رفتن به محتوای اصلی

علماگروه و سازمان

نام‌های دیگر: علما و دانشمندان، علمای شیعه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

عالمان دینی و نقش و مسئولیت آنان در جامعه و تاریخ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

و علماى دین حقیقتاً اَعلام دینند. هر عالِمى یک عَلَم اسلام و یک حجّت بر دوست و دشمن است؛ حجّت اسلام به معناى واقعى کلمه. هر عالِم دین این‌جور است. زحمات شما آقایان محترم و علما و فضلا و طلّاب و گویندگان در طول این ده سال حقیقتاً با زحمات هیچ قشرى قابل مقایسه نیست. این ده‌ساله، تلاشهاى شما و صدق و صفاى شما و حضور شما در صحنه‌هاى گوناگون، دلهاى مشتاق را به تپش درآورد و آنها را آماده‌ی فداکارى کرد و دلها را محکم کرد. دشمنان در جاهاى مختلف چقدر میخواستند خرابکارى کنند و حضور یک روحانى مانع از خرابکارى آنها شد. امروز انقلاب و جمهورى اسلامى باز هم به همان تلاشها نیازمند است. باز هم جامعه‌ی روحانیّت باید بیشترین و سنگین‌ترین بارها را بر دوش خود احساس بکند و براى کشیدن آن بارها خود را آماده کند و پیش‌قراول و پیشتاز قشرهاى گوناگون مردم باشد و همچنان که امام همواره میخواستند و توصیه میکردند، دین و اخلاق و معنویّت را با عمل و زبان خود ‌ان‌شاءالله‌ در جامعه بپراکند و همه‌ی دلها را به معنویّت و دین و اخلاق متوجّه کند.بنده یک بار دیگر از همه‌ی برادران گرامى، آقایان محترم، علما، فضلا، طلّاب که از راه‌هاى طولانى، از راه‌هاى دور و نزدیک، از نقاط مختلف کشور تشریف آوردید و این اجتماع را تشکیل دادید، صمیمانه تشکّر میکنم و از خداى متعال توفیقات و تأیید و نصرت او را براى شما مسئلت میکنم و این حادثه‌ی مصیبت‌بار را و این کارثه‌ی[9] عظمىٰ را به همه‌ی شما تسلیت عرض میکنم.
البتّه این را یک عدّه‌اى باور نمیکنند؛ بعضى‌ها منفى‌بافند، بعضى‌ها همواره عادت دارند به اینکه بگویند نه، نمیشود؛ یا روى یک نقطه‌ى ضعفى انگشت بگذارند، نقاط قوّت را نبینند امّا وجود شماها، خوشبختانه یک حجّت الهى است؛ شماها واقعاً حجّت خدا هستید، حجّت اسلام هستید. اینکه مى‌بینید علما را میگویند حجّت‌الاسلام، به‌ خاطر این است که وجودشان، بیانشان، روششان، حجّتى است براى اسلام، استدلال محکمى است براى اسلام؛ به این معنا، شماها حجّت خدا و حجّت اسلام و حجّت دین هستید براى اینکه به زنهاى جامعه‌ى خودمان و زنهاى دیگر و صاحب‌نظران، آنهایى که مدام همه‌چیز را میگویند نمیشود، نشان بدهید که ببینند نخیر، میشود.
بمجرّدی که نشست، ظاهرش این است که حضرت بی‌مقدّمه، بدون اینکه او سؤالی کرده باشد و حرفی زده باشد، رو کردند به او و فرمودند که ای سدیر! هر کسی که پولش زیاد شد، مالش زیاد شد، حجّت خدا بر او زیاد خواهد شد؛ چون «اَخَذَ اللّهُ‌ عَلَى‌ العُلَماءِ اَلّا یُقارّوا عَلى کِظَّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِ مَظلوم»؛[2] خدای متعال عهد و پیمان گرفته از علما -علما هم فقط به معنای فقها نیست- از دانشمندان، دانایان، زبدگان، نخبگان جامعه که بر گرسنگیِ گرسنگان و سیری و پُریِ سیران و اغنیا صبر نکنند، اعتراض کنند. یک ظالمِ ثروتمندِ شکمِ پُری و مظلوم گرسنه‌ای را اگر دیدند [اعتراض کنند]. خب این حجّت خدا است دیگر، این عهد و پیمان الهی است. حضرت اینجا به سدیر فرمود: اگر مال کسی زیاد شد، حجت خدا بر او بزرگ خواهد شد، سنگین خواهد شد، خدای متعال بر او احتجاج خواهد کرد. حالا کسی که مال ندارد، یک جور است، کسی که مال دارد، طبعاً وضعش فرق میکند؛ وظیفه دارد.

شاهدها (۲۲۸ پاراگراف)

دعوت برخی فضلا به گذشتن از مرجعیت و ریاست برای پرورش صدها عالم

… این حوزه‌ى به این عظمت، مگر ما گفته‌ایم بروید توى جنگلهاى آمازون تبلیغ کنید که آقایان نمیروند؟ میگوییم آقا چرا نمیروى؟ میگوید میخواهم درس بخوانم. عجب! من قبول ندارم این روش را. بنده این را ــ حالا شما هر چه میخواهید بگویید، بگویید ــ والله‌ الهى نمیدانم. خب بیایید از مرجعیّت بگذرید. بیایید یک چند نفرتان از مرجعیّت بگذرید، از ریاست بگذرید، از مدرّسى بگذرید، از فضل و سواد در آن حد بگذرید؛ حوزه را جورى راه بیندازید که بعد صد نفر مثل شما به ‌وجود بیاورید؛ هزار نفر مثل خودتان به ‌وجود بیاورید. نمیکنند آقایان این کار را. خب این عیب از کجا است؟ تبلیغ که اوّلى‌ترین کار ما است، حوزه‌ى علمیّه‌ى قم نمیکند این کار را. با زحمت زیاد، با تلاش زیاد، فصل تابستان، به یک مناسبتى، یک عدّه‌اى را میفرستیم ــ یا آقایان میفرستند؛ بنده هم پشتیبانى میکنم و کمک میکنم و …

مسئولیت بیشتر عالم دین به‌سبب بیان حقایق الهی

خداوند ان‌شاءالله‌ که تلبّس به این لباس مقدّس را و تعمّم به تیجان‌الملائکه[2] را بر شما عزیزان مبارک بفرماید. از این لحظه به ‌طور رسمى مسئولیّت برادران عزیزى که معمّم شدند، مضاعف میشود. همه مسئولند در نظام اسلامى: کُلُّکُم راعٍ وَ کُلُّکُم مَسئولٌ عَن رَعیَّتِه؛[3] ولیکن بعضى از موقعهاى[4] اجتماعى، مسئولیّتهاى مضاعفى دارد و لباس ما از جمله‌ى آن موقعیّتهایى است که از چند جهت، مسئولیّت آن مضاعف است: اوّلاً چون لباس علم است، و عالِم مسئول‌تر از دیگران است، بخصوص علم دین، که اذاعه‌ى[5] علم دین و بیان حقایق الهى شغل انبیاى عظام پروردگار است. این یک مسئله.

ارزش ثبت تصویر آموزش نظامی علمای بزرگ به‌عنوان نشانهٔ تحول

… ایشان است. امام حقیقتاً دنیا را عوض کرد. واقعاً اینها هنر امام است. واقعاً اینها قدرت خدا است که به دست این بزرگوار این کارها انجام گرفت؛ واقعاً همه چیز را عوض کرد. آقاى آشیخ‌على‌پناه[4] مثلاً تیراندازى یاد بگیرد با تفنگ! یا آقاى آ‌شیخ جلال طاهر شمس مثلاً! اینها را اگر بتوانید فیلم‌بردارى کنید، یک وقتى یک جورى نشان داده بشود، خیلى باارزش است. حالا همان میدان تیرى که مثلاً آقاى آشیخ‌على‌پناه و آقاى مکارم و آقاى آذرى و آقاى فاضل و مانند این آقایان آمده‌اند و این تفنگها را دستشان میگیرند، اگر همین را بتوانید واقعاً فیلم‌بردارى کنید، اینها جزو نشانه‌ها است. [یعنى] واقعاً این همان «اِنَّ لِلّهِ ‌فى اَیّامِ دَهرِکُم نَفَحات» [است]؛[5] این چندساله جزو همان نفحات است؛ واقعاً این‌[طور] است. یعنى این فرصت الهى است که خداى متعال پیش آورده تا کمک کند ما بتوانیم از این استفاده کنیم. همه چیز عوض شده؛ آقایان علما یک اوقاتى …

تألیف آثار شیعی با اخلاص و مظلومیت در طول تاریخ

همه‌ی اینها، کار متمرکز را در محیط شیعی ایجاب میکند. در محیط شیعی، بر اساس همان اخلاص و احساس مسؤولیت، انصافاً خیلی کار شده است. در طول تاریخ، علمایی از قبیل «قاضی نوراللَّه»[9] ها و دیگران و دیگران نشستند و با مظلومیت کتابهایی نوشتند؛ خدای متعال هم به خاطر همان مظلومیت، برکت داده و منتشر شده است؛ لیکن گنجینه‌ی ما خیلی قویتر از اینهاست.

تأثیر سیاسی علما در تاریخ از علامهٔ حلی تا مشروطیت

در طول زمان در مسائل سیاسى هم این حوزه‌ها تأثیر گذاشتند و ما این را در تاریخ گذشته‌ى خودمان هم [مى‌بینیم]؛ مثل دوران علّامه‌ى حلّى (رضوان الله‌ علیه) که مدرسه‌ى سیّار داشت و طلّاب را با خود حتّى حرکت میداد در شهرها و بلاد گوناگون، و قبل از آن در زمان شیخ طوسى و شاگردان آن بزرگوار که در آفاق دنیاى اسلامى پخش میشدند ــ چه در طرف شرق، چه در طرف غرب مثل شهرهاى شام و طرابلس و دیگر مناطق یا شاید مصر ــ و زمان سیّدمرتضىٰ، و چه در زمانهاى نزدیک به زمان ما مثل دوران قبل از شیخ انصارى ــ زمان مرحوم کاشف‌الغطاء ــ که حوزه‌هاى علمیّه آن وقت در وضع تحوّلات جارى زندگى مؤثّر بودند، و بعد شاگردان شیخ انصارى: مرحوم میرزاى شیرازى و بعد آخوند خراسانى و دیگرانى که نقش آنها را در قضایاى قبل از مشروطیّت و در خود قضیّه‌ى مشروطیّت و بعد از آن تا زمان ما همه میدانند ــ یعنى باید گفت همه هم نمیدانند و متأسّفانه جزو مباحث کم‌‌تحقیق‌شده و کم‌کار ما است؛ باید بدانند؛ چیزهاى دانسته‌شده‌ى شناخته‌شده‌اى است و ثبت و ضبط شده ــ و چه در زمان ما که تحرّک ملّت و تحقّق انقلاب اسلامى و حدوث جامعه‌اى با پایه‌هاى اسلامى به وسیله‌ى حوزه‌هاى علمیّه انجام گرفت؛ استاد حوزه‌ى علمیّه بود که پیشاهنگ بود و طلّاب و فضلاى حوزه‌ى …

افتخار شخصیت‌های علمی و تقوایی گذشته و حال به منبر و وعظ

… گذشته هم بوده؛ افرادى مثل شیخ جعفر شوشترى، عالِم اخلاقىِ بزرگ که خودْ منبرى است، یا مرحوم حاج‌ آقا رضاى همدانىِ واعظ، صاحب کتاب هدیّة النّملة که خودْ یک واعظ و یک گوینده‌ى دینى است، یا پسر آن مرحوم، مرحومِ آ میرزا محمّد همدانى که از علما است و امثال اینها؛ در گذشته شخصیّت‌هاى علمى و چهره‌هاى معروف تقوایى و دینى، متّصف به این صفت بودند و مفتخر به این فن. در زمان ما هم دیده‌ایم و بوده‌اند و بحمدالله هستند شخصیّت‌هاى برجسته‌اى در زمینه‌ى تبلیغ و منبر.

وظیفهٔ علما و چهره‌های موجه در اهتمام به سه نکتهٔ اساسی در شرایط فعلی

آنچه بنده در این جمع، مغتنم میشمارم که عرض بکنم ــ که همه‌‌ی آقایانی که تشریف دارید، غیر از این خصوصیّتِ عضویّت در این مجلس، یا از ائمّه‌‌ی محترم جمعه هستید، یا از علمای معروف و چهره‌‌های موجّه اقطار[2] کشور هستید و اراده‌‌ی شما و توجّه شما بر روی مردم دارای تأثیر است ــ و آنچه به ‌‌نظر بنده امروز وظیفه‌‌ای است برای همه، بخصوص برای چهره‌‌های موجّه و علما و روحانیّون و شخصیّت‌‌های علمی، سه نکته است و این سه نکته در شرایط فعلی باید مورد نهایت اهتمام واقع بشود و همه‌‌ی برنامه‌‌ها و همه‌‌ی گفته‌‌ها و اظهارات، با توجّه به این سه نکته شکل بگیرد؛ غفلت از این سه نکته، امروز حقیقتاً جایز نیست.

ارادت به شخصیت‌های صالح غایب از مجلس و محفوظ بودن شأن آنان

… این است: عدّه‌‌ای از آقایان محترم در انتخابات خبرگان به ‌‌نحوی شرکت نکردند یا موفّق نشدند یا به ‌‌هر حال حوادثی پیش آمد که ذهنها مسبوق است.[7] بایستی عرض بکنیم که کسانی که نیامدند به مجلس خبرگان، شخصیّت آنها محفوظ است؛ این نشانه‌‌ی عدم صلاحیّت آنها نیست. بعضی از آن شخصیّت‌‌ها، صلاحیّتهای بسیار والا و بالایی هم دارند و ما به آنها ارادت داریم؛ بعضی‌‌شان را به صدق و صفا و جهاد فی‌‌سبیل‌‌الله‌‌ و صفای نسبت به انقلاب، سالها و در مراحل گوناگون شناخته‌‌ایم، خیلی‌‌ها شناخته‌‌اند. و اگر کسانی در میان جمع ما نیستند ــ چه آن برادرانی که در دوره‌‌ی قبل بودند، و چه کسانی که نبودند و صحبت بود و بنا بود وارد بشوند و امروز نیستند ــ این نبودن، نبایستی برای آن آقایان نقیصه‌‌ای محسوب بشود. شأن افراد و شخصیّت افراد و قدر معنوی افراد محفوظ است و خدای متعال به آن واقف و دانا است.

کمک گرفتن از علما و قشرهای مختلف در برگزاری دههٔ فجر

البتّه از قشرهاى مختلف هم باید کمک بگیرید، مخصوصاً از علما خیلى باید کمک بگیرید براى این کار که ان‌شاءالله‌ کمک کنند.

حفظ شأن علمای خدمتگزاری که به امتحان اجتهاد نیامدند

… هم اگر نیامد امتحان بدهد، نمیشود گفت آقا شما چرا نرفتى امتحان بدهى؛ خب، نمیخواهد امتحان بدهد. هیچ کس حق ندارد بگوید که آقا شما چون امتحان ندادید، پس آدم بدى هستید؛ نه، امتحان دادن اجبارى که نیست. میگوید من امتحان نمیدهم، کاندیدا هم نیستم؛ این اشکالى ندارد. مبادا خداى نکرده گوشه‌ و کنار کشور، کسى، آدم جاهلى یا مغرضى پیدا بشود، به بعضى از علماى محترم و باارزش و خدمتگزار که عمرشان را در راه این انقلاب صرف کردند، فقط نیامدند امتحان بدهند، بگوید که آقا شما امتحان ندادید، پس چنین و چنان؛ نه، امتحان ندادن دلیل مجتهد نبودن هم نیست. نه آقا؛ امتحان ندادند، ارزششان هم در جاى خودش محفوظ است. بعضى از این کسانى که در امتحانات شرکت نکردند، کسانى‌ هستند که بنده وظیفه‌ى خودم میدانم براى سلامت آنها، براى بقاى عمر آنها دعا کنم که خداى متعال برکات آنها را حفظ کند. البتّه عضو خبرگان هم نباشند، این ارج و این شخصیّت را دارند؛ طورى هم نمیشود، اشکالى هم …

نقش علما در حفظ پیوند مردم با علما و مسئولان

… عمل ملّت و رهبر عظیم‌الشّأن فقید (رضوان الله‌ تعالى علیه) نشان داده شده، باز هم نشان داده بشود؛ باید همان احساس قدرت و ابراز اقتداری که ناشى از اتّکال[7] به خدا است و امید داد به ملّتها و آنها را از حالت انفعال خارج کرد، باز هم از ایران اسلامى مشاهده بشود؛ همان پیوند مستحکم بین آحاد این ملّت و توده‌هاى عظیم و میان رهبران اسلامى و علماى دین که حاکى از ایمان مردم به اسلام بود، باید باز هم مشاهده بشود و محسوس باشد؛ و باید همان رابطه‌ى مستحکم بین مردم و بین مسئولین که پرچم‌داران این نظام هستند و تا کنون رمز وحدت و یکپارچگى این ملّت همین مطلب بوده، باز هم مشهود باشد و محسوس باشد. و معلوم است که نقش علماى اَعلام و بخصوص امثال شما آقایان که بحمدالله‌ در میان مردم از آبرو و اعتبار و حیثیّت والایى برخوردار هستید، در حفظ و ادامه و ایجاد و تقویت چنین چیزهایى غیر قابل انکار است. امروز بحمدالله‌ نظام جمهورى اسلامى همه‌ى ارکان یک نظام مقتدر را با خود دارد؛ ما میتوانیم آن نظامى باشیم که ملّتها به ما نگاه کنند و نیرو بگیرند و امید بگیرند و احساس قدرت بکنند؛ همچنان ‌که تا کنون بوده‌ایم؛ ما میتوانیم آن ملّتى باشیم که زندگى ما، جریان امور …

برتری علمی فقهای ایران و فضلای قم بر فقهای کشورهای دیگر

… فلان دانشگاه دینى یا علمىِ فلان کشورى باشد، یک مورد نمونه است؛ قدرت حلّ علمى مسائل را ندارند. واقعاً وقتى یک فقیه خوب ما در مجمع اینها برود، از همه‌ى آنها سر است؛ بالا است. این یک چیز واقعى است که شاید آقایان بعضى ندانید این را؛ لکن بدانید که این‌‌جور است. اینجا علماى ما، فقهاى ما، خیلى بالاتر از فقهاى خوب آنها هستند؛ حالا آنهایى که سواد ندارند که هیچ، از با‌سوادهاى آنها هم خیلى بالاتر و بهترند. الان مثلاً فرض کنید یکى از فضلاى قم را شما بخواهید مقایسه کنید با مفتى دیار مصریّه ــ این آقایى که آنجا است که البتّه بنده ایشان را از سالها پیش می‌شناسم[10] ــ قطعاً این فضلاى دست‌به‌کارِ فعلى قمِ ما بمراتب بهتر از آن آقا هستند؛ نه اینکه یک ذرّه بهترند، خیلى بهترند؛ درس‌خوانده، فاضل، خوش‌فکر، قوى، اهل استنباط.

مطرح شدن علما در گذشته تنها هنگام ورود به مبارزه مانند مشروطه و قیام علمای نجف

کِى در کشور ایران یا جاى دیگر، سردمداران عالم یادشان بود از علماى دین؟ بله، آن‌ وقتى ‌که علماى دین وارد میدان مبارزه میشدند ــ مثل مشروطیّت در ایران، مثل نهضت آزادى‌خواهى در شبه‌قارّه‌ى هند که تقریباً در ۱۵۰ سال قبل شروع شد، مثل حرکت علماى نجف و مراجع نجف در مقابل نفوذ انگلیس‌ها در سال ۱۹۲۰ ــ اسمشان سرِ زبانها مى‌افتاد؛ یک نفر، دو نفر را نشان میکردند، با آنها مقابله میکردند؛ وَالّا چه کسى به فکر علما بود که حالا یک عدّه علما هم یک جا دارند زندگى میکنند. امروز چه؟ امروز بسیارى از همّت استکبار جهانى و بسیارى از پولش و بسیارى از ابتکارش و بسیارى از طرّاحى‌اش و برنامه‌ریزى‌اش …

تبعیت نکردن علمای دین از ظلم و قدرت‌ها در طول تاریخ

… یک منشأ اعیانى و اشرافى و خانى نیست. مواردى بوده امّا خیلى کم بوده. البتّه آن موارد کم هم مردمان بزرگ و خوبى بوده‌اند ‌- نه اینکه بخواهیم قدحى[4] در آنها بکنیم ‌- شخصیّت‌هاى برجسته و بزرگى بوده‌اند؛ لکن اغلب این بوده و لذا توقّع مردم هم از ما همیشه این بوده. علماى دین هم غالباً به این وظیفه در طول تاریخ عمل کرده‌اند؛ در هر جا بودند تابع ظلم نشدند، تابع قدرتها نشدند؛ شما از یک دِه بگیرید و کدخداى فرضاً ظالمِ آن، تا سطح کشور و تا سطح جهان. امروز مسئله براى ما، مسئله‌ی جهان است؛ دیگر مسئله‌ی کشور نیست. بحمدا‌لله‌ کشور با یک حکومت مردمى و الهى اداره میشود؛ یعنى آنهایى که دارند اداره میکنند مثل خود شماها هستند؛ روستایی‌زاده و …

فقدان عالمان متعهد رخنه‌ای جبران‌ناپذیر برای جامعهٔ اسلامی و وحدت مسلمانان

… نقوی[2] واصل شد؛ مردی که عمر خود را در اعتلاء اسلام، بسط معارف و فرهنگ اسلامی و دفاع از حریم اهل‌بیت (علیهم السّلام) و انقلاب اسلامی گذراند. اینجانب نیز متقابلاً این مصیبت را به جنابعالی، علمای محترم پاکستان و عموم شیعیان و مسلمانان پاکستان تسلیت میگویم. بی‌شک فقدان این قبیل عالمان متعهّد و متخلّق و تلاشگر برای جامعه‌ی اسلامی و وحدت مسلمانان، ثُلمه‌ای[3] جبران‌ناپذیر است و لازم است که حوزه‌های علمیّه، طلّاب و علما و جوانان غیور مسلمان، با شناخت دقیق از توطئه‌ها و شگردهای پیچیده‌ی استکبار جهانی در محو فرهنگ و آرمانهای اسلام ناب محمّدی (ص) و وحدت صفوف مسلمین، با تلاش مجدّانه کمر همّت ببندند و با فعّالیّت مستمرّ خود در جهت رشد و توسعه‌ی اندیشه، فرهنگ و معارف اسلامی به پا خیزند و از هجوم فرهنگ مبتذل غرب در بین توده‌های مسلمان، جلوگیری به عمل آورند.

مسئولیت درجهٔ اول دانایان و علمای دین در پیاده کردن احکام اسلام

… خانواده و مایه‌ی اصلاح روابط اجتماعى میان مردم، و خلاصه مایه‌ی خوشبختى زندگى مادّى و معنوى انسانها است. شما موظّف هستید که با تمام این برنامه‌ها آشنا بشوید، بدانید؛ و هر کسى در هر حدّى که براى او میسور است، در پیاده کردن این برنامه‌ها باید مؤثّر باشد. در درجه‌ی اوّل، مسئولیّت به عهده‌ی افراد عالم و آگاه و دانا در جامعه است، در صفوف مقدّم، علماى دین؛ و سپس همه‌ی کسانى که آگاهى و معرفتى دارند و میتوانند مردم را آگاه کنند و روشن کنند. رفتار شما بیش از گفتار شما بایستى مردم را در این خطّ صحیح پیش ببرد؛ و این همان راهى است که امام بزرگوارمان در بیانات متعدّد و از اوّل پیروزى انقلاب تا آخرین روزهاى زندگى پُربرکتش به ما میفرمود، به همه‌ی ملّت بیان میکرد و به‌عنوان شعار جمهورى اسلامى قرار داده …

لزوم وحدت بیشتر علما برای آموختن عملی وحدت به مردم

… نماز خواهند آمد و اقامه‌ی نماز خواهند کرد. و کوشش کنید که نماز جمعه را هرچه باشکوه‌تر ‌ان‌شاءالله‌ انجام بدهید و وحدتتان را هم در رفسنجان حفظ کنید. مواظب باشید به هیچ عنوانى و با هیچ نامى و با هیچ بهانه‌اى در میان صفوف محکم شما ملّت، فاصله‌اى ایجاد نشود؛ و بخصوص شما آقایان علماى اَعلام، بیش از همیشه و قوی‌تر از همیشه باید با هم وحدت داشته باشید و سعى کنید با وحدت کلمه‌ی خودتان، وحدت را به مردم هم عملاً بیاموزید.

وظیفهٔ علمای فریقین در تفهیم وحدت به عوام

… همه فشارى که دشمن وارد کرد. شماها غالباً جزئیّات را نمیدانید. اگر یک وقتى اینها نوشته بشود، آن‌وقت منصفین عالم خواهند فهمید که ما در این ده سال براى ایجاد وحدت، چه کشیدیم از توطئه‌هاى استعمار؛ با چه طرقى وارد شدند براى اینکه برادران را در مقابل هم نگه دارند. علی‌ای‌حال، ما همیشه به علماى فریقین گفته‌ایم شما که میدانید وحدت حق است، اتّحاد حق است، باید به مردم خودتان، به عوام تفهیم کنید؛ مخلصین قبول کردند، به همان اندازه هم تأثیر گذاشت. در جاهاى دیگر هم همین‌طور است. در افغانستان این اختلاف هست ‌-شماها خوب میدانید بنده هم میدانم- نزدیکىِ خراسان و افغانستان خیلى زیاد است؛ ما از دیرباز دائماً بین مشهد و شهرهاى خراسان با افغانستان رفت‌وآمد و …

همراهی علما و قشرهای مردم، عامل پیشرفت کارها از آغاز انقلاب

… است، همین نکته‌اى است که فرمودند؛[4] یعنى همکارى و کمک و همفکرى از سوى همه‌ی آقایان محترم و بقیّه‌ی کسانى که در سطح کشور از مسئولیّتى در چشم مردم و در نزد پروردگار برخوردارند. با این همکاری‌ها، هیچ مشکلى نیست که قابل حل نباشد، هیچ راهى نیست که پیمودنى نباشد؛ همچنان که از اوّل انقلاب تاکنون هم به برکت همدلى و همکارى و همراهى قشرهاى مختلف مخصوصاً علماى محترم و عیون[5] ملّت و اعیان[6] امّت بوده که کارها بحمدا‌لله‌ پیش رفته و ما توانسته‌ایم در مقابل مشکلات بِایستیم و مشکلات را در مقابل اراده‌ی عمومى این ملّت خاضع کنیم. بعد از این هم همین‌جور خواهد بود.اعتقاد من این است که وقتى بزرگان قوم و علماى امّت و موجّهینِ میان مردم و متشخّصین و مسئولین قشرهاى مختلف احساس مسئولیّت میکنند، عظمت بار را، عظمت مسئولیّت را، عظمت هدفهایى که ما در مقابل داریم را بخوبى تشخیص میدهند و خودشان را …

ستایش علمای حق‌گوی جهان اسلام در تحمل فشار برای حمایت از انقلاب

… و مخصوصاً در ایران، جامعه‌ی علمى و اسلامى ‌-یعنى روحانیّت اسلام- در مواضع حق و قاطع خود ایستاد، این انقلاب عظیم را به راه انداخت و این جمهورى و نظام مرتفع را به وجود آورد و پرچم اسلام را در دنیا برافراشت و اسلام را عزیز کرد. این پیش‌قراولىِ روحانیّت بود؛ و اگر روحانیّت در کشور ما جلودار این قضیّه نمیشد، نهضت همه‌گیر نمیشد، ایمانهاى مردم متوجّه آن نمیشد و نیروهایشان در راه آن به کار نمی‌افتاد.در دنیاى اسلام هم حقّاً و انصافاً ما علمائى را می‌شناسیم که حق را گفتند در سخت‌ترین شرایط، دنبال حق حرکت کردند در دشوارترین فشارها؛ و اینها اجرشان خیلى بالا است. در کشورهاى اسلامى ‌-چه در آسیا، چه در آفریقا، چه در جاهاى دیگر- کسانى بودند که به‌خاطر یک کلمه حمایت از جمهورى اسلامى و از امام و از انقلاب اسلامى و از حق، فشارهاى سختى را بر خودشان تحمّل کردند که اینها یقیناً جزو بندگان صالح خدا هستند و پرچمى هستند که آبروى روحانیّت را حفظ کردند. البتّه کسانى هم هستند که نقطه‌ی مقابل اینها عمل کردند، ضرر زیادى به اسلام زدند؛ الان هم هستند، الان هم وسیله‌ی تبلیغات دشمنند، حتّى الان هم وسیله‌ی توطئه و نفوذند که مردم مسلمان از شرّ آنها باید به خدا پناه ببرند و باید آنها را الدُّالخِصامِ[6] مفاهیم و …

درخواست از علما و معلمان دین برای تلاش در روشن کردن ذهن مردم

من در چهارمین سالگرد و آغاز پنجمین سال انقلاب شکوهمند و عزیز و بی‌نظیرمان، به شما ملّت عزیز ایران و به شما قهرمانانی که این بار را بر دوش کشیده‌اید پیام میدهم و از شما درخواست میکنم که درک اسلام و فهم قوانین اسلامی و آشنایی با قرآن را هرچه بیشتر همّت بگمارید؛ و از فضلا، علما، معلّمان دین، آموزگاران معارف الهی و دانندگان سیاست درست اسلامی درخواست میکنم که در راه روشن کردن ذهن مردم، هرچه بیشتر تلاش کنند. ما راه طولانی و زیادی در پیش داریم که باید آن راه را بپیماییم تا بتوانیم به سرمنزل حکومت واقعی الهی و اسلامی ان‌شاءالله برسیم و بدین وسیله بشارت و مژده‌ای به همه‌ی مستضعفان و چشم‌انتظاران حکومت الله بدهیم.

خواست علما و مردم: اجرای مقررات اسلامی، آزادی و اقتصاد سالم

… روز بیش از روز قبل بسته میشود، این حرفهاى دروغى که به‌آسانى و مثل آب رواج داده میشود، اینها اجازه نمیدهند که انسان مسلمان بماند. «چو گِل بسیار شد پیلان بلغزند»؛[6] پیرها و پیلها و پیل‌تَن‌ها را هم دارند میلغزانند، جوان ما که جاى خود دارد! همه‌ى حرف همین است؛ علما این را میگویند، مردم مسلمان این را میگویند؛ میگویند در این جامعه و مملکتى که نام مسلمان روى خود نهاده است، مردم باید مسلمان زندگى کنند، باید مقرّرات اسلامى اجرا بشود، باید آزادى باشد، باید اقتصادِ سالم باشد.

به راه افتادن علما و محدثان و مفسران با تحریک ائمه

آن روز اگر ائمه محکم نمی‌نشستند و حقایق اسلام را بیان نمی‌کردند، و دیگران را هم وادار نمی‌کردند به این کار؛ و علمای اسلام و محدثین و مفسرین و آن‌کسانی‌که وجدان بیداری داشتند [راه نمی‌افتادند] ـ اگرچه بعضی دنباله‌رو ائمه علیهم‌السلام نبودند اما با حرکت ائمه و با تحریک ائمه آنها هم به راه افتادند ـ اگر این حرکت نبود، از اسلام هیچ خبری نبود. (67/12/13)

فقیهان و محدثان و مفسران، مرجع اندیشهٔ مردم در آن زمان

یکی از حرکت‌های سیاسی این بزرگوار، این بود که با عناصر مؤثر در شکل‌دهی اندیشۀ مردم، صریحاً روبه‌رو می‌شد و مواردی را ما ازاین‌قبیل سراغ داریم. عناصر مؤثر در اندیشۀ مردم و شکل‌دهی جریان‌های فکری، چه کسانی هستند؟ علما و شعرا، و در درجۀ اول علما. علمای آن زمان چه کسانی بودند؟ فقها، محدثین، مفسّرین، خطبا، قُرّا؛ اینها علمای آن زمان بودند که مرجع اندیشۀ مردم بودند. حضرت با اینها، آنجایی که لازم بود، جابه‌جا، آن‌چنان قاطع روبه‌رو می‌شد و آنها را می‌کوبید، که یقیناً اگر چنانچه دستگاه خلافت می‌توانست، درمقابل این عکس‌العمل از حضرت انتقام می‌گرفت.

وجه نامیدن علما به حجت‌الاسلام: استدلال محکم برای اسلام

… این را یک عدّه‌اى باور نمیکنند؛ بعضى‌ها منفى‌بافند، بعضى‌ها همواره عادت دارند به اینکه بگویند نه، نمیشود؛ یا روى یک نقطه‌ى ضعفى انگشت بگذارند، نقاط قوّت را نبینند امّا وجود شماها، خوشبختانه یک حجّت الهى است؛ شماها واقعاً حجّت خدا هستید، حجّت اسلام هستید. اینکه مى‌بینید علما را میگویند حجّت‌الاسلام، به‌ خاطر این است که وجودشان، بیانشان، روششان، حجّتى است براى اسلام، استدلال محکمى است براى اسلام؛ به این معنا، شماها حجّت خدا و حجّت اسلام و حجّت دین هستید براى اینکه به زنهاى جامعه‌ى خودمان و زنهاى دیگر و صاحب‌نظران، آنهایى که مدام همه‌چیز را میگویند نمیشود، نشان بدهید که ببینند نخیر، میشود.

تأثیر اعلامیهٔ علمای تبریز در کشاندن مردم به خیابان

… ۵۶ تبریز یک حادثه‌ی تاریخ‌ساز بود؛ بدون شک. «حادثه‌ی تاریخ‌ساز» یعنی آن حادثه‌ای که این‌جور نیست که شروع بشود و تمام بشود و برود؛ نه، شروع میشود و ادامه پیدا میکند و گسترش پیدا میکند و به نتایج عالی میرسد، تاریخ ورق میخورد؛ حادثه‌ی تبریز از این قبیل بود. بله، مثلاً فرض کنید شهید تجلّایی بهانه‌ی حضور مردم و آمدن مردم در سطح خیابان و مانند اینها شد، اعلامیّه‌ی علمای بزرگ [از قبیل] مرحوم آقای آمیرزا حسن آقای انگجی، مرحوم آقای قاضی ــ شهید قاضی ــ مرحوم آقای آشیخ عبدالحسین غروی و دیگرانی که امضا کرده بودند و اعلامیّه دادند، اینها همه مؤثّر بود، مردم را کشاند، امّا حادثه‌ای که به وجود آمد بزرگ‌تر از این حرفها بود. این حادثه چه کار کرد؟ حادثه‌ی تبریز به قضیّه و واقعه‌ی نوزدهمِ دیِ قمِ در واقع تمام‌شده ــ که دستگاه داشت روی آن را میپوشاند ــ ضریبِ ده‌ها برابری داد، حادثه‌ی قم را از قم به سرتاسر کشور کشاند؛ قضیّه‌ی تبریز این بود. وقتی که روحیه‌ی مقاومت و شور انقلابی و …

انتقام انگلیس از علمای دین

البتّه بعد هم انگلیس‌ها انتقام خودشان را از علمای دین گرفتند. دولت انگلیس دید این‌جوری نمیشود و آن نقشه‌ای که در هند عمل کردند، در ایران عملی نیست؛ به یک راه‌حلّی رسیدند ــ درست توجّه کنید ــ آن راه‌حل این بود: به فکر افتادند که باید یک دولتِ دیکتاتورِ خشنِ صد درصد وابسته‌ی به خودشان را در ایران سر کار بیاورند تا دیگر …

همراهی علما و مردم با حرکت مبارزه با رژیم طاغوت

… برجسته و درجه‌ی یک بیرجند ــ که [ایشان] ملّای بزرگی بود و کسی بود که اگر در حوزه‌ی قم یا نجف بود، قطعاً مرجع تقلید میشد؛ [امّا] آمده بود بیرجند مانده بود ــ نگذاشت که این اتّفاق بیفتد؛ گفت این موجب ایجاد مشکل برای فلانی میشود و جلوی مردم را گرفت. منظور چیست؟ منظور این است که آن روز مردم و علما با این حرکت همراه بودند؛ ما تنها نبودیم. بنده تنها رفته بودم بیرجند امّا یک بیرجند با همه‌ی مردمش، با علمای بزرگش، با ما همراه شدند. این مربوط به بیرجند.

دعوت علما از مردم برای شرکت در مراسم چهلم قم

تبریزی‌ها چه‌کار کردند؟ تبریزی‌ها قیام قم را تبدیل کردند به قیام ملّی، تبدیل کردند به یک حادثه‌ی عمومی؛ با اینکه سختگیری و شدّت عمل در تبریز خیلی بیشتر بود؛ تانک آوردند به خیابان. طرف مقابل چه کسی بود؟ مردم، علما، مساجد؛ که علما از مردم دعوت کرده بودند تا بیایند در مراسم چهلم [مردم قم] شرکت کنند؛ طرف، اینها بودند؛ مسلّحین که نبودند؛ امّا دستگاه آن‌قدر دستپاچه شد که تانک آورد به خیابان و کشتار کردند، مردم را کشتند. امّا مردم تبریز عقب‌نشینی نکردند؛ جان دادند، خون دادند، ایستادگی کردند، شعار دادند و قضیّه‌ی قیام را ملّی کردند؛ صدای فداکاری آنها به همه‌ی …

مسئولیت ویژهٔ علما یا هر فرد آگاه در برابر شکاف اجتماعی

… کِظَّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِ مَظلوم؛[9] یعنی خدای متعال این پیمان را از علما گرفته -که حالا ]بعد[ درباره‌ی علما عرض میکنم- که به شکاف اجتماعی، به فاصله‌های اجتماعی تن ندهند و قبول نکنند فاصله‌های اجتماعی را که یکی از سیری مُشرف به موت بشود، یکی از گرسنگی. حالا «علما» که فرمود، یا به خاطر این است که علما یک طبقه‌ی ممتازی هستند که این حق درباره‌ی اینها بیشتر وجود دارد و این مسئولیّت درباره‌ی اینها بیشتر است، یا به خاطر این است که علما به معنای دانایان است؛ یعنی هر کسی که مطّلع میشود؛ کسی که مطّلع نیست، طبعاً مسئولیّت ندارد؛ کسی که مطّلع میشود، طبعاً مسئولیّت دارد. خب پس بنابراین این مسئولیّت همگانی است. حالا چه‌ جوری این مسئولیّت اِعمال بشود، این در زمانهای مختلف، مختلف است؛ امروز با انتخابات است، ممکن است یک روزی با یک وسیله‌ی دیگری باشد؛ [بنابراین] این مسئولیّت وجود دارد. این «مسئولیّت» از یک سو، و از یک سو «حق»؛ …