رفتن به محتوای اصلی

اهل‌بیت (ع)

نام‌های دیگر: اهل بیت، خاندان پیامبر

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

خاندان پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع)، جایگاه، معارف و راه آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اولین کنگره بین‌المللی نهج‌‌البلاغه— ۱۳۶۰/۰۲/۲۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

عمر مبارک امام رضا (سلام‌الله‌علیه) تقریباً پنجاه و پنج سال بوده است - یعنی از سال ۱۴۸ که سال شهادت امام صادق (علیه‌السّلام) است تا سال ۲۰۳ - تمام زندگی این بزرگوار با همه‌ی این عظمتها و عمقها و ابعاد گوناگونی که میشود برای آن ذکر کرد و تصویر کرد، در همین مدّت عمر نسبتاً کوتاه انجام گرفته است. از این مدّت پنجاه و پنج سال، نزدیک به بیست سال - تقریباً نوزده سال - مدّت امامت این بزرگوار است؛ امّا همین مدّت کوتاه را که ملاحظه میکنید، تأثیری که در واقعیّت دنیای اسلام گذاشت و به گسترش و عمقی که به معنای حقیقىِ اسلام و پیوستن به اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) و آشنا شدن با مکتب این بزرگواران انجامید، یک داستان عجیبی است، یک دریای عمیقی است. آن وقتی که حضرت به امامت رسیدند، دوستان و نزدیکان و علاقه‌مندان حضرت میگفتند که: علىّ‌بن‌موسی در این فضا چه کار میتواند انجام بدهد - این فضای شدّت اختناقِ هارونی که در روایت دارد که میگفتند: وَ سَیفُ هارونَ تَقطُرُ دَما؛ خون میچکد از شمشیر هارون - این جوان در این شرایط، در ادامه‌ی جهاد امامان شیعه و در مسئولیّت عظیمی که برعهده‌اش است، میخواهد چه بکند؟ این اولِ امامت علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا (علیه‌السّلام) است. بعد از این نوزده سال یا بیست سال که پایان دوران امامت و شهادت علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا است، وقتی شما نگاه میکنید، میبینید که همان تفکّر ولایت اهل‌بیت و پیوستگی به خاندان پیغمبر آن‌چنان گسترشی در دنیای اسلام پیدا کرده که دستگاه ظالم و دیکتاتور بنی‌عبّاس از مواجهه‌ی با آن عاجز است؛ این را علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا انجام داده. شنیده‌اید شما که دعبل به مروْ، به خراسان آمد و آن اشعار معروف را در مدح امام رضا انشاء کرد و انشاد کرد؛ بعد هم جایزه‌ای گرفت؛ و حالا فرض بفرمایید چند روزی هم در مروْ و در سایر شهرهای خراسان ماند، بعد هم راه افتاد رفت به طرف بغداد و کوفه و همان جاهایی که میخواست برود. در میان راه دزدها به کاروانی که دعبل در آن بود حمله کردند و غارت کردند این کاروان را. کاروانیها نشسته بودند تماشا میکردند، اموالشان همه به غارت رفته بود، رئیس دزدها هم نشسته بود بالای بلندی روی یک سنگی، او هم با تبختر تماشا میکرد این زندانیها و اسرای کاروانی و این اموالی را که گرفته بودند و جمع میکردند و میبستند و ضبط میکردند. دعبل شنید که رئیس دزدها دارد با خودش زمزمه میکند، یک شعری را میخواند؛ گوش کرد، دید شعر خودش است. یک بیت از همان قصیده‌ای را که فرضاً یک ماه پیش، یک ماه و نیم پیش در مرو سروده - «أرَی فَیئَهُم فی غَیرِهِم»[2] تا آخر - رئیس دزدها در بین راه، در نزدیکی مثلاً ری و عراق، این شعر را دارد از حفظ میخواند. دعبل خوشحال شد، بلند شد گفت که این شعری که میخوانی، مال کیست؟ گفت: این شعر مال دعبل خزاعی است. گفت: خب، دعبل خزاعی منم! رئیس دزدها وقتی که دید این شخص دعبل خزاعی است، بلند شد او را در آغوش گرفت، بوسید، گفت: به برکت حضور این شخص در این کاروان، همه‌ی اموال را پس بدهید. همه‌ی اموال را پس دادند، کاروانیها را احترام کردند، راه انداختند، رفتند. خب، این حادثه‌ی کوچکی است در تاریخ، امّا معنای بزرگی دارد. شعری که در باب علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا در مروْ سروده میشود؛ بعد از حدود یک ماه، یک ماه و نیم - کمتر، بیشتر - در ری و عراق از زبان یک راهزن، آن هم به صورت حفظ شده، تکرار میشود. معنای این چیست؟ معنایش این است که زمینه آن‌چنان برای ترویج اهل‌بیت و برای نام مبارک امام رضا مساعد است که این شعر - که آن روز شعر یکی از مؤثّرترین و نافذترین رسانه‌ها بوده - در یک مدّت کوتاهی دست به دست میچرخد تا میرسد به یک آدمی که مثلاً یک راهزنی در وسط بیابان است. این نشان‌دهنده‌ی حرکت عظیمی است که در دوران امامت علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا (سلام‌الله‌علیه) برای ترویج مکتب اهل‌بیت انجام گرفته؛ محبّت آنها همه‌گیر شده است؛ حضور آنها و وجود آنها در جامعه‌ی اسلامی به اعماق دلهای مردم نفوذ پیدا کرده است. اینکه شما میبینید امامزاده‌های بزرگوار بلند شدند، راه افتادند، آمدند اینجا، غیر از جنبه‌ی عزا و غمناک قضیّه که شهادت اینها در بین راه است، یک جنبه‌ی مثبت و پرمعنا دارد؛ معنای این، درخواست مردم، تقاضای مردم، زمینه‌ی پذیرش و قبول مردم نسبت به اهل‌بیت است. میدانید وقتی میگوییم «اهل‌بیت»، یعنی این مکتب، این معنا و لبّی که اهل‌بیت از اسلام معرّفی میکردند؛ یعنی یک کار عمیقاً فرهنگی و معنوی و یک کار بزرگ اعتقادی.

تعلق اهل‌بیت به همهٔ اسلام و جهان و تاریخ نه فقط به شیعیان

و امّا مسئله‌ى اهل‌بیت (علیهم الصّلاة و السّلام) یکى از مهم‌ترین و بزرگ‌ترین مسائل اسلام و در ردیف مسائل درجه‌ى اوّل دین مقدّس است. محبّت اهل‌بیت فریضه‌اى است که مسلمانان عالم از هر فرقه‌اى و وابسته به هر جریان و گروهى آن را پذیرفته‌اند و به آن مباهات میکنند. ما که مفتخر به پیروى از فقه اهل‌بیت مکرّم هستیم و دین را اصولاً و فروعاً از آنها آموخته‌ایم، نباید گمان کنیم که محبّت اهل‌بیت مخصوص ما است و نباید اشتباه کنیم و فکر کنیم اهل‌بیت متعلّق به ما هستند؛ اهل‌بیت متعلّق به اسلامند، همچنان ‌که جدّشان نبىّ ‌اکرم متعلّق به اسلام بود؛ بلکه اهل‌بیت متعلّق به جهان و تاریخند؛ همچنان ‌که جدّشان نبىّ‌ اکرم (صلّى ‌الله‌ علیه و آله و سلّم) متعلّق به بشریّت و به تاریخ بود.

برافراشتن پرچم اهل‌بیت فرصتی برای گرد آوردن مسلمانان

این چیز مهمّى است که حقیقتاً در دنیاى اسلام برافراشتن پرچم اهل‌بیت (علیهم ‌السّلام) میتواند از این دو نقطه‌نظر، دنیاى اسلام را و مسلمین را گِرد هم مجتمع کند. این یک فرصت عظیمى است که امروز در اختیار همه‌ى مسلمین، مخصوصاً آنها که مکتب اهل‌بیت را در عمل تحقّق بخشیدند و به آن ایماناً و عملاً متّصل شدند [است]. امروز در ایران اسلامى ــ که حاکمیّت اسلام و حاکمیّت قرآن در آن، امیدى به همه‌ى مسلمین عالم داده است ــ بحمدالله‌ پرچم اهل‌بیت در اهتزاز است و ما مى‌بینیم که همه‌ى مسلمین گوشه ‌و کنار عالم به این نظام، به این جمهورى، به این پرچم و به پرچم متعالى اسلام که در …

اهل‌بیت ظرف علم پیامبر و وارثان حکمت و معرفت او

بهترین دعا آن است که از سر معرفتى عاشقانه به خدا و بصیرتى عارفانه به نیازهاى انسان انشاء شده باشد، و این را فقط در مکتب پیامبر خدا (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) و اهل‌بیت طاهرین او که اوعیه‌ى[2] علم پیامبر (صلّى الله‌ علیه و آله و سلّم) و ورّاث حکمت و معرفت اویند، میتوان جست. ما بحمدالله ذخیره‌اى بى‌پایان از ادعیه‌ى مأثوره‌ى[3] از اهل‌بیت (علیهم‌ السّلام) داریم که اُنس با آن، صفا و معرفت و کمال و محبّت میبخشد و بشر را از آلایشها پاکیزه میسازد.

بیزاری اهل‌بیت از تفرقه و نقش آنان در ایجاد وحدت

… کمک بکنند، با هم معضلات را حل کنند و گره‌ها را باز کنند، با هم همفکرى کنند، احساس خویشاوندى کنند؛ در هر نقطه‌اى از دنیا که هستند، بدانند که تعارف[4] آنها با هم و تشکّل آنها به شکل صحیح، قلب مقدّس ولىّ‌عصر (ارواحنا فداه و عجّل الله‌ تعالى فرجه) را شاد میکند. این بزرگواران از تفرقه، تشتّت، جدایى، بَغضاء[5] متنفّر بودند؛ اهل وحدت و عامل جمع، و شمع انجمن بودند. امروز هم باید پیروان آنها و علاقه‌مندان آنها این را تأمین کنند.

الگو بودن معرفت و عبادت و اخلاص و علم ائمه برای پیروی

… ما امروز خوب میفهمیم آنها چه میکردند؛ و به همین جهت همه‌ى آنها بدون استثنا به شهادت رسیدند؛ و براى همین است که همه‌ى آنها تقیّه کردند. شهادت نتیجه‌ى مبارزه است، تقیّه مال میدان مبارزه است: اَلتَّقِیَّةُ تُرسُ المُؤمِن؛[6] تُرس ــ سپر ــ مال میدان مبارزه است. معرفت آنها، عبادت آنها، ایمان آنها، عمل آنها، اخلاص آنها، عرفان آنها، حلم آنها، علم آنها، همه ‌چیزشان ــ که حقیقتاً گُل سرسبد عالم آفرینشند ــ براى ما وسیله‌ى تبعیّت و پیروى است.

تنها و مظلوم ماندن جناح اهل‌بیت به سبب همراهی عابدان ناآگاه با باطل

… ارادت میکرد و میگفت: «کلّکم یمشی روید / کلّکم یطلب صید / غیر عمرو بن عبید»[15] ــ یعنی حساب عمروبن‌عبید، از دیگر مدّعیان تقوا و زهد جدا است ــ همین عمروبن‌عبید و امثال او را شما نگاه کنید، می‌بینید اینها از جمله‌ی دردسرهای بزرگ جریان حق در زمان خودشان بودند. او و محمّدبن‌شهاب زُهری و امثال اینها میرفتند و جبهه‌ی باطل را با حضور خودشان تقویت میکردند و جناح حق را، یعنی جناح اهل‌بیت پیغمبر را تنها میگذاشتند، مظلوم میگذاشتند، دست دشمن را روی اینها دراز میکردند؛ بر اثر همین ندانستن.

ناتوانی از ورود به حریم معرفت امامان

اوّلاً دو مولود بزرگوار این روزها و بخصوص امام عظیم‌الشّأن، سیّد شباب اهل جنّت حسین‌بن‌على (علیه السّلام) مستغنى از بیان کسى همچون من هستند. ماها کمتر از آن هستیم که در حریم معرفت این بزرگواران بتوانیم وارد بشویم؛ معترفیم به قصور و به عجز و به حقارت خودمان. همه‌ى ائمّه این‌جور هستند و این بزرگوار بیش از بقیّه‌ى ائمّه (علیهم‌ السّلام) شایسته‌ى این توصیف و تجلیل است. درست است که اگر ائمّه‌ی دیگر ما هم در آن زمان و در آن شرایط قرار میگرفتند همان کارى را میکردند که حضرت ابى‌عبدالله‌ (علیه ‌السّلام) کرد امّا واقعیّت این است که بالاخره این قرعه به نام این بزرگ‌مرد افتاد. خدا او را برگزید براى آن‌چنان فداکارى عظیم که تا آنجایى …