خالی بودن جای تاریخ تحلیلی اسلام در گروه معارف و لزوم پرداختن متخصصان به آن
یکی از چیزهایی که در گروه معارف جایش خالی است، تاریخ تحلیلی اسلام است. بایستی آدمهایی که متخصص و اهل این کارند، به این امر بپردازند. البته یادم هست که در گذشته یک دورهی تاریخ اسلام به صورت سخنرانی گذاشته بودند و یک نفر از فضلای قم هم هفتهیی یک بار آن را ادا میکردند که به نظر من جالب نبود؛ نه ادا خوب بود، نه محتوا خیلی خوب بود، و نه خیلی تعریف داشت. کسانی هستند که در تاریخ تحلیلی اسلام …
تدبر در گذشته مایهٔ پیوند با آینده و غلبه بر ترس از دشمن
… شد. در اینجا بود که پیروزى بدر و شکست اُحد و محنت خندق و آزمایش حدیبیّه اتّفاق افتاد؛ اینجا بود که اخلاص و جهاد، پیروزى آفرید و مالدوستى و غنیمتطلبى ناکامى آورد. اینجا آیهآیهى قرآن نازل شد و خشتخشت بناى فرهنگ و تمدّن و حیات طیّبهى اسلامى کار گذاشته شد. مسلمان، با تدبّر در این گذشته و زیستن در لحظهلحظهى آن، با آینده نیز پیوندى سازنده مىیابد؛ راه زندگى و هدف آن را میشناسد؛ به خطرات راه پى میبرد؛ فرداى این حرکت را بالمعاینه میبیند و خود را براى پیمودن آن آماده میسازد و بر تردید ناشى از احساس ضعف و حقارت و ترس از دشمن فائق مىآید؛ و این همه، از برکات حج است.
لزوم آموزش جزئیات جنگهای پیامبر و تاریخ پس از رحلت ایشان
… حساسیت آن خیلی تکرار شده است - هنوز شناخت کامل و درستی ندارند! مردم باید بدانند که پیامبر چند جنگ داشته است؛ در چند مورد از این جنگها خود پیامبر حضور داشته است؛ در چند مورد حضور نداشته است؛ با چه گروهها و چه عناوینی جنگیده است؛ شعارشان در جنگ چه بوده است. این وقایع را دنبال کنید؛ آن وقت به تاریخ دورهی فترت برسید؛ یعنی بعد از رحلت پیامبر و دورهی خلفای ثلاثه، تا امامت امیرالمؤمنین.
پیوند با گذشته رقمزنندهٔ حال و آینده
از آنچه گفتیم، میشود فهمید که چرا استعمارگرانِ دیروز و سردمداران سلطهى استکبار جهانىِ امروز این همه از پیوند فکرى و عاطفى مسلمین با گذشتهى خود بیمناک و با آن در ستیزند. آرى، این پیوند با گذشته است که حال و آینده را رقم میزند.
گسترش علم و قدرت جامعهٔ اسلامی در طول قرنها
… ضعیف و نومید را به حرکت و تلاشِ امیدوارانه سوق دهد. آن مجد و شکوه تاریخى، در آغاز با قیام لِلّه و جهاد مخلصانه براى خدا و عمل به احکام آزادىبخش و زندگىساز اسلام و به برکت حرکت مسلمین در صدر اسلام و در غربت روزهاى مکّه و جهاد دوران مدینه پایهگذارى شد. مولود مبارکى که «جامعهى اسلامى» نامیده میشود، به برکت جهاد و مبارزهى حجاز توانست به جوانى نیرومند و هوشمند بدل شود و سپس در طول قرنها توانست مشعل علم و معرفت و درفش قدرت و سیاست را بر سر جهانیان بگستراند. آن عظمت، از عظمت مبارزهى مکّه و مدینه سرچشمه گرفت.