیرند و در موارد متعددی بی‌صبرانه اقدام به جنبش نظامی ـ و به زبان روایات، قیام و خروج ـ را از آنان بخواهند؟ اگر تبلیغات شیعه فقط در جهت اثبات علم و زهد ائمه بود، درخواست قیام نظامی چه …

قدرت طاغوتی آنان در برابر مبارزهٔ خاندان پیامبر

البته این برطبق مدارکی که بنده به نظرم رسیده، جزو مسلّمات است، قطعی است، هیچ تردید ندارد که این‌طوری است، حتماً این‌طوری است. پس مبارزۀ امام حسن، صلح امام حسن، آغاز مبارزۀ مخفیِ خاندان پیغمبر است با قدرت طاغوتیِ بنی‌امیه. به چه منظور؟ به‌منظور اینکه از یک‌طرف او را ضعیف کنند، او را رسوا کنند، از یک‌طرف جمعیت خودشان را نیرومند کنند و در یک فرصت مناسب بر او بتازند و او را از بین ببرند. (52/11/13)

جنگ هشت‌ساله با پیامبر و تسلیم ظاهری پس از فتح مکه

آن‌کسانی‌که این اعتراض را به امام مجتبی می‌کنند، تسلسل تاریخیِ مبارزۀ امام مجتبی را با معاویه نمی‌شناسند. ریشۀ تاریخی این مبارزه، مبارزات پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با پدر همین معاویه است؛ یعنی با ابوسفیان. هشت سال پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با بنی‌امیه جنگیده است، با قریش، که در رأسشان در سال‌های آخر ابوسفیان قرار داشت. هشت سال پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم مبارزه کرد. در سال هشتم هجرت، پیغمبر صلی‌الله‌علیه‌وآله‌وسلم با ده‌هزار [نفر] سپاه رفت و مکه را فتح کرد و بنی‌امیه که راه هر نوع دفاع از جان خود را مسدود می‌دیدند، درمقابل پیغمبر تسلیم شدند؛ یعنی به ظاهر اسلام آوردند. ابوسفیان و فرزندان و تمام عشیره‌اش به اسلام گرویدند. و البته مسلمان‌شدن نبود، تسلیم قوای نظامی شدن بود. برای ابوسفیان، فکر برای جان است. برای مردمی که در جهت ضد انقلابِ تکاملی اسلام حرکت می‌کردند، ابتدائاً مسئلۀ جان مطرح بود. اگر …

آنچه رجال بنی‌امیه با فکر مردم و قرآن و دین و جامعهٔ اسلامی کردند

صلح امام حسن [در طول زمان بعد از خودش] آثار جرمی را که دوازده سال قبل از علی و سالیانی با علی و سالیانی پس از علی، حکومت ننگین بنی‌امیه به‌وجود آورده بودند، از بین می‌برد و هموار می‌کرد. اگر شما بدانید که عثمان و معاویه و مروان حکم و بقیۀ آل ابی‌العاص[6] و رجال و چهره‌های منحوس بنی‌امیه، با مغز مردم و فکر مردم و قرآن خدا و دین خدا و جامعۀ اسلامی چه کرده‌اند، آن‌وقت می‌فهمید که امام حسن و امام حسین، این دو برادر، در این بیست سال چه عملی انجام دادند.

وصف تباهی امت در حکومت بنی‌امیه: جاهلیت به‌جای قرآن و شرک به‌جای توحید

… اصلاحاتِ سطحی نیست. اصلاح، یعنی اصلاح بنیانی، یعنی انقلاب، یعنی زیر و رو کردن قوارۀ اجتماع؛ منظور حسین‌بن‌علی این است، ایجاد یک انقلاب بنیانی در جامعه. (52/11/12) «إِنَّمَا خَرَجتُ لِطَلَبِ الاِصلاحِ فی اُمَّةِ جَدّی». می‌بینم امت جدم به تباهی گراییده‌اند؛ می‌بینم اسلام فراموش شده است؛ می‌بینم به‌جای قرآن، جاهلیت نشسته است؛ می‌بینم به‌جای پیغمبر، دشمنان بنیانی و خونین او ـ یعنی بنی‌امیه ـ نشسته‌اند؛ می‌بینم به‌جای ایمان، کفر آمده، به‌جای توحید، شرک آمده، به‌جای انسانیت، اشرافی‌گری آمده، به‌جای کرامت انسان، کرامت پول آمده، کرامت قدرت آمده و انسانیت بی‌ارزش است؛ می‌بینم اصول اسلامی درهم‌وبَرهم شده، [بنای] مستحکم و رفیع اسلام دَر هم ریخته و واژگون شده؛ می‌خواهم این را درست کنم، می‌خواهم جامعۀ اسلامی را تجدید بنا کنم. (51/11/24) «اُریدُ اَن آمُرَ بِالمَعروفِ وَ اَنهَی عَنِ المُنکَرِ» خروجم و قیامم یا بیرون‌آمدنم از …