رفتن به محتوای اصلی

علماگروه و سازمان

نام‌های دیگر: علما و دانشمندان، علمای شیعه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

عالمان دینی و نقش و مسئولیت آنان در جامعه و تاریخ.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌‌های نماز جمعه در مسجد آل الرسول(ص) ایرانشهر— ۱۳۵۷/۰۲/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۵۷ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۷۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

و علماى دین حقیقتاً اَعلام دینند. هر عالِمى یک عَلَم اسلام و یک حجّت بر دوست و دشمن است؛ حجّت اسلام به معناى واقعى کلمه. هر عالِم دین این‌جور است. زحمات شما آقایان محترم و علما و فضلا و طلّاب و گویندگان در طول این ده سال حقیقتاً با زحمات هیچ قشرى قابل مقایسه نیست. این ده‌ساله، تلاشهاى شما و صدق و صفاى شما و حضور شما در صحنه‌هاى گوناگون، دلهاى مشتاق را به تپش درآورد و آنها را آماده‌ی فداکارى کرد و دلها را محکم کرد. دشمنان در جاهاى مختلف چقدر میخواستند خرابکارى کنند و حضور یک روحانى مانع از خرابکارى آنها شد. امروز انقلاب و جمهورى اسلامى باز هم به همان تلاشها نیازمند است. باز هم جامعه‌ی روحانیّت باید بیشترین و سنگین‌ترین بارها را بر دوش خود احساس بکند و براى کشیدن آن بارها خود را آماده کند و پیش‌قراول و پیشتاز قشرهاى گوناگون مردم باشد و همچنان که امام همواره میخواستند و توصیه میکردند، دین و اخلاق و معنویّت را با عمل و زبان خود ‌ان‌شاءالله‌ در جامعه بپراکند و همه‌ی دلها را به معنویّت و دین و اخلاق متوجّه کند.بنده یک بار دیگر از همه‌ی برادران گرامى، آقایان محترم، علما، فضلا، طلّاب که از راه‌هاى طولانى، از راه‌هاى دور و نزدیک، از نقاط مختلف کشور تشریف آوردید و این اجتماع را تشکیل دادید، صمیمانه تشکّر میکنم و از خداى متعال توفیقات و تأیید و نصرت او را براى شما مسئلت میکنم و این حادثه‌ی مصیبت‌بار را و این کارثه‌ی[9] عظمىٰ را به همه‌ی شما تسلیت عرض میکنم.
البتّه این را یک عدّه‌اى باور نمیکنند؛ بعضى‌ها منفى‌بافند، بعضى‌ها همواره عادت دارند به اینکه بگویند نه، نمیشود؛ یا روى یک نقطه‌ى ضعفى انگشت بگذارند، نقاط قوّت را نبینند امّا وجود شماها، خوشبختانه یک حجّت الهى است؛ شماها واقعاً حجّت خدا هستید، حجّت اسلام هستید. اینکه مى‌بینید علما را میگویند حجّت‌الاسلام، به‌ خاطر این است که وجودشان، بیانشان، روششان، حجّتى است براى اسلام، استدلال محکمى است براى اسلام؛ به این معنا، شماها حجّت خدا و حجّت اسلام و حجّت دین هستید براى اینکه به زنهاى جامعه‌ى خودمان و زنهاى دیگر و صاحب‌نظران، آنهایى که مدام همه‌چیز را میگویند نمیشود، نشان بدهید که ببینند نخیر، میشود.
بمجرّدی که نشست، ظاهرش این است که حضرت بی‌مقدّمه، بدون اینکه او سؤالی کرده باشد و حرفی زده باشد، رو کردند به او و فرمودند که ای سدیر! هر کسی که پولش زیاد شد، مالش زیاد شد، حجّت خدا بر او زیاد خواهد شد؛ چون «اَخَذَ اللّهُ‌ عَلَى‌ العُلَماءِ اَلّا یُقارّوا عَلى کِظَّةِ ظالِمٍ وَ لا سَغَبِ مَظلوم»؛[2] خدای متعال عهد و پیمان گرفته از علما -علما هم فقط به معنای فقها نیست- از دانشمندان، دانایان، زبدگان، نخبگان جامعه که بر گرسنگیِ گرسنگان و سیری و پُریِ سیران و اغنیا صبر نکنند، اعتراض کنند. یک ظالمِ ثروتمندِ شکمِ پُری و مظلوم گرسنه‌ای را اگر دیدند [اعتراض کنند]. خب این حجّت خدا است دیگر، این عهد و پیمان الهی است. حضرت اینجا به سدیر فرمود: اگر مال کسی زیاد شد، حجت خدا بر او بزرگ خواهد شد، سنگین خواهد شد، خدای متعال بر او احتجاج خواهد کرد. حالا کسی که مال ندارد، یک جور است، کسی که مال دارد، طبعاً وضعش فرق میکند؛ وظیفه دارد.

شاهدها (۲۲۸ پاراگراف)

لزوم حمایت علما و ائمهٔ جماعات از حرکت تبلیغی با پشتیبانی نظام

… دینی - یعنی روحانیت - اولین وظیفه‌اش تبلیغ است. تبلیغ یک وظیفه درجه دومِ مخصوصِ عدّه‌ای خاص از روحانیون نیست. شرایط و لوازم و نیازها و تلاشهایی احتیاج دارد. کسانی که اهل این کارند، باید دامن همّت به کمر بزنند و آستینها را بالا کنند و این حرکت را انجام دهند . امروز نظام اسلامی، پشتیبان این گونه حرکتهاست. علمای محترم دین، ائمّه محترم جماعات وآبرومندان محترم در هر جا که هستند، از این گونه حرکت حمایت کنند و آن را تأیید نمایند.

ناکام ماندن نقشهٔ ضد مهدویت با هشیاری علمای ربانی

… برای ما درست کرده است!؟ آن آخوند هم بر طبق دل و میل او، جوابی میگوید و آن قلدر هم مأموریت میدهد که بروید مسأله را حل و تمام کنید و این اعتقاد را از دل مردم بیرون بیاورید! او میگوید: این کار آسان نیست و خیلی مشکلات دارد و باید کم‌کم و با مقدّمات شروع کنیم. البته آن مقدّمات به فضل پروردگار و با هشیاری علمای ربّانی و آگاهان این کشور، در آن دوران ناکام ماند و نتوانستند آن نقشه شوم را عملی کنند. در کشور ما، یک کودتاچی غاصب، از طرف دستگاههای قدرت استعماری مأموریت داشت که بیاید ایران را قبضه کند و کشور را دو دستی تحویل دشمن دهد و برای آن که بتواند بر این مردم مسلّط شود، یکی از مقدّمات لازمش این بود که عقیده به مهدی موعود را از ذهن مردم پاک کند.

دقت فقها و علمای سلف در نقل حدیث و شرایط وثوق روایت

… یک نظر، حدیث، ما در بسیاری‌ از علوم‌ اسلامی‌ یا همه‌ی‌ آنهاست، و از این‌ رواست‌ که‌ عالم‌ دین‌ شناس‌ بزرگ‌ اقدم، شیخ‌ کلینی‌ رحمه‌ الله‌ تعالی‌ در مقدمه‌ی‌ کتاب‌ کافی‌ شریف، حدیث‌ را برابر با علم‌ دین‌ دانسته‌ و آن‌ را محور علم‌ و ایمان‌ به‌ شمار آورده‌ است. دقت‌ و باریکبینی‌ فقهاء و علمای‌ برجسته‌ی‌ سلف‌ در امر حدیث‌ و چگونگی‌ تحمل‌ آن‌ و شرایط وثوق‌ به‌ روایت‌ و دیگر آنچه‌ در این‌ باب‌ بر اهلش‌ آشکار است، همه‌ از همین‌ اهمیت‌ و عظمت‌ شأنی‌ که‌ درباره‌ی‌ حدیث‌ و تأثیر آن‌ در سرنوشت‌ فرد و جامعه‌ی‌ اسلامی‌ گفته‌ شد، سرچشمه‌ می‌گیرد.

تشویق مردم به همکاری در زمینه‌هایی که مسئولان دولتی معین می‌کنند

آنچه که مهم است، مشارکت و همکارى مردم است. دولت برنامه‌ریزى کند و همکاریهاى مردم را در بستر همان برنامه‌ریزیهاى مشخّص خود، هدایت کند. من به برادرانى که مسؤولان دولتى هستند - که بعضى از آنها در این سفر با منند - توصیه مى‌کنم: فهرست موارد و زمینه‌هایى را که مردم مى‌توانند در آن زمینه‌ها تشویق به همکارى شوند به علما بدهند تا علما مردم را نسبت به این مواردِ بخصوص، توصیه کنند.

دخالت نکردن علمای گذشته در سیاست به سبب بی‌میلی یا ممانعت قدرتمندان

محور دومی که امروز دشمنان در زمینه‌ی تبلیغات به دنبال آن هستند، تشکیک در اصول مسلّم انقلاب، مثل اصل مسأله دین و دولت است. سالیان متمادی بر اثر برداشتهای غلط، جمعی ترویج کردند، عدّه‌ای معتقد و جمعی قانع شدند که دین از سیاست جداست و این گونه عمل کردند. در گذشته علمای بزرگ دینی اصولاً در مسائل مربوط به امور سیاسی دخالتی نمی‌کردند. البته بعضی افراد نمی‌خواستند دخالت کنند. بعضی می‌خواستند و اهل این معنا بودند؛ ولی سیاستمداران و قدرتمداران و قلدران مانع می‌شدند. آن قدر تبلیغات صحیح و کار پیگیر و مجاهدت خستگی ناپذیر انجام گرفت، تا این ملّت قانع شد که دین از سیاست جدا نیست.

وظیفهٔ علما در نجات مردم از هجمهٔ دشمن

… شیعه و علمای اهل سنّت، ائمّه‌ی جمعه‌ی مراکز شیعه و ائمّه‌ی جمعه‌ی مراکز سنّی، همه موظّفند و کارشان تفاوت نمی‌کند. همه باید تلاش کنند و در خنثی کردنِ این سه محور تبلیغی دشمن بکوشند خنثی کنند. منتها با دقّت و عالمانه؛ به صورتی که در ذهن مخاطب، سدِّ اشکال شود. مردم را از پنجه‌های دشمنی که گمان می‌کند مردم بی‌پناهند و حملات را متوجّه آنها کرده است، نجات دهند. این کار وظیفه‌ی شماست و وظیفه‌ی علما این است که مردم را نجات دهند. اگر این کار انجام گیرد، ان‌شاءالله دشمن ناکام خواهد شد.

رد لزوم تصدی همهٔ امور یا امور مهم به دست علما

… مشکلات و زحماتی که این کار داشته و دارد - به وجود آمده است. این نظام و حکومت الهی، برای عمل، اوّلاً به معارف و مقرّرات اسلامی احتیاج دارد. ثانیاً در برخی از جاهابه اشخاصی برای اداره بعضی از امور این نظام نیاز است که بایستی این دو نیاز را حوزه‌ها تأمین کنند. البته منظور این نیست که بایستی همه امور یا امور مهم را علما به دست گیرند؛ خیر. همه مؤمنین و صلحا و اهل فکر و اهل تحقیق در جای خودشان قرار دارند. برای کارهای گوناگون در کشور متخصّصینی وجود دارد که آنها را انجام میدهند. بعضی از کارها هم وجود دارد که بایستی علمای دین آنها را متصدّی شوند؛ این اشخاص را هم باید حوزه علمیّه تربیت کند. پس اگر نیاز جامعه و حکومت اسلامی و اقامه آن مطرح است، میبایست حوزه علمیّه آن را تأمین کند. چنانچه جامعه‌ای بیدین شد، طبیعتاً احساس نیاز به علما نمیکند؛ اما وقتی جامعه متدّین است، به علما و معلّمین اخلاق و دین و …

نیاز امروز به چندبرابر عالمان دین با کیفیت بالا

اگر ما در گذشته علمایی داشتیم که حرف میزدند یا مینوشتند یا شبهات را بر طرف میکردند و یا معارف میگفتند، امروز چند برابر آن تعداد با کیفیّتهای بالا مورد نیاز است. کتابها و جزوه‌ها و مجلّات و رسانه‌هایی لازم است که همین رسالت را به عهده گیرند و راجع به دین و معارف و اخلاق بنویسند و بگویند. کسانی هستند که اهل مطالعه‌اند؛ از اینها استفاده کنند. کسانی هم هستند که از رسانه‌ها بهره میبرند؛ رسانه‌ها از اینها نیز استفاده کنند. …

شایستگی عالمان متخصص برای سخن گفتن دربارهٔ اسلام

… عن عقیدةٍ و اجتهادٍ حرف میزدند. ده حدیث بیشتر بلد نبودند، از اوّل تا آخر یک کتاب حدیث را نخوانده بودند و یک بار قرآن را با تأمّل دوره نکرده بودند؛ بلکه از دهان دیگران حرفهایی را شنیده بودند و بعد به ذهن خودشان تطبیق میکردند و درباره اسلام چیزهایی میبافتند! آیا باید اینها درباره اسلام حرف بزنند یا علمای باللَّه و علمای دین و کسانی که با مسائل دینی سروکار عمیق دارند و در کار خود خبره و متخصّصند؟

وظیفهٔ علما و متفکران در تلقی مشترک از مقدمات حدیث

… او فرقی ندارد که حدیث را از حسن بصری، از قتاده و از دیگران نقل میکند. چرا از جعفربن محمّد علیه الصّلاة و السّلام نقل نکند!؟ دستگاه خلافت امثال هارون، مأمون، معتصم، متوکّل و امثال اینهاست که مانع میشدند، راهها را میبستند، بعضی هم رجال حدیث را متّهم میکردند؛ لذا یکی از کارهایی که باید بشود، تلقّی مشترک در این زمینه‌های مقدّمات حدیث است. علما در این زمینه وظیفه دارند؛ متفکّرین اسلامی در این زمینه وظیفه دارند.

امید به پر شدن خلأ علمای گذشته با نسل جدید فقهای تبریز

خبر ارتحال‌ عالم‌ بزرگوار مرحوم‌ آیت‌الله‌ آقای‌ حاج‌ میرزا کاظم‌ دینوری‌(رض‌) موجب‌ تأثر گردید. ایشان‌ از علمای‌ بزرگ‌ تبریز و در شمار ذخائر علمی‌ آن‌ استان‌ بودند. از خداوند متعال‌ علو درجات‌ آن‌ مرحوم‌ را مسألت‌ می‌نمایم‌. امید است‌ با تلاش‌ عالمان‌ فرزانه‌ تبریز، نسل‌ جدید فقهای‌ فاضل‌، خلاء اسلاف‌ خود را به‌ طور کامل‌، پر کنند. مراتب‌ تسلیت‌ اینجانب‌ را به‌ بازماندگان‌ و آقازادگان‌ و خانواده‌ آن‌ مرحوم‌ ابلاغ‌ فرمایید.

ادعای دشمن دربارهٔ نبود عالم شایستهٔ مرجعیت در ایران

… عالی و الهی است و در اعماق جان مسلمین دارای تأثیر و نفوذ است، پایین بیاورند. چون از مرجعیّت چوب و تودهنی خورده‌اند، خواستند از مرجعیّت انتقام بگیرند، نه از یک مرجع خاص. این، یکی از مطالبی است که تبلیغات دشمن، طىّ چهل روز بیماری آن بزرگوار دنبال میکرد. مطلب دومی که میخواستند در ذهن مردم جا بیندازند، این بود که «در سطح کشور ایران، دیگر کسی نیست تا مقام مرجعیّت را در دست گیرد؛ آن علمای بزرگ و آن ریشه‌های قوی دیگر تمام شدند؛ آیةاللَّه‌العظمی اراکی آخریشان بود و تمام شد.» این مطلب را میخواستند جا بیندازند و در این باره مفصّلاً حرف زدند.

قدردانی از علمای کهگیلویه و بویراحمد برای درس و تبلیغ و نماز جمعه

… دیدار با آقایان علما و مبلّغین که رسم هرساله در قبل از ماه محرّم بود، در این شهر و این استان واقع شد. ما از فرصت استفاده میکنیم و عرایضی را در زمینه مسائل مربوط به حضور ماه عظیم‌الشّأن محرّم و خاطره فراموش نشدنی عاشورا، به عرض برادرانِ عزیزِ روحانی میرسانیم. لکن قبل از پرداختن به آن مطلب، لازم است از آقایانِ علمای محترم و بخصوص برجستگانِ از علما و فضلای این استان که بحمدالله بارِ سنگینِ درس و بحث وعلم و تفسیر و بیانِ حقایق و اقامه نمازهای جمعه و امثال آن را بر دوش دارند، صمیمانه تشکّر کنم.

تأثیر محدود برخی علمای مقتدر بر حکومت‌های گذشته

… به روال زندگى مردم هیچ ربطى نداشت. حکومتهایى مى‌آمدند کشورهایى را اداره میکردند، شهرهایى را آباد یا خراب میکردند، با قدرت سیاست خودشان جامعه را به یک سمتى سوق میدادند؛ حوزه‌هاى علمیّه و علماى دین هم در خلال آن حرکت کلّى، یک نقش جزئى و فرعى را ایفا میکردند. گاهى علمائى بودند که داراى اقتدار فکرى و علمى و روحى بودند، یا زمانه مناسب بود و میتوانستند یک تأثیر بیشترى بگذارند؛ مثل اینکه فرض بفرمایید محقّق کَرَکى[3] (رضوان الله‌ تعالى علیه) به شاه طهماسب صفوى و جانشینان شاه طهماسب یاد میداد که این‌جور مجرمین را تعقیب بکنید، این‌جور مجازات بکنید و بعضى از امور دین را به آنها تعلیم میداد؛ یا مثلاً شیخ بهائى یا میرداماد (رضوان الله‌ علیهما) یا محقّق سبزوارى[4] یا مجلسى (رحمة الله‌ علیهما و علیهم جمیعاً) یک تأثیر بیشترى در دوران صفویّه میگذاشتند؛ یا میرزاى قمى[5] به یک شکل دیگر یا شیخ جعفر کاشف‌الغطاء[6] و از این ‌قبیل. لکن به‌ هر حال این‌جور نبود که نظام جامعه، از حوزه و از کارى که در حوزه انجام میدهد، یک تغذیه‌ى حقیقى و یک هدایت حقیقى بشود. آن کسانى که در رأس کار بودند، نمیخواستند بر مبناى شریعت اسلام و فکر دینى جامعه را اداره کنند تا ما بگوییم که حوزه بیاید آن فکر دینى را …

اقدامات سیاسی و حکومتی پراکندهٔ برخی علمای گذشته

البتّه کسى نگوید یک دورانى بود که علما در کارهاى سیاسى و در حکومتها دخالت میکردند، با حکومتها میجنگیدند و کارهایى مانند اینها میکردند؛ بله، انواع و اقسام این‌جور فعّالیّتها از علما دیده شده است [ولى] نه همیشه؛ بعضى از اوقات. فرض بفرمایید که یکى از علما حد جارى میکرد، یکى از علما بر سر فلان حاکم آدم میفرستاد، یک عدّه‌اى را بیرون میکردند از شهر، حاکمى را مى‌آوردند، حاکمى را میبردند؛ از این کارها میکردند امّا اینها مسائل شخصى بود. یک عالِمى، یک آقانجفى اصفهانى‌اى[7] مثلاً، یک حجّت‌الاسلام شفتى‌اى[8] مثلاً، یک مرحوم میرزا مهدى شهیدى[9] فرضاً در مشهد ــ آن دو نفر قبلى در اصفهان ــ یا بزرگانى در جاهاى دیگر بودند؛ اشخاص علما، بله یک کارهایى …

پرورش عالمانی برای بهره‌مندی مردم شهرها از علم آنان

آن قشرهاى انسانى و آن کسانى که فراورده‌هاى حوزه‌اند، به نظر ما در درجه‌ى اوّل، فقهاى بزرگ هستند. حوزه بایستى خیز بردارد براى به ‌وجود آوردن فقهاى بزرگ؛ که در بین اینها مراجع تقلید به ‌وجود بیاید؛ در بین اینها علماى بزرگ شهرستان‌ها به ‌وجود بیاید؛ علماى بزرگ تهران به ‌وجود بیاید؛ شخصیّت‌هایى که در هر شهرى مى‌نشینند، از علم آنها و معرفت آنها خلقى بتواند استفاده کند، به ‌وجود بیاید. اوّل، دامن همّت به کمر ببندند براى ساخت و خلق این‌گونه افراد.

احترام عالم به علم و معرفت خود و حضور در جایی که قدرش را بدانند

… که او را نشناسند ــ از اساتید معروف، یک وقتى در یک مراسمى که شاه از مقابل او عبور میکرده، افتاده بود به پاى شاه و کفش او را بوسیده بود! بعد شاگردانش گفتند که استاد، آخر شما با این عظمتت، با این مقامت ــ شاه کیست؟ یک آدم بى‌سواد نادان؛ آخر علم ارزش دارد آقا! عالِم آن کسى است که براى علم خودش احترام قائل است؛ ممکن است خیلى از کسانى که چیزهایى را در دنیا دارند، براى آن داشته‌ى خودشان احترامى قائل نباشند امّا خاصیّت انسان عالِم و بامعرفت این است که براى علم و معرفت خودش احترام قائل است؛ آنجایى میرود که به او، به علم او، به دانش او، به معرفت او احترام بگذارند و قدرش را بشناسند ــ با این علمت، با این معرفتت، افتادى روى پاى این مرتیکه که چه؟ او در جواب گفت که هیبت سلطانى مرا گرفت! خیلى هم کتابى و با الفاظ حرف میزد. خب، ببینید چقدر بد است براى یک جامعه که عالِمش را این‌جور ذلیل کنند؛ این ذلّت علم است، این ذلّت معرفت است، این ذلّت معارف است، ذلّت فرهنگ است که در ذلّت اهل فرهنگ تجلّى پیدا میکند.

ظلم تدریجی به بزرگان علمی با کوچک‌شمردن جایگاه آنان

… فکر عوام زمان خودش هم بوده و چند کتاب فارسى نوشته، [لذا] در سطح یک فارسى‌نویس تنزّل کرده. چون عوام‌النّاس هم میتوانستند یعنى حالا که نمیتوانند از حیات‌القلوب و حقّ‌الیقین و حلیة‌المتّقین و مانند اینها استفاده بکنند، ایشان در حدّ یک [عالِم معمولی] تنزّل کرده؛ [یعنى] مثل یک عالِم، مثل شیخ جعفر شوشترى که یک مجتهد درجه یک بود [امّا] هنوز هم در تاریخ ما به‌ عنوان شیخ جعفر واعظ معروف است؛ روضه‌خوان! چرا؟ چون مرجع تقلیدى بوده که منبر میرفته و قدرت منبر داشته. اینها واقعاً جزو ظلمهایى است که ماها همین‌طور خیلى نرم‌‌نرم و آرام‌آرام نسبت به بزرگانى مرتکب میشویم. خب، مرد به این عظمت، ملّاى به این بزرگى، نویسنده‌ى بحارالانوار، [مگر] شوخى است؟ حالا فرضاً یک کتاب فارسى هم نوشته، اینکه دیگر گناه نکرده که کتاب فارسى نوشته؛ توجّه میکنید؟ لذاست که ایشان مرد بزرگى است؛ یعنى بزرگداشت مجلسى با این دید باید انجام بگیرد که او مرد …

سطحی بودن نوشته‌های برخی پژوهشگران دنیا دربارهٔ بزرگان شیعه

… از نظرات مجلسى‌شناس‌هاى مثلاً بزرگ دنیا استفاده کنیم. در این بین چه کسی از ما مجلسى‌شناس‌تر؟ ما چرا راجع به خودمان هم برویم از دیگران التماس کنیم که [برایمان صحبت کنند]؟ خب مجلسى‌شناس خود ما هستیم؛ ما مجلسى را مى‌شناسیم. ما میدانیم [آنها] چه کسانی هستند؟ مى‌بینیم که راجع به بزرگان ما چه ‌جورى مینویسند. این آقا راجع به شیخ مفید مطلب نوشته، خب غلط [نوشته]؛ یک مشت معلومات را جمع میکنند، معلومات روزنامه‌اى سطحى و بدون عمق. او براى خودش اسم در دنیا بلند میکند. به او میگویند ایشان کسى است که درباره‌ى یکى از شخصیّت‌هاى قرن فرضاً چهارم شیعه آمده یک چیزى نوشته؛ یک کتاب با قطر خیلی زیاد. امّا دیگر نمیدانند که متخصّصین، این کتاب به این قطر را قبول ندارند؛ یک کتاب سطحى است. حالا او …

لزوم بهره‌گیری از علمای اصفهان و قم در کنگرهٔ مجلسی

نکته‌ى چهارم این است که من الان میبینم در مجموعه‌ى شما الحمدلله‌ چهره‌هاى خیلى خوبى هست؛ یعنى واقعاً اساتید دانشگاه را شما وارد کردید که بسیار کار مثبتى است، بسیار بجا است؛ بعضى از مسئولین مختلف را وارد کردید، خیلى خوب است امّا علما کجایند؟ علما! این‌همه اصفهان اهل علم و ملّاى حسابى دارد، این‌همه شما ملّاى اصفهانى دارید در قم، در تهران، در شهرستان‌هاى دیگر؛ یعنى از علماى اصفهان، از فضلاى اصفهان، از کسانى که واقعاً این شایستگى را دارند [استفاده کنید]، و [همچنین] غیر اصفهان. حالا در درجه‌ى اوّل اصفهانیّون که بالاخره مال خودشان است و «بخورى پات است، نخورى پات است»! این‌جورى است و بایستى روی آن کار کنند. بعد هم از قم؛ قم یک منبع و مرکز تمام‌نشدنى است؛ قم یک گنجینه‌اى و یک انبارى است که خود ما که بچّه‌ى قم و بزرگ‌شده‌ى علمى قم …

وظیفهٔ بزرگ علمای متعهد در روشنگری در برابر تبلیغات دشمن

… نیّت مخدوش کردنِ سیماى ملکوتى آن وارث پیامبران گفته و پخش شده است، روشن‌ترین دلیل این مدّعا است. با این‌همه باید اذعان کرد که عامل مهم در حفظ سلامت و سداد[14] فکر ملّتهاى مسلمان، روشنگرى‌هاى علما و روشنفکران و نویسندگان و هنرمندان و جوانان فعّال و آگاه است. و همه، بخصوص علماى متعهّد دین در این مورد وظیفه‌اى بزرگ بر عهده دارند.

برآوردن نیازهای روزافزون دینی به‌وسیلهٔ علمای دین در دوران غیبت

اما در دوران غیبت، بخصوص غیبت کبری وضع کاملاً تفاوت مییابد. در این دوران از طرفی به خاطر نیازهای روز افزونی که اکنون دیگر نه به وسیله‌یی امام (علیه‌السّلام)، بل به وسیله‌ی علماء دین باید بر آورده شود، و از طرف دیگر، به خاطر اختلاف نظرهای طبیعی میان علماء و خبرگان دین که محور بارز و قاطعی هم برای رفع آن نیست، راه به روی افکار و نظرات و برداشتهای مختلف در اصول و فروع دین باز است، و در میان نظرات گوناگونی که ابراز میشود طبیعتاً عناصری هم از مکاتب انحرافی یا از مذاهب غیر امامی شیعی (زیدی، اسماعیلی، فطحی و....) به مجموعه‌ی مکتب اهل بیت (علیهم‌السّلام) راه مییابد که خلوص و اتقان آن را تهدید میکند و حتی در دراز مدت ممکن است جهت مکتب را بکلی دگرگون نماید.

مرزبندی مذهب، از مهم‌ترین وظایف رهبران امت و معادل جهادی سرنوشت‌ساز

این‌جاست که یکی از مهمترین وظایف رهبران امت در آن برهه از زمان رخ مینماید، وظیفه‌یی که درست به انجام رسیدن آن میتوانسته است به معنای حفظ مذهب و معادل جهادی سرنوشت ساز باشد. و آن وظیفه عبارت است از این‌که تشیع به مثابه‌ی یک نظام فکری و عملی، مرزبندی شود و برای آن از لحاظ عقیدتی و عملی با استفاده از میراث ارزشمند سخنان ائمه (علیهم‌السّلام) چهار چوبی ترسیم گردد. و بدین گونه هویت مستقل و مرز بندی شده‌ی مذهب اهل بیت (ع) مشخص گشته در معرض فهم و استفاده‌ی پیروانش قرار گیرد. این کار به علماء و متفکران شیعه این امکان را میداد که انحراف اصولی یعنی خروج از حیطه‌ی مبانی مذهب در فقه و کلام را، از اختلاف نظرهایی که در داخل …

وظیفهٔ علمای شهرستان‌ها در آوردن طلاب از حوزه به مناطق بی‌روحانی

… ملایی و آخوندی داشتیم، تقویت کنیم. آنچه را که قبلاً بوده، نباید بگذاریم از دست برود؛ بلکه باید آن را بیشتر کنیم. در این زمینه، مشکلات فراوان است. اولاً باید روحانیون در همه‌جا حضور داشته باشند: در همه‌ی محله‌ها، در همه‌ی شهرهای کوچک و در همه‌ی روستاها. این، وظیفه‌ی علمای محترم شهرستانهاست که بروند از حوزه‌ها کسانی را ببرند؛ و چه‌بسا که در حوزه‌ها، کسانی برای این کار آماده باشند. فرض کنید در مرکز فلان استان، ملّای فعّالی هست. او مطّلع است که در این استان، شهری وجود دارد که ملّایی که عقد مردم را بخواند، مراسم عزا و جشن مردم را راه بیندازد، مشکلات مردم را حل کند و اولیات مردم را برای آنها بیان کند، ندارد. ما این‌جا در مرکز، خبر نداریم. …

تأثیر ورود علمای موجه بی‌سابقه در مبارزه بر جلب همهٔ طبقات مردم

… ملی شدن صنعت نفت - در آخر سالهای دهه بیست و اوایل سی - و واضحتر از همه، در پیروزی انقلاب اسلامی و نیز در گسترش این نهضت. البته نباید هم خیال کرد که فقط طلّاب جوان و پر حرارت و پر شور بودند که در این اجتماعات عظیم پیش از پیروزی، تأثیر گذاشتند. این‌طور نبود. همه آقایانی که دست‌اندرکار این امور بودند، میدانند که در شهرستانها، حضور علمای موجّه و پیرمردان محترم عالِمی که مردم به آنها اعتقادی داشتند، بسیار مؤثّر بود. اگرچه این افراد سابقه‌ای هم در مبارزات نداشتند - نه به زندان افتاده بودند، نه مبارزه‌ای کرده بودند و نه اعلامیه‌ای نوشته بودند - اما وقتی که در این سال آخر و ماههای آخر قبل از پیروزی، تشخیص دادند که باید وارد میدان شوند، وارد میدان شدند و حضور ایشان، تأثیر عظیمی در جلب همه طبقات مردم داشت. لذا، در راهپیماییها، همه قشرهای مردم را مشاهده میکردید. این‌که زنان در داخل خانه احساس وظیفه کردند؛ پیرمردان احساس تکلیف کردند؛ کسانی که سوابق مبارزه نداشتند احساس تکلیف کردند؛ مردم در شهرها و روستاها احساس تکلیف کردند، و ناگهان یک ملت قیام کرد، به خاطر همین …

لزوم دسترسی سریع فضلا به اطلاعات به‌جای هدر رفتن وقتشان

… نمی‌شود. انسان باید این کتاب را همین‌طور بگردد؛ چقدر وقت و چقدر ساعات بی‌بازگشت و عزیز صرف شود، برای این‌که ببیند آیا صاحب جواهر به فلان مطلب اشاره یا تصریحی دارد یا ندارد؟ ببینید واقعاً چقدر دل انسان غمگین می‌شود! حالا چه کسانی این وقتها را صرف می‌کنند؟ آن انسانهای دانشمند و فاضل و با ارزشی که نباید وقتهایشان صرف این امور شود. اصلاً نمی‌خواهند بنویسند؛ بلکه به یک اشاره می‌خواهند محتویات ذهنشان جایی جمع و جایی ارائه گردد و باید اطلاعات مورد نیازشان در چند ثانیه در اختیارشان قرار گیرد. فضلا و علمای ما امروز دیگر نباید بلند شوند و در کتابخانه‌ها، یکی یکی کتابها را ببینید که فلان کتاب هست یا نیست، یا این مطلب در آن هست یا نیست؟ امروز ما از این جهات، متأسفانه خیلی عقبیم.

رسالت علمای امت در تنقیح موضوعات و احکام اسلامی

اکنون به نظر میرسد که برای تکمیل این نقش مهم و ایفای رسالتی که بر دوش علمای امت در تنقیح موضوعات و احکام اسلامی قرار دارد، ‌لازم است هیئتی از صاحبنظران و فضلای برجسته‌ی حوزه‌های علمیه تشکیل شود تا موضوعات و مسائل جدید را مشترکاً مورد تدقیق و بررسی قرار دهند و ناب‌ترین دستاوردهای فقه امامیه را برای طرح در مجامع فقهی بین المللی، آماده سازند.

اهمیت نقش علما در کشورهای مسلمان به‌سبب نقش دین در پیروزی

… خدا کمک نکرده‌اند و نخواهند کرد. اگر بتوانند، ضربه هم مى‌زنند. خدا ما را پیروز کرد. خدا شما را پیروز کرد. تمسک به دین، ما و شما را پیروز کرد. علت به‌وجود آورنده‌ى پیروزى، توکل به خدا و عمل به دین او بود. علت بقاى پیروزى هم، توکل به خدا و عمل به دین اوست. براى همین است که نقش علما در کشورهاى ما اهمیت پیدا مى‌کند.

پیوند و جوش‌خوردگی دل اهل معرفت با علم و مطالعه

… این‌که عالم شکمی‌ بیچاره‌ای‌ باشد؛ و الّا خیلی‌ بعید است اهل علمی‌ که با معلومات و معارف سروکار دارد، حاضر باشد پنج تومان بگیرد که مطالعه نکند. می‌‌گوید: «نه آقا. از همان ده تومان، اگر می‌‌خواهید چیزی‌ هم بردارید؛ اما من بتوانم مطالعه کنم.» این برای‌ چیست؟ برای‌ این است که یک پیوند و یک جوش خوردگی‌ بین دل انسان اهل معرفت، با علم و معلومات به وجود آمده است.