رفتن به محتوای اصلی

حوزهٔ علمیهگروه و سازمان

نام‌های دیگر: حوزه‌های علمیه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

مراکز آموزش علوم دینی و تربیت روحانیان و جایگاه و وظایف آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:پیام به‌مناسبت برگزاری سمینار هفته وحدت حوزه و دانشگاه— ۱۳۶۰/۰۹/۲۷

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

جامعه‌ى اسلامى که متعهّد شده است حیات را و نظام زندگى را بر اساس هدایت دین اداره بکند و بنا را بر این گذاشته است که حکمت الهى را، معرفت الهى را، هدایت الهى را بر حکمت ناقص بشرى و هدایت ناقص بشرى و دیدِ آلوده و غیر پاکیزه‌ى بشرى ترجیح بدهد، آن‌ وقتى میتواند درست حرکت بکند که هدایت الهى و حکمت الهى و گره‌گشایى دین خدا در امور زندگى مردم، به ‌وسیله‌ى یک عدّه انسان وارد و عالِم و بى‌غرض و بى‌طمع روشن و آشکار بشود؛ این فلسفه‌ى حوزه‌هاى علمیّه است. حوزه‌ى علمیّه اساساً براى این است که هدایتهاى الهى را و فقه الهى را ــ که فقه به‌ معناى عام در اینجا مورد نظر است، نه فقه به‌ معناى احکام شریعت که اصطلاح خاص است ــ براى مردم تبیین کند. اوّلاً به دست بیاورد، بعد تبیین بکند؛ «اَخذ» و «اِعطا». این تکلیف حوزه‌هاى علمیّه است از اوّلى که این حوزه‌ها در زمان ائمّه‌ى هدیٰ (علیهم ‌السّلام) به ‌وجود آمد و بعد تطوّر پیدا کرد، گسترش پیدا کرد، عمق پیدا کرد تا رسید به امروز. منتهاى مراتب، حوزه‌هاى علمیّه دو دوران را تجربه کرده‌اند: یکى دوران انزوا و یکى دوران حضور.
یک دوران هم دوران حضور است که دوران ما است؛ همین چند سالِ بعد از انقلاب. اینجا دوران حضور یعنى چه؟ یعنى آیا حوزه‌ها الان در همه‌ى امور کشور حضور دارند؟ نه، متأسّفانه چنین چیزى نیست. دوران، دوران حضور است امّا آیا حضور هست یا نیست، این به عهده‌ى حوزه‌ها است که به خود برگردند و فکر کنند ببینند هست یا نیست؛ امّا دوران، دوران حضور است؛ یعنى چه؟ یعنى در کشور جمهورى اسلامى که یک کشورى است پهناور، بزرگ، با جمعیّت زیاد، ثروت زیاد، عنوان زیاد ــ ما یک کشور آفریقایى دورافتاده‌ى فراموش‌شده نیستیم؛ ما یک کشورى هستیم بزرگ؛ همین امروز هم با اینکه همه‌ى گردن‌کلفت‌ها و سرِگردنه‌بگیرهاى دنیا با ما بد هستند و علیه ما حرف میزنند و از ما ناراحتند، على‌رغم [آنها] و به کورى چشم آنها ما در دنیا جایگاهى داریم، عنوانى داریم، تأثیرى داریم، نفوذى داریم و جمهورى اسلامى صدها کار در سطح جهان انجام میدهد ــ یک کشورى با این عظمت و با این قدرت، الان این‌جورى است که اگر چنانچه یک مسئله‌ى جدیدى در آن به ‌وجود بیاید، یک سؤالِ قانونى‌اى پیدا بشود یا فرض بفرمایید که در مسائل مربوط به قضاوت، در مسائل مربوط به تحصیل علم، در مسائل مربوط به جهاد و جنگ و صلح، در مسائل مربوط به سیاست خارجى یک معضله‌اى به‌ وجود بیاید، اوّلین سؤالى که در ذهن مسئولین مطرح میشود این است که حکم خدا در این ‌‌باره چیست؛ حکم اسلام در این ‌باره چیست. حکم اسلام را چه‌ کسى باید بیان کند؟ هر کسى آمد گفت من اسلام‌شناسم، چهار تا لفّاظى هم کرد، حکم اسلام را میتواند بیان کند؟ نه؛ پیدا است که مرکز حکم اسلام حوزه‌هاى علمیّه است، علماى دینند، فقهاى عظامند. پس حوزه، در معرض حضور است؛ یعنى دوران حضور حوزه است؛ دوران استفسار از حوزه است، دوران استفهام از حوزه است، دوران استعلام از حوزه است. حالا آیا حوزه حضور دارد یا نه، آن موضوع بحث دیگرى است که اتّفاقاً مورد نظر من هم تا حدودى هست و عرض خواهم کرد.
البتّه روشن است که وقتى ما میگوییم از حوزه میخواهند، معنایش این نیست که در همه‌ى امور جزئى کشور میروند سراغ هر کسى از اشخاص حوزه، هر احدى از آحاد حوزه، و از او اجازه‌ى کار میخواهند؛ نه، این‌جور چیزى نیست. دستگاه نظام دارد، تشکیلات دارد، رئیس و مرئوس دارد، سلسله‌مراتب دارد؛ همه کارهاى خودشان را انجام میدهند امّا هر مسئله‌ى اساسى و جدیدى که در جامعه مطرح بشود که حکم الهى در آن روشن نباشد، اوّل‌سؤالى که به ذهن مسئولان مى‌آید، این است که حکم خدا در این ‌باره چیست. یا اگر چنانچه از آن ‌طرف ــ از طرف مراکز علمى حوزه ــ حرف جدیدى درباره‌ى مسئله‌اى که تا کنون یک حکمى داشته است، یک مجراى خاصّى و جریان خاصّى داشته است، مطرح بشود، دستگاه اداره‌ى کشور آن را با روى باز و با استقبال میپذیرد و مغتنم میشمارد. این، دوره‌ى حضور است.

شاهدها (۳۴۱ پاراگراف)

قدردانی از دست‌اندرکاران مدیریت حوزه و خدمات بیمهٔ طلاب

قبل از آن‌که عرایضمان را شروع کنیم، تشکر کنیم از آقایان علما و فضلایی که دست‌اندرکار این کارهای جدید هستند؛ چه به لحاظ مدیریت و کارهای تشکیلاتی و اداره‌ی حوزه و چه از لحاظ بعضی از کارهای جزئی که برای کمک به طلاب انجام شده است و برادرانی مشغول آن کارها هستند؛ از قبیل انجام کارهای بیمه و امثال آن.

وظیفهٔ ویژهٔ حوزه‌ها و دولت در یاری سازمان تبلیغات اسلامی

… با بیداری اسلامی به کار میرود، روبه‌رو هستید و باید از همه‌ی توکّل و توان و تلاش خود و ظرفیّت علمی و تبلیغی کشور و بخصوص حوزه‌های علمیّه بهره گیرید و وظیفه‌ی تاریخی خود را که بی‌شک با نصرت الهی و پیروزی حق، همراه خواهد بود به بهترین شیوه به انجام رسانید. بدیهی است که حوزه‌های علمیّه و دولت خدمت‌گزار و ارگانهای ذی‌ربط هر یک وظائف ویژه‌ای در یاری رساندن به آن سازمان دارند. توفیقات شما و همگی دست‌اندرکارانِ این واجب بزرگ را از خداوند متعال مسئلت میکنم.

وجود افراد توانا در حوزه‌های علمیه از جمله مشهد

… هستم و ترکى میفهمم و صحبت میکنم و احساس خویشاوندى میکنم با آنها، رفت‌وآمد هم داشتم، در عین حال من نمیدانستم که این‌‌قدر اینجا پُر از این‌همه شاعر و این‌همه گوینده‌ى خوب و این قبیل افراد است. اینها را باید شناسایى کرد، باید پیدا کرد، از وجودشان استفاده کرد. در حوزه‌هاى علمیّه گاهى افراد خیلى خوبى هستند؛ در حوزه‌ى علمیّه‌ى مشهد افراد بسیار خوبى هستند و در جاهاى دیگر همین‌جور.

مسئولیت‌های مدیران، استادان و بزرگان حوزه جدا از طلاب

طلبه باید راه را با معرفت و علم و یقین انتخاب کند و با معرفت و علم و یقین، این راه را بایستى ادامه بدهد. آنچه مربوط به فرد طلبه است اینها است. البتّه مسئولیّتهاى دیگرى هم هست که به ‌طور طبیعى کار کسان دیگرى است؛ کار مدیران است، کار استادان است، کار بزرگان است، کار طلبه‌ها نیست؛ [امّا] کارهایى هم هست که مربوط به آنها است که آن هم یک داستان دیگرى دارد.

باز شدن راه حوزه به سمت ادارهٔ نظام

… باشند. اگر شما اعتقادتان همان چیزی است که امام فرمودند «مشکل کشور از بیدینی دانشگاهها بود»، پس راه درستی را انتخاب کرده‌اید. امام به این معنا اذعان حقیقی داشتند؛ یعنی ایشان از بن دندان معتقد بودند که مشکل آن روز کشور بر اثر خرابی دانشگاههاست؛ درست هم هست. الان سرِ حوزه هم به سمت اداره‌ی نظام باز شده است؛ اما یک روز بود که جز دانشگاهها، هیچ محفظه و مخزنی برای اداره‌ی نظام نبود.

همکاری علما و فضلای حوزه‌ها در تهیهٔ دایرة‌المعارف

لذا اینجانب که مدّتها است در آرزوى تهیّه‌ى دایرة‌المعارف فقه اسلامى بر مذهب اهل‌بیت (علیهم ‌السّلام) میباشم، جنابعالى را که چهره‌ى درخشانى در علم و عمل بوده و بحمدالله‌ از مقام والایى در فقه و علوم مرتبط به آن برخوردارید، براى انجام این اقدام بزرگ شایسته دانسته، مسئولیّت ایجاد و اداره‌ى مؤسّسه‌اى براى تهیّه‌ى این دایرة‌المعارف را به جنابعالى محوّل میکنم تا با همکارى علماى بزرگوار و فضلاى ممتاز حوزه‌هاى علمیّه، این خدمت ماندگار را در زمانى مناسب براى جهان اسلام به انجام رسانید. توفیق جنابعالى را از خداوند متعال مسئلت میکنم.

سفارش به احیای حوزه‌های علمیه و ترویج شریعت در منطقه

… وسیله جنابعالى را به سِمت امامت جمعه‌ى بندرعبّاس منصوب مینمایم تا ضمن برگزارى این فریضه‌ى الهى، مردم را به وحدت و همبستگى دعوت نموده، از تفرقه و اختلاف برحذر دارید و نسبت به وظایف مهمّى که بخصوص در این مرحله‌ى حسّاس نسبت به اسلام و انقلاب دارند آشنا سازید. ضمناً جنابعالى را در کارهاى دینى و رسیدگى به امور مذهبى و شرعى که مربوط به ولىّ‌فقیه است، به عنوان نماینده‌ى خود در آن منطقه منصوب مینمایم که ان‌شاءالله‌ تعالى در احیاى حوزه‌هاى علمیّه و ترویج شریعت مقدّسه و سایر امور مربوطه بهتر بتوانید اقدام نموده و عمل کنید و البتّه احتیاط را در هر حال مراعات کنید که بهترین وسیله‌ى نجات است. امید آنکه عموم اهالى محترم و نهادها و ارگان‌هاى محلّى نیز کمال همکارى را با جنابعالى در این باره معمول دارند.

منسوب بودن تشکیل حوزه‌های علمیه به زمان شیخ طوسی

خب، اینهایى که عرض شد، واقعیّاتى است. تاریخ گذشته هم که میگوییم «هیچ‌ وقت»، یعنى از زمانى که چیزى به عنوان طبقه‌ى دینى ـ علمى در میان شیعه به‌ وجود آمده است که معمولاً تشکیل حوزه‌ها را به زمان شیخ‌الطّائفه، شیخ طوسى (رضوان الله‌ تعالى علیه) میرسانند؛ شاید قبل از آن هم بشود این تاریخچه را پیش برد. پس ما امروز این خصوصیّات را داریم.

تفاوت رسالت حوزه در پرورش فقیه با دانشگاه و نفی ادغام آن دو

… برادران و خواهرانی که در این زمینه ایده‌ای دارند، نظری دارند، و اساتیدی که یک راهی را پیشنهاد می‌کنند و کسانی که فکری در این باره کردند، این را مطرح کنند ما یک حرکتی بکنیم، یک قدمی برداریم، تا حالا گفته شده. اوّلاً باید دید مقصود از وحدت حوزه و دانشگاه چیه. خیلی طبیعی است که این وحدت مقصود ادغام حوزه در دانشگاه یا دانشگاه در حوزه نیست. مقصود همچنین این نیست که ما بیاییم برنامه‌های حوزه را و برنامه‌های دانشگاه را یک چیز بکنیم، این معنی ندارد. حوزه دانشگاهی است برای یک کار و دانشگاه حوزه‌ای است برای یک کار دیگر، حوزه جایگاه پرورش فقیه و عالم دین است و احیاناً مبلّغ است. دانشگاه مرکز پرورش عالِمِ به علوم معمولی‌ای که انسان و جامعه برای اداره‌ی خودشان به آنها نیاز دارند، هست. دو تا کار دارند، دو تا برنامه قهراً خواهند داشت. بنابراین ادغام این دو تا در هم و این‌که حوزه بشود یک دانشگاه دیگری با همین خصوصیات و دانشگاه بشود حوزه با این خصوصیات. یقیناً این مراد نیست. ما هم حوزه لازم داریم هم دانشگاه، وحدت از آن طرف به این معنا هم نیست …

عامی و بی‌دین شمردن دانشگاهیان از سوی حوزویان در گذشته

… و فرهنگ غربی تزریق شده‌ی به یک عده‌ی از تحصیل‌کرده‌های ما یک عنصر بی‌سواد و پرمدعایی بود و به حساب می‌آمد که اصلاً تضییع وقت بود که انسان با او بنشیند حرف بزند یا خودش را به او نزدیک کند، یعنی او را اصلاً قابل نمی‌دانستند که یک چهره‌ی یک شخصی بداند او را. متقابلاً تحصیل‌کرده‌ی حوزه علمیه تحصیل‌کرده‌های دانشگاهی را با همین چشم نگاه میکرد. علاوه بر این‌که حالا بی‌دین میدانست آنها را جاهل و عامی هم میدانست. یعنی اهل علم و عوام یک تقسیمی بود در حوزه‌های علمیه که مردم دنیا دو قسم بودند، یک قسم اهل علم، یک قسم عوام؛ و اهل علم یعنی آنی که تحصیل‌کرده‌ی حوزه است و عوام یعنی آن کسی که تحصیل‌کرده‌ی حوزه نیست؛ حالا تحصیل‌کرده‌ی هر جای دیگر هم میخواهد باشد. دو قشری که هر …

سنت طلبگی در بیان فایدهٔ هر علم پیش از آغاز آن

در عالَم طلبگی مرسوم است و از قدیم‌الایام هم مرسوم بوده، که وقتی طلبه‌ای می‌خواست وارد هر علم و موضوعی شود، چند مطلب را به او تذکر می‌دادند. یکی از آن چند مطلب، فایدۀ آن علم بود. مثلاً طلبه علم منطق که می‌خواست شروع کند، اول باید می‌فهمید که فایدۀ این علم چیست و به چه درد او می‌خورد؛ تا این را نمی‌فهمید که این کارِ مفید و نافعی است، شروع نمی‌کرد. ما هم باید ببینیم که فایدۀ این بحث ما چیست.