تا آنجایى که بنده یادم مىآید، در تاریخ، درگیرىها و تعارضات مذهبى و جنگهاى مذهبى بین مسلمین، به وسیلهى قدرتمندان هدایت شده. از زمان بنىعبّاس و آن جنگهایى که بین مکاتب کلامى تازهتأسیسشدهى آن روزگار اتّفاق افتاد، و آن کشتارهاى متقابل که گاهى این خلیفه بود که طرفدار این فکر بود، گاهى خلیفهى دیگر بود و طرفدار فکر دیگر، تا به زمانهاى بعد، همواره دستهایى طرفداران عقاید مختلف اسلامى را به جان هم انداختند. اگر این دستها نبوده، اینها با هم سالها در صلح و آرامش زندگى کردند و هیچ مشکلى نداشتند. نمونهى آن همین کشورهاى اسلامىاى که در آن فِرَق مختلف اسلامى با هم مشغول زندگى هستند؛ یک نمونهى آن ایران است، یک نمونهى آن عراق است، یک نمونهى آن کشورهاى دیگر است. کِى …