رفتن به محتوای اصلی

اهل‌بیت (ع)

نام‌های دیگر: اهل بیت، خاندان پیامبر

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

خاندان پیامبر اکرم (ص) و امامان معصوم (ع)، جایگاه، معارف و راه آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در اولین کنگره بین‌المللی نهج‌‌البلاغه— ۱۳۶۰/۰۲/۲۹

سیر زمانی

از ۱۳۶۰ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۰۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

عمر مبارک امام رضا (سلام‌الله‌علیه) تقریباً پنجاه و پنج سال بوده است - یعنی از سال ۱۴۸ که سال شهادت امام صادق (علیه‌السّلام) است تا سال ۲۰۳ - تمام زندگی این بزرگوار با همه‌ی این عظمتها و عمقها و ابعاد گوناگونی که میشود برای آن ذکر کرد و تصویر کرد، در همین مدّت عمر نسبتاً کوتاه انجام گرفته است. از این مدّت پنجاه و پنج سال، نزدیک به بیست سال - تقریباً نوزده سال - مدّت امامت این بزرگوار است؛ امّا همین مدّت کوتاه را که ملاحظه میکنید، تأثیری که در واقعیّت دنیای اسلام گذاشت و به گسترش و عمقی که به معنای حقیقىِ اسلام و پیوستن به اهل‌بیت (علیهم‌السّلام) و آشنا شدن با مکتب این بزرگواران انجامید، یک داستان عجیبی است، یک دریای عمیقی است. آن وقتی که حضرت به امامت رسیدند، دوستان و نزدیکان و علاقه‌مندان حضرت میگفتند که: علىّ‌بن‌موسی در این فضا چه کار میتواند انجام بدهد - این فضای شدّت اختناقِ هارونی که در روایت دارد که میگفتند: وَ سَیفُ هارونَ تَقطُرُ دَما؛ خون میچکد از شمشیر هارون - این جوان در این شرایط، در ادامه‌ی جهاد امامان شیعه و در مسئولیّت عظیمی که برعهده‌اش است، میخواهد چه بکند؟ این اولِ امامت علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا (علیه‌السّلام) است. بعد از این نوزده سال یا بیست سال که پایان دوران امامت و شهادت علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا است، وقتی شما نگاه میکنید، میبینید که همان تفکّر ولایت اهل‌بیت و پیوستگی به خاندان پیغمبر آن‌چنان گسترشی در دنیای اسلام پیدا کرده که دستگاه ظالم و دیکتاتور بنی‌عبّاس از مواجهه‌ی با آن عاجز است؛ این را علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا انجام داده. شنیده‌اید شما که دعبل به مروْ، به خراسان آمد و آن اشعار معروف را در مدح امام رضا انشاء کرد و انشاد کرد؛ بعد هم جایزه‌ای گرفت؛ و حالا فرض بفرمایید چند روزی هم در مروْ و در سایر شهرهای خراسان ماند، بعد هم راه افتاد رفت به طرف بغداد و کوفه و همان جاهایی که میخواست برود. در میان راه دزدها به کاروانی که دعبل در آن بود حمله کردند و غارت کردند این کاروان را. کاروانیها نشسته بودند تماشا میکردند، اموالشان همه به غارت رفته بود، رئیس دزدها هم نشسته بود بالای بلندی روی یک سنگی، او هم با تبختر تماشا میکرد این زندانیها و اسرای کاروانی و این اموالی را که گرفته بودند و جمع میکردند و میبستند و ضبط میکردند. دعبل شنید که رئیس دزدها دارد با خودش زمزمه میکند، یک شعری را میخواند؛ گوش کرد، دید شعر خودش است. یک بیت از همان قصیده‌ای را که فرضاً یک ماه پیش، یک ماه و نیم پیش در مرو سروده - «أرَی فَیئَهُم فی غَیرِهِم»[2] تا آخر - رئیس دزدها در بین راه، در نزدیکی مثلاً ری و عراق، این شعر را دارد از حفظ میخواند. دعبل خوشحال شد، بلند شد گفت که این شعری که میخوانی، مال کیست؟ گفت: این شعر مال دعبل خزاعی است. گفت: خب، دعبل خزاعی منم! رئیس دزدها وقتی که دید این شخص دعبل خزاعی است، بلند شد او را در آغوش گرفت، بوسید، گفت: به برکت حضور این شخص در این کاروان، همه‌ی اموال را پس بدهید. همه‌ی اموال را پس دادند، کاروانیها را احترام کردند، راه انداختند، رفتند. خب، این حادثه‌ی کوچکی است در تاریخ، امّا معنای بزرگی دارد. شعری که در باب علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا در مروْ سروده میشود؛ بعد از حدود یک ماه، یک ماه و نیم - کمتر، بیشتر - در ری و عراق از زبان یک راهزن، آن هم به صورت حفظ شده، تکرار میشود. معنای این چیست؟ معنایش این است که زمینه آن‌چنان برای ترویج اهل‌بیت و برای نام مبارک امام رضا مساعد است که این شعر - که آن روز شعر یکی از مؤثّرترین و نافذترین رسانه‌ها بوده - در یک مدّت کوتاهی دست به دست میچرخد تا میرسد به یک آدمی که مثلاً یک راهزنی در وسط بیابان است. این نشان‌دهنده‌ی حرکت عظیمی است که در دوران امامت علىّ‌بن‌موسی‌الرّضا (سلام‌الله‌علیه) برای ترویج مکتب اهل‌بیت انجام گرفته؛ محبّت آنها همه‌گیر شده است؛ حضور آنها و وجود آنها در جامعه‌ی اسلامی به اعماق دلهای مردم نفوذ پیدا کرده است. اینکه شما میبینید امامزاده‌های بزرگوار بلند شدند، راه افتادند، آمدند اینجا، غیر از جنبه‌ی عزا و غمناک قضیّه که شهادت اینها در بین راه است، یک جنبه‌ی مثبت و پرمعنا دارد؛ معنای این، درخواست مردم، تقاضای مردم، زمینه‌ی پذیرش و قبول مردم نسبت به اهل‌بیت است. میدانید وقتی میگوییم «اهل‌بیت»، یعنی این مکتب، این معنا و لبّی که اهل‌بیت از اسلام معرّفی میکردند؛ یعنی یک کار عمیقاً فرهنگی و معنوی و یک کار بزرگ اعتقادی.

شاهدها (۱۷۰ پاراگراف)

خانه‌نشینی ائمه و کناره‌گیری بسیاری از مسلمانان از آنان

بعدها ائمه (علیهم‌السلام) خانه‌نشین شدند، خیلی از مسلمانها از در خانه‌ی آنها کنار رفتند؛ اما اینها در مقابل حادثه‌ی کربلا، در مقابل شهادت جگرگوشه‌ی پیغمبر، در مقابل اسیر شدن دختران پیغمبر و در مقابل آن همه وحشیگریها با اولاد پیغمبر، کوچک بود، قضایای بعدی چیزی نبود، اهمیتی نداشت. پس پنجاه سال بعد از رحلت پیغمبر - شصت سال بعد از هجرت - این قضایا …

محبت به پیامبر (ص) و اهل‌بیت از مصادیق محبت در جامعهٔ اسلامی

… تحبّون اللَّه فاتّبعونی یحببکم اللَّه»[11]. محبت، عشق، محبت به همسر، محبّت به فرزند، که مستحبّ است فرزند را ببوسی؛ مستحّب است که به فرزند محبّت کنی؛ مستحبّ است که به همسرت عشق بورزی و محبّت کنی؛ مستحبّ است که به برادران مسلمان محبّت کنی و محبّت داشته باشی؛ محبّت به پیامبر، محبّت به اهل بیت؛ «الاّ المودّة فی القربی».[12]

تکریم و تجلیل ویژهٔ ائمه از مادر بزرگوارشان

… مقامات معنوى و علمى و معرفتى به مرتبه‌اى برسد که برابر مرتبه‌ى انبیا و اولیا است. و در واقع فاطمه‌ى زهرا فجر درخشانى است که از گریبان آن، خورشید امامت و ولایت و نبوّت درخشیده است؛ آسمان بلند و رفیعى است که در آغوش آن، ستاره‌هاى فروزان ولایت قرار گرفته است. همه‌ى ائمّه (علیهم ‌السّلام) براى مادر بزرگوار خود، تکریم و تجلیلى قائل بودند که براى کمتر کسى این‌همه احترام و تجلیل را از آن بزرگواران میشود دید.

ارزش معرفی بزرگان اهل‌بیت پیامبر با قلمی ادیبانه

حالا که با ایشان مخاطبه[4] شد [بگویم] ما خیلى خوشحالیم که یک قلم خوب و ذوق وافر و اطّلاعات وسیعى از ایشان -که یک نویسنده‌ى معروفى است- به کار رفته براى معرّفى دو نفر از اعیان[5] اهل‌بیت پیغمبر. و من به‌ عنوان فرزند آن دو بزرگوار از شما تشکّر میکنم.

آمادگی هر یک از ائمه برای انجام همین واجب در صورت پیش آمدن زمینه

حالا چرا امام حسین این کار را بکند؟ چون زمینه انجام این واجب، در زمان امام حسین پیش آمد. اگر این زمینه در زمان امام حسین پیش نمیآمد؛ مثلاً در زمان امام علیالنقّی علیه‌السّلام پیش میآمد، همین کار را امام علیالنّقی میکرد و حادثه عظیم و ذبح عظیم تاریخ اسلام، امام علی النقی علیه‌الصّلاةوالسّلام میشد. اگر در زمان امام حسن مجتبی یا در زمان امام صادق علیهما السّلام هم پیش میآمد، آن بزرگواران عمل میکردند. در زمان قبل از امام حسین، پیش نیامد؛ بعد از امام حسین هم در تمام طول حضور ائمه تا دوران غیبت، پیش نیامد!

پیش نیامدن شرایط قیام برای دیگر ائمه به سبب کارهای مهم دیگر

خوب؛ ممکن است هرکسی در طول تاریخ و در شرایط مناسب، این کار را بکند؛ البته بعد از زمان امام حسین، در زمان هیچ‌یک از ائمّه دیگر، چنین شرایطی پیش نیامد. خود این تحلیل دارد که چطور پیش نیامد؛ چون کارهای مهم دیگری بود که باید انجام میگرفت و چنین شرایطی، در جامعه اسلامی، تا آخر دوران حضور و اوّل زمان غیبت، اصلاً محقّق نشد. البته در طول تاریخ، از این‌گونه شرایط در کشورهای اسلامی، زیاد پیش می‌آید. امروز هم شاید در دنیای اسلام جاهایی است که زمینه هست و مسلمانان باید انجام دهند. اگر انجام دهند، تکلیفشان را انجام داده‌اند و اسلام را تعمیم و تضمین کرده‌اند. بالاخره یکی، دو نفر شکست …

محبت امام حسین (ع) و اهل‌بیت (ع) نمونهٔ محبت بنیادین موروثی

… را به طهارت و تقوا گذراندند، مجموعه‌های علمی سطح بالا به وجود آوردند و آثار علمی ارائه دادند، تا بتدریج یک جامعه و یک ملت را به روحانیت - به صورت بنیادین - معتقد کردند. این نیست که عدّه‌ای؛ مردم یک عهد و زمان و نسلی، کسی را بخواهند، امّا نسل بعد نخواهند. وقتی که محبّتی، بنیادی و عمیق شد، به مثابه خصال انسانی، از نسلی به نسل دیگر به ارث میرسد. مثل محبّتِ حسین‌بن‌علی علیه‌الصّلاةوالسّلام، یا محبّت اهل بیت علیهم‌الصّلاةوالسّلام. اینها خصوصیاتی نیست که یک نسل داشته باشد و نسل دیگر بخواهد تحصیل کند. نه؛ اینها تحصیل کردنی نیست. اینها از نسلی به نسل دیگر به ارث میرسد و در تعلیمات پدران، در تربیت مادران، در نوازش مربّیان و در لالایی دایه‌ها برای کودکان، خودش را نشان میدهد. بنیادین شدن یک …

استمداد از اهل‌بیت در ایام یادآور شهادت و مصائب آنان

اوّلاً به همه برادران و خواهران گرامی - اعضای انجمنهای اسلامی - خوشامد عرض میکنم و امیدوارم که همه شما در انجام وظیفه سنگینی که بر عهده دارید، موفّق و مؤیّد باشید. همچنین لازم است که در این ایّام، از ارواح مقدّس و مطهّر ائمّه هدی علیهم‌الصّلاةوالسّلام و خاندان نبىّ‌اکرم صلّیاللَّه‌علیه‌وآله‌وسلّم و وجود اقدس پیغمبر گرامی اسلام، که این ایّام، یادآور شهادت و مصائب آنهاست، استمداد کنیم و در پرتو برکات این عناصر نورانی و بندگان برگزیده خداوند، راه خودمان را بیابیم.

نشر معارف اهل‌بیت (ع) از وظایف تولیت آستان

لازم است با دقت و جدیت به حراست از بارگاه و متعلقات و عائدات آن آستان اقدام کرده، تلاش لازم را در بهسازی و نیز احداث بناهای لازم و انجام خدمات برای زائران و مجاوران و نشر معارف اهل بیت علیهم السلام و خدمت به محرومان و مستضعفان و جلوگیری از تعطیل یا سوء استفاده، مبذول فرمائید.

ناتوانی از ورود به حریم معرفت امامان

اوّلاً دو مولود بزرگوار این روزها و بخصوص امام عظیم‌الشّأن، سیّد شباب اهل جنّت حسین‌بن‌على (علیه السّلام) مستغنى از بیان کسى همچون من هستند. ماها کمتر از آن هستیم که در حریم معرفت این بزرگواران بتوانیم وارد بشویم؛ معترفیم به قصور و به عجز و به حقارت خودمان. همه‌ى ائمّه این‌جور هستند و این بزرگوار بیش از بقیّه‌ى ائمّه (علیهم‌ السّلام) شایسته‌ى این توصیف و تجلیل است. درست است که اگر ائمّه‌ی دیگر ما هم در آن زمان و در آن شرایط قرار میگرفتند همان کارى را میکردند که حضرت ابى‌عبدالله‌ (علیه ‌السّلام) کرد امّا واقعیّت این است که بالاخره این قرعه به نام این بزرگ‌مرد افتاد. خدا او را برگزید براى آن‌چنان فداکارى عظیم که تا آنجایى …

شناخت مقام معنوی فاطمه (س) تنها برای خدا و معصومان

… مختلف کشور تشریف آوردید و گرد آمدید. یک نکته در زندگى زهراى اطهر (سلام ا‌لله‌ علیها) هست که به آن نکته باید توجّه کرد. البتّه ما در تعریف مقامات معنوى آن بزرگوار وارد نمیشویم؛ ما قادر نیستیم مقامات معنوى فاطمه‌ی اطهر (علیها سلام ا‌لله‌) را بفهمیم، درک کنیم. حقیقتاً فقط خداوند است که بندگانِ در اوج قلّه‌ی معنویّت انسانى و تکامل بشرىِ خود را می‌شناسد و مقام آنها را میبیند؛ و کسانى که هم‌طراز آنها باشند؛ لذا فاطمه‌ی زهرا را امیرالمؤمنین خوب می‌شناخت و پدر بزرگوارش خوب می‌شناخت و اولاد معصومینش خوب می‌شناختند. مردم آن زمان و مردم زمانهاى بعد و ما در این روزگار، نمیتوانیم آن درخشندگى و تلألؤ معنویّت را در آن بزرگوار تشخیص بدهیم؛ نور درخشان معنوى به چشم همه کس نمی‌آید و چشمهاى نزدیک‌بین و ضعیف ما قادر نیست که آن جلوه‌ی درخشان انسانیّت را در وجود این بزرگواران ببیند. …

درک عظمت اولیای معصوم از تواضع امام خمینی در برابر آنان

… مقایسه نبود؛ ودیعه‌ی خدا بود در دست ما، حجّت خدا بود بر ما، نشانه‌ی عظمت الهى بود. او را که انسان میدید، عظمت بزرگان دین را باور میکرد. انسان نمیتواند عظمت پیغمبر، عظمت امیرالمؤمنین، عظمت سیّدالشّهدا، عظمت امام صادق و بقیّه‌ی اولیا را حتّى درست تصوّر کند. ذهن ما کوچک‌تر از آن است که بتوانیم عظمت شخصیّت آن بزرگ‌مَردان را حتّى در ذهنمان بگنجانیم و تصوّر کنیم امّا وقتى انسان میدید شخصیّتى با عظمت امام عزیزمان، با آن همه ابعاد گوناگون در وجود او و شخصیّت او، آن ایمان قوى، آن عقل کامل، آن حکمت، آن هوشمندى، آن صبر و حلم و متانت، آن صدق و صفا، آن زهد و بی‌اعتنائى به زخارف[2] دنیا، آن تقوا و ورع و خداترسى و عبودیّت مخلصانه‌ی براى خدا، شخصیّتى با این همه عظمت، با این همه ابعاد گوناگون دست‌نیافتنى، چگونه در برابر آن خورشیدهاى فروزان آسمان ولایت کوچکى میکند، تواضع میکند، خاکسارى میکند، خودش را در مقابل آنها ذرّه‌اى به حساب می‌آورَد، آن‌وقت انسان میفهمید که آنها چقدر عظیم بودند و بزرگ بودند.

بیان ارزش‌های معنوی ملاک حکومت در روایات دربارهٔ اهل‌بیت

… را ناشی از یک ارزش معنوی میداند، اما فقط این ارزش معنوی هم کافی نیست برای این‌که انسان فعلاً و عملاً حاکم و والی باشد، بلکه مردم هم در اینجا سهمی دارند و آن بیعت است. امیرالمؤمنین در هر دو بخش تصریحاتی دارد که متأسفانه نمیخواهم وقت را حالا به این بگذرانم. آنچه درباره‌ی اهل بیت آمده آن را هم اضافه کنید به نامه‌های امام به رقبای حکومتش در آن زمان که اشاره کردم، در کنار این، آن بیاناتی که درباره‌ی اهل بیت وارد شده همچنین میتواند آن ارزشهای معنوی که ملاک حکومت هست اینها را بیان کند و مشخص کند. اما فقط این نیست، بلکه بیعت هم شرط است. «انه بایعنی القوم الذین بایعوا ابابکر و عمر و عثمان علی ما بایعوهم علیهم فلم یکن للشاهد عن یختار و لا للغائب عن یرد و انما الشوری للمهاجرین و الانصار فان اجتمعوا علی رجلٍ و سموه اماماً کان ذلک لله رضی»[5] اگر مهاجر و …

حقانیت برای خلافت در خطبه‌های امام سجاد (ع)

در شام، چه در مجلس یزید و چه در مسجد در برابر انبوه جمعیت، حقایق را با روشن‌ترین بیان برملا می‌کند، و این گفتارها و خطبه‌ها متضمن حقانیت اهل‌بیت برای خلافت، و افشای جنایت‌های دستگاه حاکم موجود، و هشدار تلخ و زننده به آن مردم غافل و ناآگاه است.

ائمه (ع) دشمنان آشتی‌ناپذیر خلافت و توسل خلفای ظالم به قتل آنان

… عزت معنوی او افزوده شده و زبان ستایشگران پس از ده‌ها سال به فضل و رتبۀ معنوی پدران مظلوم و معصوم او گشوده شده است. کوتاه‌ سخن آنکه مأمون در این قمار بزرگ نه‌تنها چیزی به‌دست نیاورده که بسیاری چیزها را از دست داده و در انتظار است که بقیه را نیز از دست بدهد. اینجا بود که مأمون احساس شکست و خسران کرد و در صدد برآمد که خطای فاحش خود را جبران کند و خود را محتاج آن دید که پس از این‌همه سرمایه‌گذاری سرانجام برای مقابله با دشمنان آشتی‌ناپذیر دستگاه‌های خلافت یعنی ائمۀ اهل‌بیت علیهم‌السلام به همان شیوه‌ای متوسل شود که همیشه گذشتگان ظالم و فاجر او متوسل شده بودند، یعنی قتل.

لزوم توجه با تأمل به معارف رسیده از هدایت اهل‌بیت

… و هدایت جامعه را تضمین بکند، این، در قضیۀ غدیر اتفاق افتاد. لذا در دعای ندبه می‌خوانیم: «فَلَمَّا انقَضَت اَيّامُهُ اَقامَ وَلِيَّهُ عَلِيَّ بنَ اَبي طالِبٍ صَلَواتُ اللهِ عَلَيهِما وَ عَلي آلِهِما هادياً اِذ كانَ هُوَ المُنذِرَ وَ لِكُلِّ قَومٍ هادٍ»[4]. چقدر خوب است که ما به معارفی که به برکت هدایت اهل‌بیت علیهم‌السلام این‌طور ارزان در اختیار افکار ما قرار گرفته است، با دقت و تأمل، توجه کنیم. دعای ندبه یک خطبۀ غرّاست، تاریخچۀ این فکر را، ریشۀ این حرکت را، از دوران رسالت‌ها بیان می‌کند. و در این دعا هیچ نقطۀ اختلاف‌انگیزِ بین شیعه و سنّی ـ که جنگ تاریخیِ برافروخته‌شدۀ به‌دست انسان‌های با انگیزه‌های مختلف است ـ اصلاً وجود ندارد. اگر دقت کنید، مسئلۀ …

مراجعهٔ ائمه (ع) به مصحف فاطمه در مسائل گوناگون

… امیرالمؤمنین آنجا می‌نشست و صدای جبرئیل را می‌شنید و می‌نوشت؛ یا اینکه فاطمۀ زهرا، بعداً آنچه را که از جبرئیل شنیده بود، برای امیرالمؤمنین نقل می‌کرد و او می‌نوشت. بعد فرمود: «فَهَذا مُصحَفُ فاطِمَةَ» مصحف فاطمۀ زهرا این است و در دست ائمه علیهم‌السلام است. (72/9/14) در روایات متعددی است که ائمه علیهم‌السلام برای مسائل گوناگون خود، مراجعه می‌کردند به «مصحف فاطمه».

زیان و گناه کسی که دیگری را به‌جای ایشان برگزیند

… بر جان. هنگامی‌که چنین شود، باید خویشتن را به‌طورِ جمعی، به‌وسیلۀ پیوندی خدایی محافظت کنید و به پراکندگی دچار نشوید. مقاومت و نماز ـ یاد خدا ـ و تقیّه ـ پنهان‌کاری ـ را پیشه سازید و بدانید که خداوند هر لحظه به رنگی درآمدن را از بندگانش مبغوض[9] می‌دارد. از حق و اهل حق مگذرید؛ زیرا هرآن‌کس که دیگری را به‌جای ما انتخاب کند، دنیا را از دست خواهد داد و گنهکار از این جهان رخت بر خواهد بست.» 1پیشوای صادق/

خانهٔ اهل‌بیت (ع)، مصداق خانه‌های ذکر خدا به بیان امام باقر (ع)

… یا عُبَیدَ اَهلِ الشّامِ»[17] وای بر تو! ای بردۀ کوچک اهل شام! ببینید حضرت با چه زبانی او را می‌کوبد؛ او را نسبت می‌دهد به اهل شام، آن‌هم به‌صورت بردۀ کوچک! یعنی تو یک بازیچه‌ای در دست آنها هستی، غلامی در دست آنها هستی، هرچه می‌خواهند از تو استفاده می‌کنند. «اِنَّکَ بَینَ یَدَی بُیوتٍ اَذِنَ اللهُ اَن تُرفَعَ وَ یُذکَرَ فیهَا اسمُهُ»[18] تو درمقابل خانه‌هایی قرار گرفتی که خدا اجازه داده است که نام او در آنها آورده بشود و ذکر او بلند بشود؛ یعنی آنچه که تو درمقابل آن هستی خانۀ ذکر خداست؛ «اِنّکَ بَینَ یَدَی بُیوتٍ اَذِنَ اللهُ اَن تُرفَعَ وَ یُذکَرَ فیهَا اسمُهُ». امام باقر یک‌چنین تشری به او می‌زنند و درحقیقت او را نسبت به رفتار و رویه‌ای که دارد، ملامت می‌کنند. خب، البته پیداست که این، بین خود او و امام باقر هم که نیست، بلکه شاهدانی آن را …

تسلط کامل ائمهٔ هدی بر قرآن

… قرآن را می‌فهمند. بنده دربارۀ این جمله فقط یک کلمه می‌توانم بگویم، همانی‌که امیرالمؤمنین صلوات‌الله‌علیه دربارۀ کلمۀ خوارج نهروان گفت، فرمود: «كَلِمَةُ حَقٍّ يُرادُ بِها باطِلٌ»[17] این یک حرف درستی است، اما منظور گوینده، یک منظور رذیلانه و موذیانه است. بله! ائمۀ هُدی بر قرآن مسلطند، آن‌چنان‌که بالاتر از آن تصورشدنی نیست. آنها آن روح‌ها و مغزها و فکرهای بلند و بزرگی هستند که قرآن در مشتشان است، خودشان یک قرآنند، هرکدامشان یک قرآنند؛ در این هیچ حرفی نیست، اما اینکه امام علیه‌السلام قرآن را خیلی خوب می‌داند، به‌این‌معنا نیست که بنده و جناب‌عالی یک کلمه‌اش را هم نمی‌فهمیم، یک قشر[18] از قرآن را هم نمی‌توانیم بفهمیم. این جمله درست است که ائمۀ هدی علیهم‌الصلاةوالسلام آگاهان و دانایان به …