زودرس بودن انقلاب ابومسلم پیش از آمادگی مردم
… نتیجه خواهد رسید، شرایطی که برای حکومت یک خاندان انقلابی مثل امام باقر و امام صادق علیهماالسلام ضروری و حتمی است، در دوران انقلاب بنیعباس وجود نداشت. مردم هنوز بهطور کامل ساخته نشده بودند و آماده نبودند که کسی مثل آن بزرگوارها زمام حکومت را بهدست بگیرد. درحقیقت انقلاب ابومسلم خراسانی که از خراسان شروع شد و همۀ اقطار عالم اسلام را گرفت، یک انقلاب زودرسی بود. اگر چنانچه این انقلاب ده سال یا بیست سال بعد از آن انجام میگرفت، بنده گمان فراوان دارم که در رأس این انقلاب و در رأس حکومت نوی بعد، امام صادق یا فرزندش موسیبنجعفر ـ یا یکی از ائمۀ اهلبیت علیهمالسلام ـ قرار میگرفت؛ اما زود بود، مردم هنوز آماده نبودند. شما ببینید؛ وقتی امیرالمؤمنین علیهالسلام بیستوپنج سال بعد از رحلت پیغمبر صلیاللهعلیهوآله و افول خورشید نبوت، در رأس حکومت قرار میگیرد، گذشتگان او ـ یعنی خلیفۀ سوم و پیش از او خلیفۀ دوم ـ در ظرف بیستودو سال آنچنان زمینه را عوض کردهاند که جامعۀ اسلامی نمیتواند …