حرکت یهودی و مسیحی تحت ذمه در راه اسلام بهعنوان عضو جامعه
اوّلی، مثل جامعۀ مدینه، در زمان حیات پیغمبر. در زمان حیات پیغمبر، جامعۀ مدینه، یک جامعۀ بندۀ خدا بود. یک جامعۀ مسلمان بود. آنجا هر قدمی که برمیداشتی، در راه خدا بود. آنجا یهودی و مسیحیاش هم تحت فرمان اسلام اگر زندگی میکرد، زندگیاش، زندگی اسلامی بود. در جامعۀ اسلامی، یهودیِ تحت ذمّه[12] هم، مسیحیِ تحت ذمّۀ اسلام هم، در راه اسلام حرکت میکند. از لحاظ اعمال شخصی، یهودیست؛ اما از لحاظ یک عضو اجتماعی، یک مسلمان است. خیلی مسلمانتر از آن مسلمانی که در نظام جاهلی زندگی میکند. در زمان پیغمبر، پول در راه خدا، شمشیر در راه خدا، زبان در راه خدا، فکر و اندیشه در راه خدا، هر کاری که از یک انسان برمیآید، در راه خدا بود؛ عواطف و احساسات در راه خدا؛ این برای یک جامعه. در زمان …