رفتن به محتوای اصلی

اهل‌بیت (ع)

نام‌های دیگر: اهل بیت، خاندان پیامبر

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

خاندان پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع)، جایگاه، معارف و راه آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اولین کنگره بین‌المللی نهج‌‌البلاغه— ۱۳۶۰/۰۲/۲۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

عمر مبارک امام رضا (سلام‌الله‌علیه) تقریباً پنجاه و پنج سال بوده است - یعنی از سال ۱۴۸ که سال شهادت امام صادق (علیه‌السّلام) است تا سال ۲۰۳ - تمام زندگی این بزرگوار با همه‌ی این عظمتها و عمقها و ابعاد گوناگونی که میشود برای آن ذکر کرد و تصویر کرد، در همین مدّت عمر نسبتاً کوتاه انجام گرفته است. از این مدّت پنجاه و پنج سال، نزدیک به بیست سال - تقریباً نوزده سال - مدّت امامت این بزرگوار است؛ امّا همین مدّت کوتاه را که ملاحظه میکنید، تأثیری که در واقعیّت دنیای اسلام گذاشت و به گسترش و عمقی که به معنای حقیقىِ اسلام و پیوستن به اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) و آشنا شدن با مکتب این بزرگواران انجامید، یک داستان عجیبی است، یک دریای عمیقی است. آن وقتی که حضرت به امامت رسیدند، دوستان و نزدیکان و علاقه‌مندان حضرت میگفتند که: علىّ‌بن‌موسی در این فضا چه کار میتواند انجام بدهد - این فضای شدّت اختناقِ هارونی که در روایت دارد که میگفتند: وَ سَیفُ هارونَ تَقطُرُ دَما؛ خون میچکد از شمشیر هارون - این جوان در این شرایط، در ادامه‌ی جهاد امامان شیعه و در مسئولیّت عظیمی که برعهده‌اش است، میخواهد چه بکند؟ این اولِ امامت علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا (علیه‌السّلام) است. بعد از این نوزده سال یا بیست سال که پایان دوران امامت و شهادت علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا است، وقتی شما نگاه میکنید، میبینید که همان تفکّر ولایت اهل‌بیت و پیوستگی به خاندان پیغمبر آن‌چنان گسترشی در دنیای اسلام پیدا کرده که دستگاه ظالم و دیکتاتور بنی‌عبّاس از مواجهه‌ی با آن عاجز است؛ این را علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا انجام داده. شنیده‌اید شما که دعبل به مروْ، به خراسان آمد و آن اشعار معروف را در مدح امام رضا انشاء کرد و انشاد کرد؛ بعد هم جایزه‌ای گرفت؛ و حالا فرض بفرمایید چند روزی هم در مروْ و در سایر شهرهای خراسان ماند، بعد هم راه افتاد رفت به طرف بغداد و کوفه و همان جاهایی که میخواست برود. در میان راه دزدها به کاروانی که دعبل در آن بود حمله کردند و غارت کردند این کاروان را. کاروانیها نشسته بودند تماشا میکردند، اموالشان همه به غارت رفته بود، رئیس دزدها هم نشسته بود بالای بلندی روی یک سنگی، او هم با تبختر تماشا میکرد این زندانیها و اسرای کاروانی و این اموالی را که گرفته بودند و جمع میکردند و میبستند و ضبط میکردند. دعبل شنید که رئیس دزدها دارد با خودش زمزمه میکند، یک شعری را میخواند؛ گوش کرد، دید شعر خودش است. یک بیت از همان قصیده‌ای را که فرضاً یک ماه پیش، یک ماه و نیم پیش در مرو سروده - «أرَی فَیئَهُم فی غَیرِهِم»[2] تا آخر - رئیس دزدها در بین راه، در نزدیکی مثلاً ری و عراق، این شعر را دارد از حفظ میخواند. دعبل خوشحال شد، بلند شد گفت که این شعری که میخوانی، مال کیست؟ گفت: این شعر مال دعبل خزاعی است. گفت: خب، دعبل خزاعی منم! رئیس دزدها وقتی که دید این شخص دعبل خزاعی است، بلند شد او را در آغوش گرفت، بوسید، گفت: به برکت حضور این شخص در این کاروان، همه‌ی اموال را پس بدهید. همه‌ی اموال را پس دادند، کاروانیها را احترام کردند، راه انداختند، رفتند. خب، این حادثه‌ی کوچکی است در تاریخ، امّا معنای بزرگی دارد. شعری که در باب علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا در مروْ سروده میشود؛ بعد از حدود یک ماه، یک ماه و نیم - کمتر، بیشتر - در ری و عراق از زبان یک راهزن، آن هم به صورت حفظ شده، تکرار میشود. معنای این چیست؟ معنایش این است که زمینه آن‌چنان برای ترویج اهل‌بیت و برای نام مبارک امام رضا مساعد است که این شعر - که آن روز شعر یکی از مؤثّرترین و نافذترین رسانه‌ها بوده - در یک مدّت کوتاهی دست به دست میچرخد تا میرسد به یک آدمی که مثلاً یک راهزنی در وسط بیابان است. این نشان‌دهنده‌ی حرکت عظیمی است که در دوران امامت علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا (سلام‌الله‌علیه) برای ترویج مکتب اهل‌بیت انجام گرفته؛ محبّت آنها همه‌گیر شده است؛ حضور آنها و وجود آنها در جامعه‌ی اسلامی به اعماق دلهای مردم نفوذ پیدا کرده است. اینکه شما میبینید امامزاده‌های بزرگوار بلند شدند، راه افتادند، آمدند اینجا، غیر از جنبه‌ی عزا و غمناک قضیّه که شهادت اینها در بین راه است، یک جنبه‌ی مثبت و پرمعنا دارد؛ معنای این، درخواست مردم، تقاضای مردم، زمینه‌ی پذیرش و قبول مردم نسبت به اهل‌بیت است. میدانید وقتی میگوییم «اهل‌بیت»، یعنی این مکتب، این معنا و لبّی که اهل‌بیت از اسلام معرّفی میکردند؛ یعنی یک کار عمیقاً فرهنگی و معنوی و یک کار بزرگ اعتقادی.

تفاوت شادی جشن ولادت ائمه با شادی سیزده‌بدر و پرهیز از جنبهٔ غم

نکته‌ی بعدی در زمینه‌ی جشنهای مربوط به سالگرد ولادت ائمه در رادیوست. جشن باید شاد باشد؛ منتها جشن ائمه را باید با شادی روز سیزده‌بدر تفاوت گذاشت. اگر بنا باشد که روز تولد ائمه طوری شادی را تأمین کنیم که مثلاً در سیزده‌بدر تأمین میکنیم؛ یکی بیاید لطیفه‌یی بگوید و جمعی را بخنداند؛ هر چند من این را منع نمیکنم، اما آن را به‌حساب معارف نگذارید. البته برنامه‌های شما به مناسبت ولادت ائمه، اصلاً نباید جنبه‌ی …

وظیفهٔ شایسته شدن برای انتساب به خاندان رسالت

برادران عزیز! آنچه ما وظیفه داریم این است که خود را شایسته‌ى انتساب به آن خاندان کنیم؛ چون این سخت است؛ منتسب بودن به خاندان رسالت و از جمله‌ى وابستگان آنها و معروفین به ولایت آنها بودن، دشوار است؛ همچنان‌که در زیارت میخوانیم که ما معروفین به دوستى و محبّت شما هستیم،[3] و این یک وظیفه‌ى مضاعفى را بر دوش ما میگذارد. این خیر کثیرى که در این سوره‌ى مبارکه، خداى متعال مژده‌ى آن را به پیغمبر اکرم داد که «اِنّا اَعطَینٰکَ الکَوثَرَ» ــ که تأویل آن فاطمه‌ى …

مظلومیت به سبب ناشناخته بودن معارف و راهشان برای بسیاری از مسلمانان

درباره‌ی اهل‌بیت(علیهم‌السّلام) هم مطلبی نمیگویم؛ جز این‌که عرض بکنم این بزرگواران همواره مظلوم بودند - «و لم نزل اهل البیت مظلومین»[1] - و همچنان مظلوم هستند؛ به خاطر این‌که برای بسیاری از مسلمین، معارفشان شناخته نیست و راهشان مشخص نمیباشد. این مسؤولیت به عهده‌ی ماست که هرچه میتوانیم، در جهت معرفی اهل‌بیت و روشن کردن راه آنها و متشکل کردن پیروان آنها و هدایت بچه‌های شیعی به سمت اهداف اهل‌بیت تلاش کنیم. ما خواستیم که این مجمع جهانی اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) در این طریق کار یک مرکز را بکند.

زجر و مصیبت ائمه به خاطر پیگیری حاکمیت الهی

… میشد که از ما هزاران فرسنگ فاصله داشت، من و شما وظیفه داشتیم به آن حکومتى که بر مبناى دین است کمک کنیم؛ اقامه‌‌ى دین وظیفه است. حاکمیّت دین، هدف مهمّ همه‌‌ى ادیان است. لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط؛[5] قیام به قسط، قیام به عدل و حاکمیّت الهى، هدف بزرگ ادیان است. اصلاً تمام زجر و مصیبت ائمّه‌‌ى ما (علیهم الصّلاة و السّلام) به خاطر این بود که دنبال حاکمیّت الهى بودند؛ وَالّا اگر امام صادق و امام باقر (صلوات الله علیهما) یک گوشه‌‌اى مى‌‌نشستند و چهار نفر دُور خودشان جمع میکردند و فقط یک مسئله‌‌ى شرعى میگفتند، کسى به آنها کارى نداشت. خود امام صادق در یک حدیث میفرماید: «اِنَّ اَبا حَنیفةَ لَهُ اَصحابٌ، اِنَّ فُلاناً لَهُ اَصحاب»[6] ــ اسم مى‌‌آورند که فلان کس اصحاب دارد، فلان کس اصحاب دارد، فلان کس اصحاب دارد ــ پس چرا به آنها کارى ندارند؟ نخیر، چون میدانند که این [شخص] داعیه‌‌ى امامت دارد …

آشکار بودن داعیهٔ امامت ائمه و تبلیغ آن به دست شیعیان

… کردند. بعد که مکّه آمد، رفت مدینه، از او استمالت[7] کرد، بعد شروع کرد با اصحاب ابوحنیفه ــ که با مالک از لحاظ فقهى مخالف بودند ــ بحث کردن و عقاید مالک را اثبات کرد. یعنى چه؟ یعنى مجتهد و فقیه بود، رئیس دین و دنیا بود. [امّا] اینها ادّعاى امامت نداشتند؛ آن که ادّعاى امامت داشت، او همین امام مظلوم و عزیز ما بود، امام صادق (علیه‌‌ السّلام)، امام باقر (علیه ‌‌السّلام)، امام موسى‌‌بن‌‌جعفر (علیه ‌‌السّلام). خب آنها میفهمیدند؛ یعنى واضح بود. حضرت حالا در مقابل خلفا گاهى تقیّه میکردند که بگویند نه، امّا خب معلوم بود داعیه‌‌ى امامت داشتند، شیعه‌‌شان در همه‌‌‌جا تبلیغ این معنا را میکردند.

نزدیک شدن به اهل‌بیت راه تحقق رسالت ملت و رساندن پیام به دنیا

… مطلوب و کیفیّت جذّاب خوانندگى‌تان که دلهاى ما مستمعان را به این حقایق نزدیک کنید. اگر فرض کنیم ما ابیاتى هم بگوییم در مقامات معنوى فاطمه‌ى زهرا (سلام الله‌ علیها) که مستمع ما چیزى هم از آن نفهمد و سر در نیاورد، معلوم نیست که او را به فاطمه‌ى زهرا نزدیک کند. ما لازم است به این خانواده روزبه‌روز نزدیک‌تر بشویم و ملّت ما از این طریق خواهد توانست رسالت خود را عمل کند. این‌جورى میتواند این ملّت، آن پیام بزرگ را به دنیا برساند.

لزوم درس گرفتن از اهل‌بیت و تربیت مردم برای جانشینی حق

… میروند. طبیعت باطل زایل شدن و از بین رفتن است. گمان نشود که باطل اگر از بین رفت، حالا اسلام یا حق، بدون تلاش، بدون مجاهدت، بدون تعریف، بدون تبیین، بدون زحمت کشیدنِ من و شما، ممکن است در دنیا جایگزین باطلها بشود؛ نه، بسته به این است که من و شما چه ‌کار کنیم. پس باید از آن اهل‌بیت همچنان درس گرفت، همچنان این درسها را به مردم داد، همچنان تربیت کرد تا بتواند بر اثر این کوشش‌ها مُرّ حق، لُبّ حق، جانشین باطلها بشود.

ارادت همهٔ مسلمین به اهل‌بیت به‌عنوان محور تقریب

… تعالى علیه) براى تقریب ــ آن‌طور که بنده شنیده‌ام و تا حدودى اطّلاع دارم ــ توجّه به حدیث ثقلین[3] بود که بین مذاهب مختلف اسلامى مورد اتّفاق است و متواتراً نقل کرده‌اند ــ به همان شکلى که شیعه نقل کرده، به‌ همان شکل هم پُر است کتب برادران اهل سنّت از آن؛ اگرچه به شکل دیگرى هم نقل کرده‌اند ــ به هر حال این را محور قرار بدهند یعنى مسئله‌ى اهل‌بیت را که مورد قبول همه‌ى مسلمین هستند و همه‌ى مسلمین به اینها ارادت دارند و آنها را دوست دارند و به آنها عقیده‌ى دینى دارند؛ هر کدام به ‌نحوى. و از این قبیل، میشود در خود اسلام مواردى را از متون اسلامى پیدا کرد که پایه‌هاى تقریب باشد. در مقام عمل هم باید این مجمع، گروه‌هاى تحقیقاتى علمی به وجود بیاورد ــ چه در سایه‌ى همان دانشگاهى که ان‌شاءالله تأسیس خواهد شد[4] و چه به شکل دیگر ــ …

کشته و زندانی شدن ائمه در راه داعیهٔ امامت و خلافت

… آمد پیش هارون سعایت کرد، گفت: خَلیفَتانِ یُجبیٰ اِلَیهِمَا الخَراج؛[9] براى دو خلیفه خراج جمع میشود. گفت: چه ‌‌کسى غیر از من؟ گفت: موسى‌‌بن‌‌جعفر؛ از خراسان، از هرات، و از جاهای مختلف مردم خمس مالشان را میبرند پیش او. خب، پس درست توجّه کنید که مسئله این بود؛ مسئله‌‌ى داعیه‌‌ى خلافت بود، داعیه‌‌ى امامت بود. در راه این داعیه ائمّه‌‌ى ما کشته شدند، در راه این داعیه زندان رفتند. امامت یعنى چه؟ یعنى همین که مسئله بگویى و دنیا را دیگرى اداره کند؟ این است معناى امامت در نظر شیعه و در نظر مسلمین؟ هیچ مسلمانى این را قائل نیست؛ چطور من و شماى شیعه میتوانیم قائل به این معنا باشیم؟ نخیر، امام صادق دنبال امامت بود ــ امامت یعنى ریاست دین و …