حملهٔ مسلم بن عقبه به مدینه و افزایش رعب و غربت اهلبیت
البتّه لازم است مخصوصاً به ماجرای حرّه در سال ۶۴ اشاره کنم که حملهی مسلمبنعقَبه به مدینه است که آن هم باز بیشتر موجب شد که رعب و وحشت زیاد بشود و اهلبیت در غربت بیفتند. جریانش بهطور خلاصه این است که یزید یک جوانی از سرداران شامی را که بیتجربه بود، بر مدینه گماشت؛ او برای اینکه مدنیها را بلکه با یزید مهربان کند، از یک عدّهای از اهل مدینه دعوت کرد که بروند با یزید در شام ملاقات کنند؛ اینها بلند شدند رفتند با یزید در شام …
مقطعی بسیار عظیم در تاریخ تشیع که ضربتی بزرگ وارد آورد
پس احساس میکنیم با وجود اینکه تشکیلات شیعی در اثر حادثۀ عاشورا دچار ضعف شده بود اما حرکات شیعی در قبال این ضعف مشغول فعالیت بود که مجدداً آن تشکیلات را به وضع اول درآورد، تا اینکه واقعۀ حَرّه پیش آمد. به نظر من واقعۀ حرّه در تاریخ تشیّع مقطع بسیار عظیمی است که ضربت بزرگی را وارد آورد.
زمینه: دعوت والی مدینه از بزرگان مدینه به دیدار یزید و بخششهای یزید
واقعۀ حرّه دقیقاً در سال شصتوسه هجری اتفاق افتاده است. جریان بهطور خلاصه به این صورت است که در سال شصتودو هجری جوانِ کمتجربهای از بنیامیه والی مدینه شد. او فکر کرد برای بهدستآوردن دل شیعیانِ مدینه خوب است عدهای از آنها را برای مسافرت و دیدار با یزید دعوت کند و همین کار را کرد. عدهای از سران مسلمانان و بعضی از صحابه و بزرگان مدینه را ـ که غالباً از علاقهمندان به حضرت سجاد (ع) بودند ـ برای رفتن به شام دعوت کرد که بروند با یزید مأنوس شوند و این اختلافات کم شود. اینان به شام رفتند و با یزید ملاقات کردند و چند روزی مهمان او بودند و پذیرایی شدند. سپس یزید به هرکدام از آنها مبالغ زیادی پول ـ در حد پنجاههزار درهم و صدهزار درهم ـ داد و اینها به مدینه برگشتند.
کشتار و ظلم کمنظیر در مدینه و بزرگترین وسیلهٔ ارعاب پیروان اهلبیت
… نشان دهد و در نتیجه یکی از سرداران پیر و فرتوت بنیامیه به نام مسلمبنعُقبَه را همراه با عدهای به مدینه فرستاد و از او درخواست کرد که مردم مدینه را خاموش کند. مسلمبنعقبه به مدینه آمد و چند روزی شهر را به منظور درهمشکستن مقاومت مردم محاصره کرد. سپس وارد شهر شد و آنقدر کشتار و ظلم کرد و فجایع بهبار آورد که در تاریخ اسلام جزءِ نمونههای کمنظیر است. او چنان در کشتار و ظلم، زیادهروی کرد که پس از آن حادثه، او را مُسرِف[9] نام گذاشتند و به او مُسرفبنعُقبه میگفتند. ماجراهای واقعۀ حرّه زیاد است و من نمیخواهم شرح تمام ماجراها را بدهم، همین اندازه باید بگویم که آن حادثه، بزرگترین وسیلۀ ارعاب دوستان و پیروان اهلبیت شد، بهخصوص در مدینه که عدهای گریختند، عدهای کشته شدند و گروهی از یاران خوب اهلبیت همچون عبداللهبنحنظله و دیگران به شهادت رسیدند و جایشان خالی ماند. این خبر به تمام اقطار عالم رسید و معلوم شد که دستگاه حکومت قاطعانه درمقابل این حرکات ایستاده و اجازۀ هیچگونه اقدامی نمیدهد.
دفع بلای مسلمبنعقبه از امام سجاد (ع) با تدبیر حکیمانه
در روایت آمده است که وقتی مسلمبنعقبه در ماجرای حَرّه به مدینه میآمد، کسی شک نکرد که اولین شخصیتی که مورد نقمت او قرار میگیرد علیبنالحسین (ع) است. لکن امام سجاد (ع) با تدبیر و روش حکیمانه طوری رفتار کردند که این بلا از سر ایشان دفع شد و آن حضرت باقی ماندند و طبعاً محور اصلی شیعه باقی ماند.[8]
کشتار و جنایات سپاه یزید در مدینه برای ارعاب
… انسانهای ظالم و مستبد و خودخواه در عالم بهوجود آمدهاند و مردمی درمقابل آنها ـ با شناخت حق خود و انسانیت خود ـ در صدد مقابله برآمدهاند، ارعاب هم بهعنوان یک روش موفق ابتکار شد. و ارعابی که یزید بهوجود آورد، ارعاب جالبی است، واقعاً ارعابِ جالب توجهی است. مثلاً مدینه که پایگاه شورش و انقلاب است و علیبنالحسین علیهالسلام آنجا نشسته و قبر پیغمبر آنجاست و مسلمانانِ پیامبردیده و جنگ بدر و اُحد دیده، آنجا زندگی میکنند؛ ناگهان فرستاد آنجا را دِرو کنند، واقعۀ حَرّه پیش آمد. گفت ای سربازان من! بکُشید مردم را، رحم نکنید، هر کاری ممکن است بکنید! و کردند. در واقعۀ حَرّه، بچههای کوچک شیرخواره را کشتند؛ جلوی مادرها، بچه را گرفتند، محکم زدند به دیوار که مغزش متلاشی شود؛ بچه را بلند کردند، به آسمان انداختند، زیرش سرنیزه گرفتند که بچه روی این سرنیزه افتاد و متلاشی شد. بعد از آنکه واقعۀ حرّه گذشته بود، تا مدتها …
تکمیل رعب و پدید آمدن اختناق شدید در حجاز و عراق
… حجاز و عراق، حالت رعب و وحشتی میان شیعیان و طرفدارانِ ائمه بهوجود آمد، زیرا احساس شد که حکومت یزید تا آن حد هم آماده است که حکومت خود را تحکیم کند، یعنی تا حد کشتنِ حسینبنعلی (ع) که فرزند پیامبر و در همۀ جهان اسلام به عظمتِ اعتبار و قداست شناخته شده بود. و این رعب که آثارش در کوفه و مدینه نمایان بود، پس از گذشت زمانی با چند حادثۀ دیگر کامل شد. یکی از آن حوادث، حادثۀ حَرّه بود و اختناق شدیدی در منطقۀ نفوذ اهلبیت، یعنی حجاز ـ بهویژه مدینه ـ و همچنین عراق ـ بهویژه کوفه ـ بهوجود آمد. ارتباطات، ضعیف شد و کسانی که طرفدار ائمه بودند و مخالفان بالقوۀ دستگاه خلافت بنیامیه بهشمار میآمدند، در حال ضعف و تردید بهسر میبردند.
قتلعام مدینه پس از کربلا و ترس مردم از دستگاه اموی
وقتیکه ماجرای کربلا پیش آمد و پشت سرش قضیۀ حرّه پیش آمد و قتلعام مدینه بهوسیلۀ دژخیمان یزیدبنمعاویه و دستگاه اموی، مردم با خودشان حساب کردند که این دستگاهی که بر فرزند پیغمبر صلیاللهعلیهوآله بااینهمه جلالت و بااینهمه محبوبیت، ابقا[6] و ترحّم نمیکند، بهطریقاولی بر من و امثال من ترحّم نخواهد کرد. و چون میترسیدند که کشته شوند، یا به زندانشان بیندازند، یا مورد شکنجه قرار بگیرند ـ اگر در مدینه بودند، یکطور؛ اگر در کوفه بودند و تحت حکومت حَجّاج و امثال حَجّاج بودند، یکطور دیگر ـ که نظایرش را زیاد دیده بودند، دور امام چهارم علیهالسلام را رها کردند و …
قیام دیرهنگام علیه یزید و سرانجام قتلعام مردم
… وقت که گذشت انجام میدهند، مثل توّابین؛ توّابین آنوقتی که باید میآمدند -که عاشورا بود- نیامدند، وقتی آمدند که کار از کار گذشته بود. یا قیام مردم مدینه با رهبری عبدالله بن حنظله. آمدند در مقابل یزید ایستادند، قیام کردند، حاکم مدینه را بیرون کردند، امّا دیر؛ آنوقتی که شنیدند که حسینبنعلی (علیهماالسّلام) از مدینه خارج شد، آنوقت باید به این فکر میافتادند، نیفتادند؛ دیر به فکر افتادند، یک سال بعد [به فکر افتادند]؛ نتیجه هم همانی شد که تاریخ ثبت کرده است؛ قتلعام شدند، تارومار شدند، نابود شدند، هیچ کاری هم نتوانستند بکنند. کار را در وقت باید انجام داد. خب، اگر بخواهیم کار را در وقت انجام بدهیم، بایستی فریضه را بشناسیم، بدانیم چه کاری باید انجام داد تا آن را در وقت خود انجام بدهیم.
به آتش کشیدن مدینه پس از شهادت امام حسین (ع)
کار امام حسین (علیه السّلام) از آنهایى است که یک سر سوزن ناخالصى در آن نیست؛ لذا شما نگاه کنید ببینید این جنس ناب، تا حالا مانده است و تا ابد هم خواهد ماند. چه کسی باور میکرد که این عدّهاى که در آن بیابان، غریبانه کشته شدند بعد عرض میکنم که غربت هم آن عنصر دوّم است و بدنهایشان را همان جا به خاک سپردند و آنهمه تبلیغات علیهشان کردند و آنجور تارومارشان کردند و آنجور بعد از شهادتِ آن بزرگوار مدینه را به آتش کشیدند داستان حرّه[5] که سال بعد اتّفاق افتاد [یادشان باقی بماند؟] یعنى بکل این گلستان را زیر و رو کردند و گلهایش را پرپر کردند؛ چه کسى فکر میکرد دیگر کسى بوى گلابى از این گلستان بشنود؟ با کدام قاعدهى مادّى جور درمىآید که دیگر برگ گلى از آن گلستان در این عالم طبیعت بماند؟ امّا شما مىبینید که هر چه روزگار گذشته، عطر آن گلستان دنیا را بیشتر برداشته. کسانى پیغمبر را که جدّ او است و …
ویرانی مدینه و غارت اموال مردم به امر یزید
2. موضعگیری درمقابل مسرفبنعقبه، کسی که در سال سوم حکومت یزید و به امر او مدینه را ویران کرد و اموال مردم را غارت نمود. در اینجا موضعگیری امام بسیار نرم و ملایم بود.
کشتار اصحاب پیامبر (ص) در مدینه به فرمان یزید
… به] مسجد اموی دمشق، در حضور چندینهزار؛ جمعیتی که معاویه را تالیتِلو پیغمبر میدانند و برای پیغمبر، خویشاوندی و نزدیکی و یاری محبوبتر و عزیزتر و عالیقدرتر از معاویه قائل نیستند. و به یزید و معاویه، به چشم امیرالمؤمنین، یعنی حاکم اسلامی نگاه میکنند. دستها و شمشیرهایشان بهطور مطلق در اختیار یزید است، که اگر بگوید بروید خانۀ خدا را هم خراب کنید، میروند این کار را میکنند ـ کمااینکه دو سال بعدش کردند ـ اگر بگوید که اصحاب پیغمبر را هم از دَم تیغ بگذرانید، با خیال راحت این کار را انجام میدهند؛ که دو سال بعدش در قضیۀ حرّۀ مدینه کردند. یکچنین مردمی، چندهزارتایشان در مسجد اموی دمشق همه مجتمع شدهاند و روز جمعه است و خطیبی بناست آنجا خطبه بخواند و مردم شام را باز بیشتر سوق بدهد بهسوی اغراض پلید فاسد جنایتکارانۀ بنیامیه. در یکچنین مجلسی، یک محکومِ بهطور مطلق، از محکوم به اعدام بالاتر، یک …