رفتن به محتوای اصلی

حوزهٔ علمیهگروه و سازمان

نام‌های دیگر: حوزه‌های علمیه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مراکز آموزش علوم دینی و تربیت روحانیان و جایگاه و وظایف آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۸۳همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

جامعه‌ى اسلامى که متعهّد شده است حیات را و نظام زندگى را بر اساس هدایت دین اداره بکند و بنا را بر این گذاشته است که حکمت الهى را، معرفت الهى را، هدایت الهى را بر حکمت ناقص بشرى و هدایت ناقص بشرى و دیدِ آلوده و غیر پاکیزه‌ى بشرى ترجیح بدهد، آن‌ وقتى میتواند درست حرکت بکند که هدایت الهى و حکمت الهى و گره‌گشایى دین خدا در امور زندگى مردم، به ‌وسیله‌ى یک عدّه انسان وارد و عالِم و بى‌غرض و بى‌طمع روشن و آشکار بشود؛ این فلسفه‌ى حوزه‌هاى علمیّه است. حوزه‌ى علمیّه اساساً براى این است که هدایتهاى الهى را و فقه الهى را ــ که فقه به‌ معناى عام در اینجا مورد نظر است، نه فقه به‌ معناى احکام شریعت که اصطلاح خاص است ــ براى مردم تبیین کند. اوّلاً به دست بیاورد، بعد تبیین بکند؛ «اَخذ» و «اِعطا». این تکلیف حوزه‌هاى علمیّه است از اوّلى که این حوزه‌ها در زمان ائمّه‌ى هدیٰ (علیهم ‌السّلام) به ‌وجود آمد و بعد تطوّر پیدا کرد، گسترش پیدا کرد، عمق پیدا کرد تا رسید به امروز. منتهاى مراتب، حوزه‌هاى علمیّه دو دوران را تجربه کرده‌اند: یکى دوران انزوا و یکى دوران حضور.
یک دوران هم دوران حضور است که دوران ما است؛ همین چند سالِ بعد از انقلاب. اینجا دوران حضور یعنى چه؟ یعنى آیا حوزه‌ها الان در همه‌ى امور کشور حضور دارند؟ نه، متأسّفانه چنین چیزى نیست. دوران، دوران حضور است امّا آیا حضور هست یا نیست، این به عهده‌ى حوزه‌ها است که به خود برگردند و فکر کنند ببینند هست یا نیست؛ امّا دوران، دوران حضور است؛ یعنى چه؟ یعنى در کشور جمهورى اسلامى که یک کشورى است پهناور، بزرگ، با جمعیّت زیاد، ثروت زیاد، عنوان زیاد ــ ما یک کشور آفریقایى دورافتاده‌ى فراموش‌شده نیستیم؛ ما یک کشورى هستیم بزرگ؛ همین امروز هم با اینکه همه‌ى گردن‌کلفت‌ها و سرِگردنه‌بگیرهاى دنیا با ما بد هستند و علیه ما حرف میزنند و از ما ناراحتند، على‌رغم [آنها] و به کورى چشم آنها ما در دنیا جایگاهى داریم، عنوانى داریم، تأثیرى داریم، نفوذى داریم و جمهورى اسلامى صدها کار در سطح جهان انجام میدهد ــ یک کشورى با این عظمت و با این قدرت، الان این‌جورى است که اگر چنانچه یک مسئله‌ى جدیدى در آن به ‌وجود بیاید، یک سؤالِ قانونى‌اى پیدا بشود یا فرض بفرمایید که در مسائل مربوط به قضاوت، در مسائل مربوط به تحصیل علم، در مسائل مربوط به جهاد و جنگ و صلح، در مسائل مربوط به سیاست خارجى یک معضله‌اى به‌ وجود بیاید، اوّلین سؤالى که در ذهن مسئولین مطرح میشود این است که حکم خدا در این ‌‌باره چیست؛ حکم اسلام در این ‌باره چیست. حکم اسلام را چه‌ کسى باید بیان کند؟ هر کسى آمد گفت من اسلام‌شناسم، چهار تا لفّاظى هم کرد، حکم اسلام را میتواند بیان کند؟ نه؛ پیدا است که مرکز حکم اسلام حوزه‌هاى علمیّه است، علماى دینند، فقهاى عظامند. پس حوزه، در معرض حضور است؛ یعنى دوران حضور حوزه است؛ دوران استفسار از حوزه است، دوران استفهام از حوزه است، دوران استعلام از حوزه است. حالا آیا حوزه حضور دارد یا نه، آن موضوع بحث دیگرى است که اتّفاقاً مورد نظر من هم تا حدودى هست و عرض خواهم کرد.
البتّه روشن است که وقتى ما میگوییم از حوزه میخواهند، معنایش این نیست که در همه‌ى امور جزئى کشور میروند سراغ هر کسى از اشخاص حوزه، هر احدى از آحاد حوزه، و از او اجازه‌ى کار میخواهند؛ نه، این‌جور چیزى نیست. دستگاه نظام دارد، تشکیلات دارد، رئیس و مرئوس دارد، سلسله‌مراتب دارد؛ همه کارهاى خودشان را انجام میدهند امّا هر مسئله‌ى اساسى و جدیدى که در جامعه مطرح بشود که حکم الهى در آن روشن نباشد، اوّل‌سؤالى که به ذهن مسئولان مى‌آید، این است که حکم خدا در این ‌باره چیست. یا اگر چنانچه از آن ‌طرف ــ از طرف مراکز علمى حوزه ــ حرف جدیدى درباره‌ى مسئله‌اى که تا کنون یک حکمى داشته است، یک مجراى خاصّى و جریان خاصّى داشته است، مطرح بشود، دستگاه اداره‌ى کشور آن را با روى باز و با استقبال میپذیرد و مغتنم میشمارد. این، دوره‌ى حضور است.

وظیفهٔ حوزه‌ها و مدرسان در نوشتن و گفتن بر پایهٔ کار متفکران اسلامی

… دیگر و با برنامه‌ریزىِ مرحوم شهید بهشتی تنظیم میشد - آورد و به من داد؛ گفت این را شما بخوانید، ببینید پایه‌ی معرفت دینىِ جوان دانش‌آموز ما چقدر است؛ فراتر از این، چشم‌اندازی را در مسائل دینی تعریف کنید. کتاب را خواندیم، دیدیم مطالب خیلی خوب و باارزشی است. بنابراین، بر اساس آنچه امثال شهید بهشتی و شهید مطهری و دیگر بزرگان فکر و اندیشه‌ی اسلامی کار کرده‌اند، باید نوشت و گفت. این، چالش اول است. وظیفه‌ی حوزه‌ها و وظیفه‌ی بزرگان حوزه‌ها و وظیفه‌ی مدرسین است که در این چالش، فعالانه عمل کنند.

لزوم تحصیل جدی طلاب و رسیدن به سطح تحقیق

… ی عالم بر همه ی فضای فکری جهان بشری پرتو خواهد افکند. همه ی اینها شدنی است؛ خیالات نیست. تصور نکنید اینها آرزوهای پوچ و توخالی است؛ نخیر، اینها واقعیتهای دست یافتنی است؛ منتها باید دست دراز کرد، خود را به این واقعیت رساند و آن را گرفت؛ این کار همت می خواهد. باید به طور جدی درس بخوانید - همان توصیه یی که من همیشه به جوانهای طلبه می کنم - علومی را که امروز در اختیار حوزه های علمیه است، فرا بگیرید و از بن دندان خودتان را به سطح تحقیق برسانید. انسان با سرهم بندی، محقق نمی شود. با برف انبار کردن، انسان فقیه و فیلسوف نمی شود. باید محکم، خشت خشت این پایه را روی هم بچینید و بروید تا به آن اوج برسید.