لزوم آشنایی طلاب با تاریخ، بهویژه تاریخ صدر اسلام
… میگیرد، کامل کردن برنامهی درسی حوزه است و از جمله آنچه که بهنظرم بسیار لازم میآید، تاریخ است. هیچ لزومی ندارد که تاریخ را درس بدهیم؛ میتوان تاریخ را به عنوان کارهای فوق برنامهی طلاب گذاشت؛ منتها از آنها امتحان کرد و در پیشرفتهای حوزهاىِ آنها دخالت داد. طلاّب باید با تاریخ و عمدتاً تاریخ صدر اسلام آشنا باشند. این بسیار مهم است. تاریخ تحلیلىِ دهسالهی زندگی پیغمبر، از جمله بخشهای بسیار روشنگر برای همهی ذهنهاست. تاریخ مشروطیت، از دورهی مشروطه تا امروز و امثال اینها هم مهم است. البته بخشها و مقاطع دیگری هم از تاریخ هست که مهم است و من نمیخواهم وارد جزئیّات شوم.
فراز و نشیب و دشواریهای تاریخ اسلام
عزیزان من! تاریخ اسلام یک مجموعهی تلخی و شیرینی و فراز و نشیب و دشواریها و ناهمواریهاست. اگر کسی این تاریخ را ملاحظه کرده باشد، خواهد دید که بقای اندیشهی شیعی، فکر شیعی، فقه شیعی، فلسفه شیعه و معارف شیعی، خودش یک معجزه است. یعنی در لابلای سنگلاخهای سخت، خارهای درهم پیچیده و درهم تنیده و راههای گوناگون و پیچدرپیچ با نگهبانان سنگدلِ پایههای …
وظیفهٔ اهل تحقیق در روشن کردن شواهد این انحراف برای جوانان
… رو به کمال است. با گذشت پنجاه سال، قضایا عوض شد. اسم، اسم اسلام ماند؛ نام، نام اسلامی بود؛ اما باطن دیگر اسلامی نبود. به جای حکومت عدل، باز حکومت ظلم بر سر کار آمد. به جای برابری و برادری، تبعیض و دودستگی و شکاف طبقاتی به وجود آمد. به جای معرفت، جهل حاکم شد. در این دوره پنجاه ساله، هرچه به طرف پایین میآییم، اگر انسان بخواهد از این سرفصلها بیشتر پیدا کند، صدها شاهد و نمونه وجود دارد که اهل تحقیق باید اینها را برای ذهنهای جوان و جوینده روشن کنند.