رفتن به محتوای اصلی

جابر بن یزید جعفیشخص

نام‌های دیگر: جابر جعفی

توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

از اصحاب سرّ امام باقر (ع) و ماجرای تظاهر او به دیوانگی برای رهایی از فرمان خلیفه.

شاهدها (۱۳ پاراگراف)

تظاهر به دیوانگی پس از نامهٔ امام و رهایی از فرمان قتل خلیفه

… ـ به حاکم کوفه رسید که نوشته بود: تحقیق کن مردی به نام جابربن‌یزید جعفی کیست؛ دستگیرش کن و گردنش را بزن و سر او را نزد من بفرست. حاکم از حاشیه‌نشینان سراغ جابر را گرفت. گفتند: امیر به سلامت باد! او مردی است که از فضل و دانش و حدیث برخوردار بود؛ امسال حج کرد و دیوانه شد و هم‌اکنون در رَحبه بر نِی سوار است و با کودکان به بازی سرگرم. نعمان گوید: حاکم برای اطمینان بر سرِ جابر و کودکان رفت و او را سوار بر نی در حالِ بازی دید؛ پس گفت: خدا را شکر که از قتل او معافم ساخت.[21]

از برجستگان تشکیلات امام باقر (ع)

یکی [دیگر] از کسانی که در دوران امام باقر جزو برجستگان تشکیلات امام باقر بود، جابربن‌یزید جُعفی است. (61/7/2) می‌گوید من رفتم مدینه برای استفادۀ از امام؛ حضرت به من گفتند تو از کجا آمدی؟ گفتم من اهل کوفه هستم و از محله یا از قبیلۀ جُعفم. فرمودند که برای چه آمدی؟ گفتم برای فراگرفتن معارف شما. فرمودند پس اگر کسی از تو پرسید که اهل کجایی، نگو اهل کوفه هستم؛ بگو …

دعوت مردم کوفه به امامت امام باقر (ع) و صاحب سرّ تشکیلاتی آن حضرت

همین جابر جعفی بعد از چند سال که خدمت امام باقر ماند، رفت کوفه و آنجا بساطی پهن کرد، مردمی را دعوت به امامت امام باقر کرد، و شد یکی از ارکان تشیّع. (67/6/25) شما در روایات وقتی نگاه کنید، می‌بینید که جابر جعفی صاحب سرّ امام باقر است.[4] حالا این چه سرّی است؟ من در کوچکی‌ها که گاهی پای منبر نشسته بودم و از این‌وآن، چیزی دربارۀ زندگی ائمه می‌شنیدم، شنیده بودم که صاحب سرّ، یعنی اسرار معنوی ولایت و امامت دست جابر جعفی بوده. این ممکن است درست هم باشد، اما ما می‌دانیم که فقط این نیست، مطمئناً یک راز دیگری هم امام پیش جابر جعفی داشتند و آن همان راز تشکیلاتی است. آن اسرار نابی که در باب معارف توحیدیِ خالص [است]، آن چیزهایی است که دست مردم نیست، آن چیزهایی است که دست عرفای بالله هست. اینها قابل افشا نیست، از باب اینکه مردم تحمل شنیدنش را ندارند، دل مردم ظرف واسعی برای گرفتن آن معارف نیست، واِلّ افشاکردن آنها که خطر …

رازداری دربارهٔ هفتاد حدیث امام باقر (ع) به دستور آن حضرت

… هرگز به کسی نگفته‌ام و از این پس نیز هرگز نخواهم گفت.] معلوم می‌شود این احادیث از اسرار امامت و ولایت و شاید هم دربارۀ مسائل مربوط به تشکیلات سرّی و فعالیت‌های سیاسی ائمه بوده است. ایشان می‌فرماید: بعد از این‌هم این روایات را با کسی در میان نخواهم گذاشت. بعد از آنکه حضرت باقر سلام‌الله‌علیه از دنیا رفت، این روایاتی که من از آن حضرت تحمل کرده بودم، بر دوش من سنگینی کرد، کسی نبود که با او در میان بگذارم. حضرت باقر علیه‌السلام به من دستور داده بود که اینها را مکتوم بدار! پوشیده بدار! لذا من اینها را به کسی نگفتم. [به امام صادق عرض کردم چه‌کار کنم؟ فرمودند:] برو صحرا و گودالی بکَن، سرت را داخل آن گودال آویزان کن! اسرارت را با چاه! با این حفره‌ای که در صحرا کَندی در میان بگذار! بر زبان بیاور که دلت خالی بشود. بازهم به کسی نگو! بعد حفره را پرکن! زمین اسرار تو را به کسی …

دریافت نامهٔ سربه‌مهر امام باقر (ع) در بازگشت از حج و اندوه او

… شده بودیم، جابر جعفی شاداب بود، نشاط دیدار امام او را آن‌چنان شاداب کرده بود که می‌گفت و می‌خندید و شوخی می‌کرد. با تفرج و خوش‌دلی و خوشحالی، این حرکت ما ادامه داشت، تا رسیدیم به یک نقطۀ خاص، به یک جایی رسیدیم، مثلاً فرض کنید صد کیلومتری مدینه، به‌طرف کوفه؛ یک‌وقت یک شخصی سوار بر یک اسب، مثلاً چنین و چنانی ـ خصوصیات آن شخص را هم می‌گوید، صورت او این‌طوری بود، مثلاً سبزه بود، قدبلند بود، فلان بود ـ خودش را رساند به جابر و یک نامۀ سربه‌مُهری را داد به جابر، گفت این را مولای تو محمدبن‌علی به من داده‌اند که بدهم به تو، یعنی امام باقر. جابر نامه را گرفت، بوسید، روی چشم گذاشت، بعد مُهر نامه را باز کرد، نامه را باز کرد، بنا کرد خواندن، هرچه که این نامه را می‌خواند، قیافه‌اش بیشتر در هم می‌شد، گرفته‌تر می‌شد؛ نامه را تمام کرد، پیچید، گذاشت در جیبش و راه افتادیم. می‌گوید من از آن ساعت تا وقتی‌که وارد کوفه شدیم، دیگر قیافۀ جابر را بشاش و خشنود ندیدم، گرفته بود، دائماً اخم‌هایش در هم بود، و اوقاتش تلخ بود؛ نفهمیدم چه شد؛ وارد کوفه که شدیم، هرکه رفت خانۀ خودش.

رفتار او مانند دیوانگان و بازی با کودکان در کوفه

فردا صبح، گفتم حالا چون جابر پیرمردی است و مرد بزرگی است و مُسن است و اهل علم و اینها، بروم یک دیدنی از جابر بکنم. آمدم دَم خانۀ جابر جعفی، یک‌وقت یک منظرۀ عجیبی دیدم! دیدم جابر، پیرمردی که ریش سفیدی هم دارد و آدم موقّر و متین و سنگینی است، از خانه با پای برهنه آمده بیرون، بی‌لباس، یک نِی گرفته، سوار نِی شده و یک مقدار از این کعب گوسفند، استخوان‌های پای گوسفند را ـ مشهدی‌ها به آن می‌گویند بُجُل[6] ـ یک مقدار از این بُجُل‌ها را نخ کرده و به گردنش انداخته؛ مثل یک تسبیح بزرگ؛ مثل دیوانه‌ها! دیوانه شده است، جابر دیوانه شده است! بچه‌ها هم دورش را گرفته‌اند و دارند مسخره‌اش می‌کنند و دست می‌زنند و این‌هم دیوانه است و دارد با بچه‌ها بازی می‌کند و می‌پرد بالا و می‌پرد پایین! یک پیرمرد، عالم، محاسن سفید! خیلی من منقلب شدم از اینکه دیدم وضعیت این‌طوری است؛ یک نگاهی با کمال تأسف به جابر …

حفظ جان او از دستور دستگیری خلیفه با دیوانه شمرده شدن

… شده. گفت دیوانه شده! گفتند بله. گفت من باید خودم مطمئن بشوم. بلند شد رفت آن محله و میدانی که این آقا، مرتب با بچه‌ها، آنجا مشغول خاک‌بازی و گِل‌بازی و اینها بود و بچه‌ها سنگ به او می‌زدند. رفت آنجا، دید بله، بیچاره دیوانۀ محض است، اصلاً نمی‌شود اسمش را آورد. نامه نوشت به شام که سرِ خلیفه سلامت باشد، این‌کسی‌که دشمن شما بود و می‌خواستید بگیرید، خدا راحت کرد شما را از شرّ او، دیوانه شده. بعد از چند روزی جابر دیده نشد. (61/7/2) جانش حفظ شد و آن حاکم هم عوض شد. (67/6/25) بعد از مدتی جابر مجدداً عاقل شد، مشغول زندگی شد.

پیام امام باقر (ع) به او برای دیوانه‌نمایی در کوفه به‌منظور حفظ جانش

بعدها جابر گفته بود آن پیامی که در راه به من رسید از امام باقر، همین بود که به‌مجردی‌که رسیدی به کوفه، خودت را به دیوانگی بزن و با بچه‌ها بازی کن. من نفهمیدم چرا باید این کار را بکنم. اندوهگین شدم و ناراحت شدم که من با این وضعم، با این قیافه‌ام، با این ریش سفیدم، با این احترامی که دارم، بروم با بچه‌ها بازی کنم! چه می‌شود! ـ حالا تصورش را بکنید یک آیت‌اللهی مثلاً، یک شخص محترمی، به او بگویند که آقا! باید دیوانه‌بازی دربیاوری! خیلی کار سختی است ـ و ازاین‌جهت من اندوهگین شدم؛ اما خب امر امام است، واجب است، باید اطاعت کنم ـ ضمناً ببینید، اطاعت از امام هم این است! هرچه امام …

از اصحاب سرّ امام باقر (ع)

لذا شما می‌بینید در روایات، بعضی از اصحاب امام باقر علیه‌الصلاةوالسلام به‌عنوان اصحاب سرّ شناخته شدند، مثل جابربن‌یزید جُعفی؛ جابر جعفی به‌عنوان اصحاب سرّ، رازداران. رازداران چه کسانی‌اند؟ همین افرادی هستند که در گوشه و کنار دنیای اسلام، در همه‌جا اینها حضور دارند، و راهنمایی و دست‌گیری و هدایت و خلاصه اشباعِ[6] ذهن‌های مردمانِ مستعد و علاقه‌مند به عهدۀ اینهاست. دستگاه هم هروقت اینها را پیدا می‌کرد، این‌طور افراد را زیر …

آموختن رازداری و کتمان به جابر در نخستین دیدار با امام

… شد.[16] امام به حاجیانی که پیرامون کعبه می‌گردند، می‌نگرد و می‌گوید: در جاهلیت نیز بدین‌گونه می‌گردیدند! فرمان، آن است که به‌سوی ما کوچ کنند و پیوستگی و دوستی خود را به ما بگویند و یاری خویش را بر ما عرضه کنند. قرآن ـ از قول ابراهیم ـ می‌گوید: «بارالها! دل‌هایی از مردم را مشتاق ایشان کن».[17] به جابر جعفی در نخستین دیدارش با امام سفارش می‌کند که به کسی نگوید از کوفه است؛ وانمود کند از مردم مدینه است.[18] و بدین‌گونه به این شاگرد نوآموز که گویا قابلیت فراوان او برای تحمل اسرار امامت و تشیّع، از آغاز نمایان بوده است، درس رازداری و کتمان می‌آموزد و همین شاگرد مستعد است که بعدها به‌عنوان صاحب راز امام معرفی می‌شود و کار او با دستگاه خلافت به اینجا می‌رسد.

جابر از اصحاب سرّ امام باقر و امام صادق

روایت دوم را جابربن‌یزید نقل می‌کند. این‌هم در بحار است. (53/8/19) که از حدیث [قبلی] صریح‌تر است، راوی‌اش هم از ابو‌الصباح کنانی، راویِ اهل سِرتر و رازدارتری است؛ چون جابربن‌یزید جعفی جزو اصحاب سِر امام باقر و امام صادق است. (67/8/8) می‌گوید: «سُئِلَ اَبوجَعفَرٍ عَلَیهِالسَّلامُ عَنِ القائِمِ بَعدَهُ»[11] از امام باقر، حضرت ابی‌جعفر، سؤال شد پس از شما قائم کیست؟

باب امام باقر (ع) و رهایی از قتل با جنون تصنعی

… عسلی باشد که اگر حشرات موذی بدانند در اندرون او چیست، قطعه‌قطعه‌اش می‌کنند و شهدش را می‌ربایند.[22]و تصادفی نیست که می‌بینیم این باب‌ها غالباً مورد تعقیب و انتقام سرسختانۀ حکومت قرار گرفته‌اند. یَحیَی‌بن‌اُمّ‌طَویل، باب امام سجاد، با آن وضع فجیع کشته می‌شود. جابر‌بن‌یَزید جعفی، باب امام باقر، جنون تصنّعی‌اش را برملا می‌سازد و از کشته‌شدن، که دستور آن ازطرفِ خلیفه چند روز پیش از دیوانگی‌اش به حاکم کوفه رسیده بود، می‌رَهد. محمد‌بن‌سَنان، باب امام صادق نیز، اگر در معرض چنین خطراتی قرار نمی‌داشت، شاید امام ـ که در مواردی به‌صراحت از او اظهار رضایت و تمجید فرموده ـ او را به‌ظاهر مورد طرد خود قرار نمی‌داد. تبرّی‌جستن و اظهار بیزاری امام از یک راویِ معروف و شناخته‌شده که بارها …