رفتن به محتوای اصلی

سید مرتضی علم‌الهدیشخص

نام‌های دیگر: سید مرتضی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

فقیه و متکلم شیعی بغداد در سدهٔ پنجم هجری و شاگرد شیخ مفید.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به کنگره‌ی جهانی هزاره‌ی شیخ مفید— ۱۳۷۲/۰۱/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۷۲ تا ۱۳۹۴
۱۳۷۲۱۳۹۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

از برجستگان تاریخ اسلام، نه فقط تاریخ شیعه

خیلى ممنون از بیانات آقایان، جناب آقاى استادى، جناب آقاى مهریزى، جناب آقاى محقّق. نفْس این کار از این‌ جهت اهمّیّت دارد که سیّد مرتضی (رضوان الله تعالى علیه) یکى از برجستگان تاریخ اسلام است، نه فقط تاریخ شیعه. وقتى ما درباره‌‌ى مفاخر اسلامى بحث میکنیم، در واقع تربیت اسلامى را توصیف میکنیم؛ و هرچه از فضایل و مناقب و برجستگی‌هاى امثال سیّد مرتضی گفته بشود و تدوین بشود و کار بشود، در واقع برگشت این به حُسن تربیت اسلام و معارف اسلامى و حوزه‌‌هاى اسلامى است؛ این خیلى …

جامعیت در فقه، کلام، ادب، تفسیر و حدیث و لزوم تحلیل شخصیت او

… ایشان‌] در فقه، در کلام، در ادب و در تفسیر [ متبحّر بوده‌‌اند]. حدیث هم همین‌جور؛ خب در حدیث هم ایشان شاگرد حسین‌‌بن‌‌بابویه -برادر شیخ صدوق- بوده است؛ حالا چه مدّتى بوده و چقدر بوده، اینها را هم درست نمیدانیم؛ اینها بایست تحقیق بشود، روشن بشود، معلوم بشود. بالاخره یک مردى با این خصوصیّات، با این جامعیّت، در تاریخ ما وجود دارد؛ این را باید ما تحلیل کنیم، شخصیّت ایشان را تحلیل کنیم. حالا مثلاً فرض بفرمایید استاد ایشان، شیخ مفید هم عمده‌‌ى تبرّزش[2] در کلام است -شیخ مفید متکلّم بزرگى است- ما ببینیم آراء کلامىِ سیّد مرتضی در شافى و بقیّه‌‌ى کتابهایى که ایشان دارند، مثلاً چقدر متأثّر از آراء شیخ مفید است، چقدر مخالف با نظرات شیخ مفید است؛ …

شخصیت چندبعدی و بین‌المللی اسلامی و رتبهٔ ادبی برتر از سیبویه و ابن‌جنی

به نظر من کار بسیار خوبى است، بسیار کار شایسته‌‌اى است؛ بخصوص که شخصیّت سیّد مرتضی، هم ذوابعاد و ذوجهات است، هم به یک معنا بین‌‌المللىِ اسلامى است. در همین بحث ادبیّات و ادب، در بعضى از حالات ایشان یعنى شرح‌ حال‌هایى که براى ایشان نوشته‌‌اند، من حالا یادم نیست چه کسى تعبیر میکند، [ میگویند] که ایشان از بزرگان ادبِ معروفِ عالَم ادبیّات -عرب و غیر عرب، مثل سیبویه، مثل ابن‌‌جنّى- بالاتر است؛ یعنى این‌جور تعبیر کرده‌‌اند که رتبه‌‌ى ادبى ایشان بالاتر از این افراد است. این خیلى چیز مهمّى است؛ اینها را بایستى در کتابهاى ایشان جستجو کرد و آثارش و نشانه‌‌هایش را پیدا کرد و تحقیق کرد.

تلاش علمی ممتاز او در ادامهٔ جریان علمی شیخ مفید

در این نکته، تأکید اصلی بر این است که تلاش علمی ممتاز و درخشان شاگرد برجسته‌ی شیخ مفید یعنی سید مرتضی علم الهدی (متوفی در ۴۳۶ ه) و اوج قله‌ی رفیع همین سلسله در عهد شیخ الطائفه محمّد بن الحسن الطوسی متوفی در ۴۶۰ ه) در واقع ادامه‌ی جریانی است که سرچشمه و مؤسس آن محمّد بن ممد بن النعمان المفید بوده است. برای تبیین این نکته لازم است نقش مؤثر و تعیین کننده‌ی مفید:

انتخاب او به نمایندگی شیعه در فتنهٔ محرم ۴۰۶ با وجود شاگردی مفید

و باز قرینه‌ی دیگر آن است که در قضایای محرم سال ۴۰۶ که فتنه‌ی بزرگی بر ضد شیعه بر پا شد و یکی از محنتهای بارها مکرر آنان، در آن اتفاق افتاد کسی که حکومت بغداد به عنوان نماینده و رئیس شیعه انتخاب کرد تا با او مذاکره کند، سید مرتضی بود نه شیخ مفید. در حالی که رئیس مطلق و بیمنازع شیعه در آن روزگار - و از سالهای پیش از آن - شیخ مفید بود و سید مرتضی شاگرد و مرید متواضع و تابع او محسوب میشد.

از مفاخر جهان اسلام و لزوم بزرگداشت او

… - یعنی باید تاریخ ری را هم از این راه به دست آورد. ایشان البتّه قزوینی و رازی است، لکن به هر حال اهل ری است. و من یک نفر دیگر را هم به شما عرض کردم آن وقتی که راجع به عبدالجلیل سفارش میکردم، و او سیّد مرتضای رازی است؛ او هم یک شخصیّت برجسته‌ی دیگری است. حالا شما برای سیّد مرتضای بغدادی دارید بزرگداشت میگیرید - عیبی هم ندارد؛ لازم است، چون آن بزرگوار از مفاخر دنیای اسلام است - لکن سیّد مرتضای رازی را هم حتماً از قلم نیندازید؛ او هم شخص بزرگی است؛ و ناشناخته، کسی او را نمیشناسد.