به خدمت گرفتن شعر و هنر و فقه و زهد در خدمت ارباب قدرت
شعر و هنر، فقه و حدیث و حتّى زهد و ورع، در خدمت ارباب قدرت درآمده و مکمّل ابزار زر و زور آنان گشته است. در این دوران، دیگر نه مانند اواخر دوران بنیامیّه، و نه همچون دهسالهی اوّل دوران بنیعبّاس، و نه شبیه دوران پس از مرگ هارون، که در هر یک، حکومت مسلّط وقت به نحوى تهدید میشد، تهدیدى جدّى دستگاه خلافت را نمیلرزاند و خلیفه را از جریان عمیق و مستمرّ دعوت …
اقتدار خلافت عباسی با سرکوب قیامها و فتوحات در عصر امام کاظم (ع)
این مقطع ۳۵ ساله (از ۱۴۸ تا ۱۸۳ [هجرى])، یعنى دوران امامت حضرت ابیالحسن موسیبنجعفر (علیهما السّلام)، یکى از مهمترین مقاطع زندگینامهی ائمّه (علیهم السّلام) است. دو تن مقتدرترین سلاطین بنیعبّاس - منصور و هارون - و دو تن از جبّارترین آنان - مهدى و هادى - در آن حکومت میکردهاند. بسى از قیامها و شورشها و شورشگرها در خراسان، در افریقیّه، در جزیره و موصل، در دیلمان و جرجان، در شام، در نصیبین، در مصر، در آذربایجان و ارمنستان و در اقطارى[5] دیگر، سرکوب و مُنقاد[6] گردیدند و در ناحیهی شرق و غرب و شمال قلمرو وسیع اسلامى، فتوحات تازه و غنائم و اموال وافر، بر قدرت و استحکام تخت عبّاسیان افزود.جریانهاى فکرى و عقیدتى در این دوران، برخى به اوج رسیده و برخى زاده شده و فضاى ذهنى را از تعارضات، انباشته و حربهاى در دست قدرتمداران و آفتى در هوشیارى اسلامى و سیاسى مردم گشته و میدان را بر عَلَمداران صحنهی معارف اصیل اسلامى و صاحبان دعوت علوى، تنگ و دشوار ساخته است.