رفتن به محتوای اصلی
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حدیث پیامبر اکرم (ص) دربارهٔ قرآن و عترت به‌عنوان دو یادگار آن حضرت برای امت.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌ اول نماز جمعه تهران— ۱۳۶۶/۰۵/۲۳

سیر زمانی

از ۱۳۶۶ تا ۱۴۰۲
۱۳۶۶۱۴۰۲

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

شاهدها (۱۸ پاراگراف)

ثقل اکبر کتاب خدا و ثقل اصغر اهل‌بیت (ع)

در مورد سؤال دوم، ثقل اکبر و ثقل کبیر: اینجا اصطلاح ثقل اکبر و ثقل اصغر است ثقل اکبر کتاب‌الله است و ثقل اصغر اهل‌بیتند و در حدیث پیغمبر هست که هم شیعه و هم غیر شیعه آن را نقل کرده‌اند.

صحت روایت «کتاب‌الله و عترتی» نزد شیعه و بسیاری از اهل سنت

«انی تارک فیکم الثقلین کتاب الله و عترتی»[14] من دو چیز گرانبها را میان شما میگذارم «کتاب‌الله و عترتی» البته بعضی از اهل سنت هم کتاب‌الله و سنتی روایت کرده‌اند. اما همه‌ی شیعه و بسیاری از اهل سنت «و عترتی» گفته‌اند که همین درست است «کتاب‌الله و عترتی» عترت ثقل اصغر است و کتاب ثقل اکبر.

سپردن قرآن و عترت به امت و هم‌سنگی آن دو

مسائل عمدۀ سیاسی و اجتماعی جهان اسلام را پیغمبر اکرم در این سخنرانی‌ها بیان کردند. و در همین سخنرانی‌ها حدیث «ثِقْلَین» را هم ذکر کردند، که حدیث ثِقْلَین این است که فرمودند: من وقتی از میان شما رفتم، دو چیز گران‌بها در میان شما می‌گذارم «کِتابُ اللهِ وَ عِترَتی»[56] قرآن را و عترتم را. بعد دو انگشت سبابه‌شان را پهلوی هم قرار دادند و فرمودند: آن دو مثل این دو هستند؛ که دو انگشت سبابه هیچ تفاوتی با همدیگر ندارند. بعد فرمودند: مثل این دو نیستند ـ انگشت سبابه و وُسطای یک دستشان را بلند کردند ـ گفتند من عترت و کتاب را مثل این دو نمی‌دانم ـ که انگشت سبابه و وُسطا، یکی از یکی بلندتر است ـ بلکه مثل دو انگشت سبابه‌اند که هیچ‌کدام بر آن دیگری ترجیحی ندارد.

سفارش پیامبر به دو امانت گران‌بها در روزهای پایانی عمر

… و زیر بازوی دیگرش را یکی از فرزندان عباس گرفته. پیغمبر را آوردند تا دَم منبر. از پله‌های منبر پیغمبر را بالا بردند. شاید روی منبر نشست پیغمبر. بعد رو به مردم کرد، آن‌چنان‌که یک رهبر دلسوزی با مردمی که به آنها کمال محبت را دارد سخن می‌گوید، با مردم سخن گفت. بعد از طی مقدمات، این‌طور فرمود: «من رفتنی هستم و روزهای آخر عمرم را می‌گذرانم؛ اما همچنانی‌که زندگی من برای شما خیرآفرین بود، بعد از مردن هم رشتۀ فیضم را از شما نمی‌بُرم. دو امانت گران‌بها در میان شما می‌گذارم».[1]

کتاب خدا و عترت دو یادگار گران‌بهای پیامبر

حدیث ثِقلین از زبان دُرَربار پیامبر اسلام در فضای تاریخ نقش بست، «اِنِّی تارِکٌ فیکُمُ الثَّقَلَینِ کِتابَ اللهِ وَ عِترَتی»[2] من در میان شما دو چیز سنگین‌قیمت به‌جا می‌گذارم. این دو چیز، یکی کتاب خداست، یعنی این قرآن؛ و دومی عترت و خاندان و جانشینان منند، این مفسّران قرآن، این آگاهان به قرآن، این فدایی‌دهندگان در راه قرآن، این کسانی که از آغاز نزول قرآن پابه‌پای قرآن در متن جامعۀ اسلامی به تلاش مشغول بوده‌اند. منظور از عترت، همۀ افراد خاندان پیغمبر هم نیستند. شخص امیرالمؤمنین است. این را، استدلال‌ها و حجت‌های قوی و تردیدناپذیر به ما می‌گوید. بحث‌های فرقه‌ای هم نمی‌خواهم مطرح بکنم. سخن از زید و عمرو هم اینجا ندارم. (53/7/17) و بعد از امیرالمؤمنین علیه‌السلام هم، …

جدایی‌ناپذیری قرآن و عترت تا قیامت

«کِتابَ اللهِ وَ عِترَتی»، پیغمبر خدا این دو امانت را پابه‌پای هم، در کنار هم [قرار داد]، همچنانی‌که خودش گفت: «کَهاتَینِ»[9] قرآن و عترت مثل این دو انگشت [سبابه] هستند؛ و از هم جداشدنی نیستند، تا قیامت باهمند، در قیامت هم باهمند. لذا ما به امام می‌گوییم شریک قرآن[10]، به امام زمان می‌گوییم: «اَلسَّلامُ عَلَیکَ یا شَریکَ القُرآنِ». شریک قرآن است. درست است، واقعیتی است. امام اگر در جامعۀ اسلامی است، شریک قرآن است؛ یعنی مجری قرآن است. اگر در جامعۀ غیر اسلامی است، شریک قرآن است؛ یعنی …

قرآن ثقل اکبر و ائمه در درجهٔ بعد از آن

… به یک چیزی عنوان «عظیم» بدهد ــ «وَ القُرآنَ العَظیم»[2] ــ معنایش خیلی والا است، خیلی بالا است، خیلی ارزشمند است. شما این را دارید تلاوت میکنید! قرآن از همه‌ی آنچه خدای متعال در زیر آسمان خلق کرده والاتر و بالاتر است؛ قرآن «ثَقَل اکبر» است؛ فکرش را بکنید! اِنّی تارِکٌ فیکُمُ الثَّقَلَین؛[3] ثَقَل اکبر ــ «ثَقَل» یعنی شیء گران‌بها ــ عبارت است از قرآن؛ یعنی ائمّه‌ی هدیٰ (علیهم السّلام)، آن انوار طیّبه‌ای که عالم وجود به نور آنها منوّر است، در درجه‌ی بعد از قرآنند. قرآن ثَقَل اکبر است؛ خیلی حرف مهمّی است. ما با قرآن چه جوری برخورد میکنیم؟ شما که قرآن را تلاوت میکنید، یکایک شما تلاوت‌گران قرآن، پیک عرش الهی به سوی ما فرشیان هستید؛ معنای تلاوت قرآن این است. شما دارید مضمون کلام الهی را برای ما بیان میکنید؛ هر کدام اهل دل …

دلالت بر متابعت و محبت اهل‌بیت و اتفاق فرق اسلامی بر آن

محبّت اهل‌بیت ریشه‌ی قرآنی دارد، ریشه‌ی حدیثی دارد؛ یک امر جدید نیست. حدیثِ متّفقٌ‌علیهِ بینِ فِرَقِ اسلامی که حدیث ثقلین است -اِنّی‌ تارِکٌ‌ فیکُمُ الثَّقَلَینِ کِتابَ اللهِ وَ عِترَتی اَهلَ بَیتی فَاِنَّهُما لَن یَفتَرِقا حَتَّى یَرِدا عَلَیَّ الحَوض-[5] اگرچه آنچه به ما تعلیم میدهد، متابعت از اهل‌بیت است، لکن متابعت بدون محبّت معنا ندارد؛ محبّت هم از این حدیث فهمیده میشود. اینکه در قرآن میفرماید: اِنَّما یُریدُ اللهُ لِیُذهِبَ عَنکُمُ الرِّجسَ اَهلَ البَیتِ وَ یُطَهِّرَکُم تَطهیرًا،[6] این پاکیزگی و طهارتی که خدای متعال اراده کرده است در اهل‌بیت وجود داشته باشد، مقتضی همین عشق و محبّتی است که مسلمانها به اهل‌بیت دارند؛ پس این …

شکل دادن جامعه بر اساس قرآن و کلمات اهل‌بیت

هدایت قرآن را باید در زندگی خود حاکم کرد. ما بحمدالله هم قرآن را داریم، هم کلمات اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) را داریم؛ که «انّی تارک فیکم الثِّقْلَیْن» یا «انّی تارک فیکم الثَّقَلَیْن»؛[3] دو چیز گرانبها را در بین شما گذاشتم. هر دو بحمدالله در اختیار ما است؛ باید از اینها استفاده کنیم، جامعه را بر اساس اینها شکل دهیم. این جلسه‌ی قرآن، این آموزش قرآن، این تجوید قرآن، این حُسن تلاوت قرآن با نغمه‌های خوب، با صدای خوب، همه مقدمه برای این است. این را به چشم ذی‌المقدمه نگاه نکنیم، این مقدمه است؛ از اینجا باید وارد شد و با قرآن انس گرفت.

قرار گرفتن عترت در کنار کتاب‌الله در حدیثی متواتر

… یعنی اهل‌بیت پیغمبر (علیهم‌الصّلاة و السّلام). این همان چیزی است که هم در قرآن کریم به اهمیت آن تصریح شده است: «انّما یرید اللَّه لیذهب عنکم الرّجس اهل‌البیت و یطهّرکم تطهیرا»، هم در احادیث نبوی مکرر درباره‌ی اهل‌بیت مطالب صریح و غیرقابل انکاری وارد شده است؛ از جمله حدیث معروف «ثقلین» که عترت را در کنار کتاب‌اللَّه قرار داد: «انّی تارک فیکم الثّقلین کتاب‌اللَّه و عترتی»، که متواتر بین مسلمین است. و از جمله حدیث معروف و شاید متواترِ «مثل اهل بیتی کمثل سفینة نوح من رکبها نجا و من ترکها غرق»، و روایات فراوان دیگر.

تمسک به قرآن و سنت قطعی نبوی و پیروی از اهل‌بیت راه روشن تقریب

… گمارد. امواج‌ تخریب‌ روابط مذاهب‌ و ملتها، از کانونهای‌ فتنه‌ در درون‌ دنیای‌ اسلام‌ و بیرون‌ آن‌، تشتت‌ روزافزون‌ ملتها و مذاهب‌ اسلامی‌ را نشانه‌ گرفته‌ است‌. مجاهدت‌ مخلصانه‌ در برابر این‌ امواج‌ فتنه‌، وظیفه‌ی‌ همگان‌، بخصوص‌ آگاهان‌ و هوشمندان‌ است‌. با تمسک‌ به‌ قرآن‌ و سنت‌ قطعی‌ نبوی‌ (صلی‌الله‌علیه‌وآله‌) مانند حدیث‌ ثقلین‌ و تبعیت‌ از اهل‌ بیت‌ (علیهم‌ السلام‌)، راه‌ روشنی‌ در برابر ما قرار می‌گیرد.

مورد اتفاق و متواتر بودن حدیث ثقلین میان مذاهب اسلامی

در صدر فعّالیّتهاى مرحوم آیت‌الله بروجردى (رضوان الله تعالى علیه) براى تقریب ــ آن‌طور که بنده شنیده‌ام و تا حدودى اطّلاع دارم ــ توجّه به حدیث ثقلین[3] بود که بین مذاهب مختلف اسلامى مورد اتّفاق است و متواتراً نقل کرده‌اند ــ به همان شکلى که شیعه نقل کرده، به‌ همان شکل هم پُر است کتب برادران اهل سنّت از آن؛ اگرچه به شکل دیگرى هم نقل کرده‌اند ــ به هر حال این را محور قرار بدهند یعنى مسئله‌ى اهل‌بیت را که مورد قبول همه‌ى مسلمین هستند و همه‌ى مسلمین به اینها ارادت دارند و آنها را دوست دارند و به آنها عقیده‌ى دینى دارند؛ هر کدام به ‌نحوى. و از این قبیل، میشود در خود …

اهل‌بیت عِدل قرآن در آموزش دین به روایت شیعه و سنی

… میتواند بر محور دو نقطه‌ى مربوط به اهل‌بیت اتّفاق و اتّحاد داشته باشد: یکى محبّت، که یک امر عاطفى و عقیدتى است و مسلمین امر شده‌اند به محبّت اهل‌بیت (علیهم ‌السّلام) و همه آن را قبول کرده‌اند و این نقطه میتواند نقطه‌ى تمرکز عواطف و احساسات همه‌ى مسلمین باشد؛ و نقطه‌ى دوّم، آموزش دین و تعلّم معارف و احکام الهى به‌مثابه‌ى عِدل قرآن و به موجب حدیث ثقلین، که باز این حدیث را شیعه و سنّى و فِرَق مختلف اسلامى همه روایت کرده‌اند.[3]

بیان برابری قرآن و عترت توسط پیامبر در سخنرانی‌های حج

… و اعلان کنند، که ملاحظه میکنید تمام این مطالب، مطالبى سیاسى است که لابد اگر پلیس رژیم سعودى در آن حادثه حضور میداشت، باید حمله میکرد به اجتماعى که رسول خدا مشغول صحبت و نطق هستند و آن حضرت و مستمعین را تار و مار میکرد که اینها دارند سیاست را داخل حج میکنند. پیغمبر اکرم مسائل عمده‌ى سیاسى و اجتماعى جهان اسلام را در این سخنرانى‌ها بیان کردند و در همین سخنرانى‌ها حدیث ثقلین را هم ذکر کردند که حدیث ثقلین این است که فرمودند من وقتى از میان شما رفتم، دو چیز گران‌بها در میان شما میگذارم: کتابُ الله‌ وَ عِترَتى؛[4] قرآن را و عترتم را. بعد دو انگشت سبّابه‌شان را پهلوى هم قرار دادند و فرمودند آن دو مثل این دو هستند که دو انگشت سبّابه هیچ تفاوتى با همدیگر ندارند. بعد فرمودند مثل این دو نیستند، انگشت سبّابه و وُسطاى یک دستشان را بلند کردند، گفتند من عترت و کتاب را مثل این دو نمیدانم که انگشت سبّابه و وُسطى یکى از یکى بلندتر است بلکه مثل دو انگشت سبّابه‌اند که هیچ‌کدام بر آن دیگرى ترجیحى ندارد و مسئله‌ى عترت را -که حالا در این باره صحبت خواهم کرد- مطرح کردند و بعد از اینکه اعمال حج انجام گرفت، بلافاصله راه افتادند طرف مدینه؛ در بین راه در سر یک سه‌راهى که باید قوافل مدینه از قوافل یمن از هم جدا میشدند، در محلّى به نام غدیر خم حضرت ایستادند و در حالى که نقل میکنند شاهدان و حاضران حادثه که هوا به قدرى داغ بود که اگر گوشت را روى زمین مى‌انداختند کباب میشد، در یک چنین وضعیّتى، حضرت …

دو هدیهٔ گران‌بهای پیامبر برای مسلمانان و شیعیان

مسئله این است که ما مسلمان‌ها، مخصوصاً ما شیعیان که این حدیث را از اول تا امروز، به قبول و پذیرش تلقی کرده‌ایم، از سوی پیغمبر دو هدیۀ گران‌بها داریم. اول چند کلمه تحلیل کنم که این دو هدیه برای چه لازم بود. قرآن قانون ماست. نمی‌گویم قانون اساسی ماست؛ بالاتر از قانون اساسی است. قرآن کتاب ایدئولوژی ماست. مبیّن جهان‌بینی اسلام است. شرح‌دهنده و مفسّر و توجیه‌کنندۀ تاریخ بر اساس منطق دین است. کتاب قانون هم است. …