در نظام حاکمیّت اسلام، قاضی را «والی» (به تعبیرِ امروزِ ما، «ولی امر») منصوب میکرد؛ اما همین قاضی، گاهی خودِ ولیامر را نیز به محاکمه و مؤاخذه میکشاند! البته قاضىِ شجاع و حقگو. زیرا قاضیهاىِ غیرشجاع و وابسته مانند «یحیی بن اکثم[11] » هم، در دنیا بودهاند. من آنها را نمیگویم.
قاضیالقضاتی فاسق و عیاش در خدمت مأمون
دریدهشدن پردۀ ریای مأمون در زندگی پانزدهسالۀ او پس از حادثۀ ولیعهدی را در دهها نمونه میتوان مشاهده کرد که ازجمله بهخدمتگرفتن قاضیالقضاتی فاسق و فاجر و عیاش همچون یحییبناَکثم و همنشینی و مجالست با عموی خواننده و خنیاگرش ابراهیمبنمهدی، و آراستن بساط عیش و نوش و پردهدری در دارالخلافۀ او در بغداد است. اکنون به تشریح سیاستها و تدابیر امام علیبنموسی الرضا در این حادثه میپردازیم.