رفتن به محتوای اصلی

تشکیلات شیعه

نام‌های دیگر: تشکیلات شیعی، تشکیلات پنهانی شیعه

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

سازمان‌دهی پنهان پیروان اهل‌بیت (ع) در عصر امامان برای حفظ جامعهٔ شیعی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در سالروز شهادت امام جواد علیه‌السلام در مهدیه تهران— ۱۳۶۴/۰۵/۲۶

سیر زمانی

از ۱۳۶۴ تا ۱۳۸۳
۱۳۶۴۱۳۸۳

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

البته وقتی از «تشکیلات پنهانی شیعه» سخن می‌گوییم منظور یک تشکیلات منسجم کامل به‌شکلی که امروز در دنیا معمول است، نمی‌باشد؛ بلکه منظورمان رابطه‌های اعتقادی است که مردم را به یکدیگر متصل می‌کند و وادار به فداکاری می‌نماید و به کارهای پنهانی برمی‌انگیزد و در نتیجه یک مجموعه را در ذهن انسان ترسیم می‌کند.
کار دیگری در زندگی آن حضرت هست که آن عبارت است از تشکل. یعنی چه؟ یعنی این معارف را، همین تغییر فرهنگی و مبارزۀ فرهنگی را یک‌وقت انسان همین‌طور پرتاب می‌کند در میان جامعه، مثل بذری است که انسان بی‌حساب آن بذر را بریزد در یک سرزمینی. خُب یک بذر سبز خواهد شد، یکی از بین خواهد رفت، یکی بعد از سبزشدن خشک خواهد شد، یکی بعد از سبزشدن لگدمال خواهد شد، از بین خواهد رفت، خیلی مثمرِ ثمر نیست، این‌طور بذر پاشیدن. یک‌وقت نه، آن باغبانِ ماهر، آن زراعت‌گر چیره‌دست و عاقل علاوه‌براینکه بذر را می‌پاشد آن را حفظ هم می‌کند؛ حفظ او به چیست؟ به این است که یک عده‌ای را بگمارند، افرادی را مأمور کنند در سرتاسر دنیای اسلام برای اینکه آن‌کسانی‌که تحت تأثیر این تبلیغات و تعلیمات عالیه قرار می‌گیرند، اینها اِشکالاتشان را با آنها برطرف کنند و مطرح کنند؛ معرفت بیشتری پیدا کنند، تحت تأثیر القائات دشمن قرار نگیرند، اشتباه نکنند، پیوستگی‌شان را با همدیگر حفظ کنند، خلاصه یک تضمین کافی برای سبزشدن این بذرهای سالم در آن سرزمین آماده و مستعد به‌وجود‌آوردن.
اما آن بُعد سوم را اصلاً بسیاری نشنیده‌اند؛ مرد تشکیلات. امام صادق صلوات‌الله‌علیه یک تشکیلات عظیمی از مؤمنانِ به خود و از طرف‌داران جریان حکومت علوی در سراسر عالم اسلام از اقصای[3] خراسان و ماوراءالنهر تا شمال آفریقا به‌وجود آورده بود. تشکیلات یعنی چه؟ یعنی اینکه وقتی امام صادق اراده می‌کند آنچه را که او می‌خواهد [مردم] بدانند، نمایندگان او در سراسر آفاق عالم اسلام به مردم می‌گویند تا بدانند. یعنی از همه‌جا وجوهات و بودجه برای ادارۀ مبارزۀ سیاسی عظیم آل علی جمع کنند. یعنی وکلا و نمایندگان او در همۀ شهرها باشند که مردم و پیروان امام صادق به آنها مراجعه کنند و تکلیف دینی و همچنین تکلیف سیاسی خود را از آن حضرت بپرسند. تکلیف سیاسی هم مثل تکلیف دینی واجب‌الاجراست. آن‌کسی‌که برای ما واجب‌الاطاعه و ولیّ امر است، فتوای مذهبی و اسلامی‌اش در باب نماز، زکات، روزه، بقیۀ واجبات با فتوای سیاسی‌اش و فرمان سیاسی‌اش در زمینۀ جهاد، روابط سیاسی، روابط داخل کشور و همۀ مسائل یکسان است، همه واجب‌الاطاعه است. امام صادق یک‌چنین تشکیلات عظیمی را به‌وجود آورده بود و با این تشکیلات و به کمک مردمی که در این تشکیلات بودند، با دستگاه بنی‌امیه مبارزه می‌کرد. البته سرگذشت امام صادق بسیار مهم و آموزنده است، هجده سال با بنی‌امیه و مدت طولانی دیگری با بنی‌عباس مبارزه کرد، در هنگامی‌که پیروزی او بر بنی‌امیه حتمی بود، بنی‌عباس به‌عنوان یک جریان مزاحم و فرصت‌طلب آمدند میدان را گرفتند و بعد از آن امام صادق هم با بنی‌امیه و هم با بنی‌عباس مبارزه کرد. (1359/6/14)

شاهدها (۹۳ پاراگراف)

تشکیل و ادارهٔ حزب مذهبی سیاسی مخفی برای روز علنی شدن امر ائمه

… قائم علیه‌السلام بناست شمشیر را به دست بگیرد و بیاید بیرون و درمقابل دستگاه قدرت حرکت کند، یک عده سرباز مسلحِ مجهزِ فداکار دورش داشته باشد. این کاری بوده است که همۀ ائمۀ هشتگانۀ بعد از امام حسین علیه‌السلام تا امام یازدهم علیه‌السلام این کار را داشته‌اند. خلاصه‌اش عبارت است از تشکیل و ادارۀ یک حزب مذهبیِ سیاسیِ مخفی، و مجهز‌کردن فکری و روحی اینها برای اینکه در روزی که امر ما ـ به تعبیر روایات ـ ظاهر خواهد شد، یعنی ما داعیۀ خود را علنی خواهیم کرد و صفوف خود را درمقابل لشکر دشمن که قدرت حاکم است، به حرکت در خواهیم آورد، این عده مجهز و مسلح باشند و کاملاً بتوانند از عهدۀ وظیفۀ تاریخی خود برآیند و امر ائمه را پیش ببرند. این‌هم یک کار دیگر ائمه علیهم‌السلام بود. (51/11/23)

سامان‌دادن جمعیت شیعه به دست امام سجاد (ع) در محیط فاسد و مسموم

در همین فضا و محیط فاسد و مسموم است که با دست یحیی‌بن‌اُمّ‌طَویل‌ها، امام سجاد صلوات‌الله‌وسلمااه‌علیه جمعیت شیعه را سامان می‌دهد. نگفتند وضع بد است، نگفتند که قدرت حاکم از شمشیرش خون می‌چکد، نگفتند این حرف‌ها در دل و مغز علیل مردم جا نمی‌گیرد. (52/12/1) [یحیی‌بن‌اُمّ‌طَویل‌ها]، همین ساخته‌شده‌ها و برگزیده‌های دستگاه امامتند که [امامان] اینها را می‌فرستند به شهرها، نقطه‌های دوردست، …

رهنمود امام سجاد (ع) به پرهیز از گشاده‌رویی با مخالفان و پیوند با همفکران

… اللهِ فَلا تُقاعِدوهُ» با آن‌کسی‌که بندگان شایستۀ خدا و هم‌جبهگان خدا و اولیای خدا را سبّ[8] می‌کند، با او منشینید. با او منشینید دو جور معنا دارد؛ با او هم‌نشینی نکنید، یک؛ در برابر او ننشینید، بایستید، برخیزید، قیام کنید؛ این دو. هر دو معنا احتمالش هست. «وَ مَن شَکَّ فِی ما نَحنُ فیهِ فَلا تُفاتِحوهُ» هرکسی که در آنچه ما می‌گوییم شک دارد، با ما همفکر نیست، با او گشادگی به خرج ندهید؛ با همفکرهایتان باشید. این را از خودش نمی‌گفت یحیی‌بن‌ام‌الطویل، این درسی بود که امام سجاد به او داده بود. «وَ مَنِ احتاجَ اِلَی مَسأَلَتِکُم فَقَد خُنتُموهُ» در میان همفکرانتان هرکه محتاج این باشد که از شما سؤال بکند، و دست سؤال به‌سوی شما دراز بکند، شما خیانتش کردید. نباید اجازه بدهید همفکرهایتان محتاج بشوند تا اینکه دستِ سؤال دراز بکنند. «ثُمَّ یَقرَاُ» بعد این …

پیوند شیعیان مبارز و جلوگیری از جذب آنان به دستگاه حاکم و زندگی عافیت‌طلبانه

متصل‌کردن آنها به یکدیگر، روحیه‌دادن به شیعیان مبارز و مانع‌شدن از جذب نیروهای شیعه به دستگاه‌های حاکم و به زندگی عافیت‌مآب، که این‌هم یک کار بسیار دشواری بود که امام سجاد انجام می‌دادند. اول، اطراف حضرت سه نفر یا پنج نفر بودند، بعد یواش‌یواش همین چند نفر به عراق رفتند، به مصر رفتند، به یمن رفتند، در حجاز گشتند، به ایران آمدند، در اقطار عالم اسلامی مسافرت کردند، با افرادی که به حج می‌آمدند صحبت کردند، بحث کردند، ذهن آنها را روشن کردند. و کار …

دعوت امام سجاد (ع) از وابستگان خود به تشکیلات اسلامی ویژه

..تقریباً امام به‌طور صریح مردم را به داشتن یک تشکیلات اسلامی ویژه دعوت می‌کند. البته این دعوت، تنها از مردمی است که وابسته به آن بزرگوارند، واِلّ اگر می‌خواستند عامۀ مردم را به یک‌چنین تشکیلاتی دعوت کنند، این دعوت افشا می‌شد و برای حضرت هم خیلی دشواری پیش می‌آمد. از این نوع، باز یک نمونه‌اش خوشبختانه در تحف‌العقول هست که در اینجا نقل می‌کنیم.

حدیث نشانهٔ زاهدان، دعوتی آشکار به تشکیلات شیعی

… الآخِرَةِ تَرکُهُم کُلَّ خَلیطٍ وَ خَلیلٍ وَ رَفضُهُم کُلَّ صاحِبٍ لا یُریدُ ما یُریدونَ»[14] نشانۀ زاهدان در دنیا ـ که از دنیا چشم پوشیده و به آن بی‌رغبتند ـ این است که هر دوست و یاری را که با آنان هم‌عقیده و همفکر و همدل و هم‌خواست نیست، او را ترک می‌کنند. این آشکارا دعوت به یک «تشکیلات شیعی» است. پاسدار اسلام ش10

راز سیاسی تشکیلاتی امام باقر (ع) و سازمان‌دهی آن به دست اصحاب نزدیک

… آن چیزهایی است که دست عرفای بالله هست. اینها قابل افشا نیست، از باب اینکه مردم تحمل شنیدنش را ندارند، دل مردم ظرف واسعی برای گرفتن آن معارف نیست، واِلّ افشاکردن آنها که خطر جانی برای کسی ندارد که کسی اگر آنها را داشت خلیفۀ زمان او را بکُشد؛ خب داشته باشد. آنچه خطر جانی برای افراد صاحب راز دارد، راز دیگری است. آن چیست؟ آن همان راز سیاسیِ تشکیلاتی است، آن همان چیزی است که امام باقر در دل داشت، در عمل داشت، به اصحاب نزدیکش می‌گفت و آنها را بسیج می‌کرد، و آنها بودند که این تشکیلات را سازمان می‌دادند؛ صاحب راز، یعنی جابر جعفی از افراد تشکیلاتی امام باقر بود. (61/7/2)

خطر جانی برای مسئولان و سرشاخه‌های تشکیلات تشیع

پس ما احساس می‌کنیم که آن‌کسانی‌که در دستگاه ائمه بودند، آن‌کسانی‌که سازمان‌بخش‌ها و سرشاخه‌ها و مسئولین بخش‌های تشیّع بودند، ارکان شیعه بودند، اینها مورد چنین خطری قرار داشتند. (61/7/2)

ایجاد پیوند تشکیلاتی میان آمادگان پیوستن به جنبش

مرحلۀ بعدی این است: بعد از آنکه روی ذهن‌ها یک‌خُرده کار کردی، فضا آماده شد و یک عده‌ای پیدا شدند که حاضر شدند به این جنبش و مقاومت بپیوندند، یعنی زمینه در آنها آماده بود که به این جنبش بپیوندند؛ بعد شروع کنید اینها را ازلحاظ تشکیلاتی به همدیگر مرتبط‌کردن؛ یعنی ایجاد یک تشکیلات، ایجاد یک تحزّب. در همین هنگام، مرحلۀ دیگر و کار دیگر این است که به دستگاه سیاستِ مسلط ـ مثلاً دستگاه بنی‌امیه ـ ضرباتی جابه‌جا وارد کنید تا ضعیف بشود. افراد وابسته‌اش را بگیرید، روحیه‌شان را ضعیف کنید، حرکات انقلابی و مقاومت در میان مردم علیه دستگاه مسلط به‌وجود بیاورید.

اشاعهٔ تدریجی و حکیمانهٔ اعتقاد به امام به‌عنوان پیشوای فکری و رهبر سیاسی

شواهد تاریخی تأیید می‌کند که این جمع، اندیشۀ شیعی، یعنی اعتقاد به لزوم پیروی از امام به مثابۀ پیشوای فکری و نیز رهبر سیاسی را همواره به شیوه‌های مصلحت‌آمیز و حکمت‌آمیز، میان مردم اشاعه می‌داده و تدریجاً بر جمع خود می‌افزوده‌اند. کاری که برای تشکیل حکومت علوی به‌منزلۀ مقدمه‌ای واجب محسوب می‌شده است.

تنها پذیرندگان راسخ معیارهای شیعی امامت هنگام حکومت امیرالمؤمنین (ع)

پس از آنکه امیرالمؤمنین در سال 35 به حکومت رسید، تنها کسانی که به معیارهای شیعی در زمینۀ حکومت و امامت اِذعان داشته و امام را بر اساس آن معیارها، با ایمانی راسخ پذیرفته بودند، همان جمع شیعه، یعنی تربیت‌یافتگان مستقیم و غیر مستقیم امام در دوران بیست‌وچندسالۀ گذشته بودند. دیگران، یعنی اکثر مردم، هرچند در حوزۀ رهبری امام می‌زیستند و عملاً در جهت تفکر شیعی گام برمی‌داشتند، اما از آن وابستگی فکری و روحی، که آنان را در جمع تشکیلات شیعی درآوَرَد، برخوردار نبودند.

پیوستگی و تشکل شیعیان، عامل رشد اندیشهٔ شیعی در حجاز و عراق در دوران معاویه

..در طولِ حکومت جبارانۀ بیست‌سالۀ معاویه، با شرح دردآوری که مورخان از چگونگی تبلیغات ضد علوی او در همۀ نواحی کشور نوشته‌اند ـ تاآنجاکه لعن بر امیرالمؤمنین، سنتی رایج و متداول گشته بود ـ و با مشهودنبودن فعالیتِ نمایان و بارز از سوی امام حسن و امام حسین علیهماالسلام، تنها وجود چنین پیوستگی و تشکلی بود که به رشد اندیشۀ شیعی و افزایش آمار شیعیان در سراسر حجاز و عراق امکان می‌داد.

بیشتر و شتابنده‌تر شدن فعالیت سازمان‌یافتهٔ شیعه در نزدیکی مرگ معاویه

..در نزدیکی‌های مرگ معاویه، این فعالیتِ سازمان‌یافته، بیشتر و آهنگ آن شتابنده‌تر بود؛ تاآنجاکه فرماندار مدینه بر سرِ گزارشی که از فعالیت‌های امام به‌دست آورده بود، به معاویه نوشت: «اما بعد. عمروبن‌عثمان، مأمور مربوطه، گزارش داد که مردانی از عراق و کسانی از سرشناسان حجاز، نزد حسین رفت‌وآمد می‌کنند و گمان قیام او هست. من دراین‌باره تفحص کردم و …

منظم‌تر و پرتحرک‌تر شدن فعالیت شیعیان عراق پس از واقعهٔ کربلا

پس از واقعۀ کربلا و شهادت امام، فعالیت سازمان‌یافتۀ شیعیان در عراق، به‌مراتب منظم‌تر و پُرتحرک‌تر شده بود؛ و این تأثیری بود که حالات روانی شیعیان کوفه ـ که بسیاری از آنان در برابرِ ضربۀ دستگاه خلافت غافلگیر شده و نتوانسته بودند خود را به صحنۀ پیکار عاشورا برسانند ـ ایجاد کرده بود و سوز تأسف و درد ایشان بدان رنگ و جلا می‌داد.

ظهور شیعه پس از شهادت امام حسین (ع) به‌صورت جمعی متشکل با رهبران و نیروهای رزمنده

مؤلف «جهاد الشیعة»[5] به‌درستی اظهار نظر می‌کند که «جمعیت شیعه، پس از شهادت حسین، همچون یک جمع متشکل و سازمان‌یافته که پیوندهای سیاسی و عقاید مذهبی، به آن یکپارچگی می‌داد، و دارای گردآمدهای رهبران و نیروهای رزمنده بود، ظاهر گشت و گروه توابین، نخستین نمودارِ وجودِ چنین جمعی بود.»[6]

در دست شیعیان بودن ابتکار، طراحی و رهبری حوادث دوران معاویه و پس از عاشورا

چنان‌که از مطالعۀ حوادث تاریخی و نیز از نظرات این مورخان فهمیده می‌شود، در حوادث زمان معاویه و همچنین در رخدادهای پس از شهادت امام حسین، تنها ابتکار عمل و طراحی و رهبری این حوادث، مربوط به شیعیان و در دست آنان بود؛ وگرنه بسیار بودند کسانی از مردم معمولی که به‌خاطر انگیزه‌های انسانی یا نارضایی از دستگاه حکومت اموی، یا انگیزه‌ها و علل دیگر، عملاً با شیعیان همگام گشته و به همراه آنان در میدان‌های پیکار یا در اقدام‌هایی که دارای صبغۀ شیعی بود، شرکت می‌کردند. بنابراین نباید …

پدید آمدن تشکیلات پیوستهٔ شیعی به فرمان امام حسن (ع) پس از صلح و گسترش آن با تبلیغ

… بالا می‌خواهم بر آن تأکید کنم، این است که تا روزگار مورد بحث، یعنی پس از شهادت امام حسین علیه‌السلاام نام و اصطلاح شیعه، مانند دوران امیرالمؤمنین علیه‌السلام، فقط بر کسانی اطلاق می‌شد که از نظر اندیشه و عمل، با امام راستین، دارای رابطۀ مستحکم و مشخص بودند. همین جمع بودند که پس از صلح امام حسن علیه‌السلام به فرمان آن حضرت، تشکیلات پیوستۀ شیعی را به‌وجود آوردند و همین‌ها بودند که با تبلیغات دامنه‌دار و عمیق خود، کسانی را به درون مرز آن تشکیلات درآورده و کسان بیشتری را که ازلحاظ اندیشه و ایدئولوژی، هم‌پا و همانند آنان نبودند، به ماجراهای شیعی کشانیده بودند. بی‌گمان روایتی که از امام صادق نقل کردیم ـ که جمع مؤمنانِ پس از حادثۀ عاشورا را به سه یا پنج نفر محدود می‌کرد ـ ناظر به کسانی از این دسته است؛ یعنی شیعیان و پیروان استوار ائمه؛ کسانی که در حرکت و سِیر تکامل‌پوی انقلاب علوی و هاشمی دارای نقشی آگاهانه و …

شیعه نامی برای حزب امامت با فعالیت‌های معین در استتار و تقیه

… بود از: پیوستگی فکری و عملی با امام، و شرکت در فعالیتی که به ابتکار و رهبری امام در جهت بازیافتن حقِ غصب‌شده، و تشکیل نظام علوی و اسلامی در سطوح مختلف فکری، سیاسی، و احیاناً نظامی انجام می‌گرفت. این پیوستگی، همان است که در فرهنگ شیعه «ولایت» نامیده می‌شود. در واقع، شیعه نامی بود برای حزب امامت؛ حزبی که با رهبری امام، به فعالیت‌های معیّنی سرگرم بود، و همچون همۀ حزب‌ها و سازمان‌های معترض در دوران اختناق، با استتار و تقیّه می‌زیست. این، چکیده و عصارۀ نگاهی دقیق به زندگی ائمه و به‌ویژه امام صادق است. [البته] این چیزی نیست که بتوان برای اثبات آن در انتظار دلایل صریح نشست؛ چراکه هرگز بر سَردَر یک خانۀ پنهان، نمی‌توان و نباید در انتظار تابلویی بود که بر آن نوشته باشند: این یک خانۀ پنهان …

تعبیرهای در، کارگزار و رازدار، نمایانگر دستگاهی پنهان در ورای فعالیت‌های ظاهری ائمه

سه تعبیر «دَر»، «کارگزار» و «رازدار»، برای هرکس که در این کلمه‌ها اندکی دقت به خرج دهد، نمایشگر یک دستگاه پنهان است که در ماورای فعالیت‌های ظاهری ائمه یا در بطن همین فعالیت‌ها وجود داشته است. خوب است اندکی به تأمل در این سه تعبیر بپردازیم.

مبادلهٔ غیرمستقیم اسرار میان امام و شیعیان به‌وسیلهٔ واسطه‌ها برای مصون ماندن از جاسوسان خلیفه

در ارتباطات بسیار پنهانی امام با شیعه، گاه لازم است اسرار تشکیلاتی، غیر مستقیم و به‌وسیلۀ «واسطه‌ها» میان امام و شیعیان مبادله شود. این یک تدبیرِ کاملاً معقول است. هنگامی‌که چشم‌ها و گوش‌های بیگانه، با ولعِ هرچه بیشتر، در انتظار کشف ارتباطات شیعیان با امام هستند ـ در موسم حج، در زیارت مدینه، در رفت‌وآمد کاروان‌ها از شهرهای دوردست ـ هرگونه رابطۀ میان امام و افراد، اگر به‌وسیلۀ جاسوسان خلیفه کشف شود، می‌تواند سرنخ دنباله‌داری به‌سویِ اعماق تشکیلات شیعه باشد. در این مواقع، امام، خود نیز افراد را به‌ملایمت و گاه به‌عتاب، از خود دور می‌ساخته است. به سفیان ثوری می‌گوید: «تو مورد تعقیب دستگاهی، و پیرامون ما جاسوسانِ خلیفه هستند. تو را طرد نمی‌کنم؛ ولی از نزد ما برو.»[20]

وکیل، حافظ اموال امام و آگاه از اسرار و نام مؤدیان، در معرض خطر دشمنان

همین سرنوشت در انتظار «وکیل» نیز هست. حافظ و مباشرِ جمع‌آوری و تقسیم اموالی که در اختیار امام است، بی‌گمان از اسرار زیادی باید آگاه باشد که کمترین و کوچک‌ترین آنها، نام مؤدیان و گیرندگان آن اموال است. و این برای دشمنان تشکیلات امام طعمۀ کوچکی نیست. سرنوشت عبرت‌انگیز مُعَلَّی‌بن‌خُنَیس، وکیل امام صادق در مدینه، و اظهارات تقیّه‌آمیز امام دربارۀ مُفَضَّل‌بن‌عُمَر، وکیل آن حضرت در کوفه، نمونۀ روشن و روشنگری بر این مدعاست. پیشوای صادق/ص110-107

سه عنوان باب، وکیل و صاحب سر، ترسیم‌گر روابط شیعه با امام و تکاپوی تشکیلاتی آن

[بنابراین] این سه عنوان ـ باب، وکیل، صاحب سرّ ـ که مصداق هر یک را در چهره‌های مشخص و مبرّزی از رجال شیعه می‌توان یافت، طرح تاریک‌و‌روشنی از واقعیت شیعه، از روابط آن با امام، و مجموعاً از نحوۀ تکاپوی تشکیلاتی شیعیان به‌دست می‌دهد. پیشوای صادق/ص110

احتمال بهره‌گیری امام از یاران پنهان برای رساندن نامه و گریز از جاسوسان داوود بن علی

… داده. در اینجا البته اصرار نداریم که جن را منکر بشویم، اما این را توجه داشته باشید که کلمۀ جن به‌حسب لغت یعنی پنهان. هر چیز پنهانی را هم می‌گویند جن. جن یعنی آنچه پشت پرده است، در پشت حجاب است، مستور است، از چشم پنهان است، پوشیده است؛ به این می‌گویند جن. چه اشکالی دارد که این فرد جزو رجال‌الغیب امام بوده باشد، جزو یاران پنهان امام؟ دروازه‌های مدینه در کنترل است، اگر امام یک نامه‌ای به این بنویسد، ممکن است که دم دروازۀ مدینه جاسوس‌های داوود‌بن‌علی جیب‌های او را بگردند، نامه را پیدا کنند، و بعد اسرار امام فاش و برملا بشود. چرا امام این کار را بکند؟ این است که امام به این می‌گوید تو برو. این مرد هم آزاد و شاد و خاطرجمع که امام به او کاغذی نداده‌اند و خطری ندارد، از دروازه رد می‌شود و عبور می‌کند. از دروازه که خارج می‌شود، یک آدم دیگری که مخفی است، ـ جن است؛ یعنی مخفی است؛ یعنی …

حیرت‌آور بودن کار تشکیلاتی ائمه و لزوم پنهان‌کاری در دوران اختناق

کارهای تشکیلاتی ائمه حیرت‌آور است اصلاً. آن‌وقت [کار] تشکیلاتی و پنهان‌کاری [لازم بوده]، چون در دوران اختناق زندگی می‌کردند. مطمئناً آن روزی هم که ائمه به حکومت می‌رسیدند، ناچار بودند که برای ارتباط کامل با توده‌های مردم، و برای ادارۀ کشور به‌صورت صحیح، و رساندن آن پیام و آن شناخت و فرهنگِ معرفت درست، یک سازماندهی، یک کانال‌کشی داشته باشند.

سازمان‌دهی برنامه‌ریزی‌شدهٔ شیعیان در سراسر جهان اسلام به دست ائمه

… نمی‌خواهد انحراف به‌وجود بیاید. واِلّ اگر انحراف در فکر به‌وجود آمد، حالا گیرم یک حکومت اسلامی هم بر آن اساس تشکیل شد، چه فایده‌ای دارد! دیگر حلال خدا و حرام خدا و مصالح الهی در جامعه دنبال نخواهد شد. این بخش اگر ازلحاظ عملی مهم‌تر نباشد، در ردیف آنهاست. منتها نکته‌ای در کنار این وجود دارد، و آن این است که آنها به همان اندازه که برای حفظ مکتب و حفظ خط مستقیم شریعت تلاش می‌کردند، برای ایجاد مجموعه‌ای از معتقدان و پایبندانِ ثابتی که بشود روی شانه‌های آنها حکومت اسلامی را، در وقت ممکن استوار کرد، [هم] تلاش می‌کردند. یعنی بدون شک، تشکیلات تشیّع در سرتاسر دنیای اسلام، با برنامه‌ریزی و تدبیر ازطرف ائمه علیهم‌السلام دنبال می‌شد و صرفاً این نبود که بخواهند عده‌ای را هدایت کنند؛ دراین‌باره قراین فراوانی وجود دارد. گوشه‌هایی از کار سیاسیِ عمدۀ ائمه [دراین‌باره] خبرش که به دستگاه خلافت می‌رسید، سراغ آنها می‌آمدند. دادن پول، گرفتن پول، احوالپرسی‌کردن، ارتباطات شیعیان را با همدیگر حفظ‌کردن، روابط اینها را باهم صمیمی‌کردن، بحث حقوق اخوان …

هدف امامان پس از امام رضا (ع) در ایجاد و تحکیم تشکیلاتی که با غیبت امام عصر از هم نپاشد

دنیاى اسلام آن روز بخش عظیمى متوجه به امام جواد بودند و هدف امام جواد علیه‌الصلاةوالسلام و ائمۀ بعد از حضرت رضا تا حضرت ولىّ‌عصر ـ سه امام ـ این بود که زمینه را آماده کنند براى شکل‌گرفتن یک اعتقاد تمام‌نشدنىِ شیعى به لزوم ایجاد حکومت علوى و قرآنى، یک تشکیلاتى درست کنند، یک طرز فکرى را در میان این تشکیلات رایج کنند، آن‌چنان این تشکیلات را محکم کنند، به‌هم پیوند بزنند که با غیبت امام عصر علیه‌الصلاةوالسلام این تشکیلات متلاشى نشود؛ و این کارى بود که خلفاى آن زمان به‌شدت از این کار بیمناک بودند. (64/5/26)

اوج قدرت و استقامت تشکیلاتی شیعه در دوران سه امام آخر

در دوران این سه امام آخر، شیعه ازلحاظ تشکیلاتی، در نهایت قدرت و استقامت بود.‌ 51/11/241 علت اینکه این سه امام شهید شدند و مجال به اینها داده نشد و از مدینه یک‌سره آورده شدند به عراق و هر سه در عراق ماندند و هر سه شهید شدند و دفن شدند و در جوانی هم کشته شدند، همین بود که تشکیلات شیعه در زمان ایشان به اوج قدرت خودش رسیده بود. (51/11/27)

ارتباط مستحکم تشکیلاتی میان امام و پیروان در تعبیر برادری مؤمنان

… اِلَّا اللهُ، مُحَمَّداً‌رَسولُ‌اللهِ»؟ آنها که خیلی بودند، خود متوکل هم می‌گفت، خود معتزّ هم می‌گفت، همان قدرت‌هایی که در زمان امام هادی علیه‌السلام و امام عسکری علیه‌السلام هر دو روز یکی‌شان می‌آمدند بالای منبر خلافت و با سر سقوط می‌کردند، همه می‌گفتند؛ پس او نه، بلکه آن‌که ایمان امام عسکری علیه‌السلام را دارد، آن‌کس که دنبال راه امام عسکری علیه‌السلام است. این چیست؟ این همان ارتباط مستحکم تشکیلاتی است میان امام و میان افراد و آحاد طرف‌داران و پیروان. این یک روایت.

پول‌های فراوان شیعیان مدائن در اختیار امام برای کمک به آحاد تشکیلات

… بعد که برگشت و دید امام عسکری علیه‌السلام از دنیا رفته، امام زمان علیه‌السلام را با نشانه‌هایی که داده بودند شناخت.[9] ابوالادَیان از کجا رفته بود پول بیاورد؟ مدائن. مدائن زیر گوش بغداد است، زیر گوش مرکز خلافت بنی‌عباس، یعنی سامرا ـ سُرّ من رآیٰ ـ است. در مدائن شیعیان زیاد بودند و پول می‌دادند به امام و زندگی تشکیلاتی امام را اداره می‌کردند و به‌قدری فعالیت تشکیلاتی اینها عمیق بود که پول‌های زیادی در اختیار امام می‌گذاشتند تا امام بتواند به آحاد شیعه و آحاد این تشکیلات عظیم کمک کند و مدد برساند. این قدرت فعالیت امام را نشان می‌دهد.

دلالت ماجرای چوب حامل نامه‌ها بر مبادلات غیرمعمول و پنهانی امام با یاران

… امام و گفت که یابن‌رسول‌الله این چوب شکست و کاغذها ریخت. امام بنا کردند به او تَشرزدن که چرا چوب را انداختی؟ چرا کاغذها را ریختی؟ و چرا چنین‌وچنان.[11] بنده سؤال می‌کنم؛ در این کاغذها چه بوده؟ اولاً کاغذنوشتن به آدمی که در همان شهر دارد زندگی می‌کند یعنی چه؟ آیا جز این است که یک دستوراتی است که بایستی به یک صورتی داده بشود، یا کتبی یا رمزی! ثانیاً اگر کاغذ معمولی بود، چرا امام با این زحمت، درون پاشنۀ در را بتراشد، کاغذ داخلش فرو کند، بعد درِ آن را طوری ببندد که معلوم نباشد این دو تکه است، یک چیز بسیطی به نظر بیاید، یک چوب ساده و معمولی به نظر بیاید ـ کار آسانی که نیست ـ این را خودش هم نبَرَد، بدهند به خدمتکارش که جلب توجه هم نکند؛ خدمتکار هم چوب را دستش بگیرد، بازی دارد می‌کند، در کوچه راه می‌رود؛ آیا جز این است که یک جریانِ مبادلاتِ غیر معمولی، بین امام علیه‌السلام و اصحابش وجود داشته!