و امیرالمؤمنین (صلوات الله و سلامه علیه) در کتاب شریف نهجالبلاغه، بر روى این صفت تکبّر و در مقام علاج آن و زدودن آن مطالب عجیبى بیان فرمودهاند و کلمات دُرربارى از آن بزرگوار نقل شده[17] و زندگى آن حضرت هم مظهر همین عبودیّت براى خدا و در راه خدا بود. شاید بشود نقطهى مقابل آن کبر را، آن علوّ و استعلاء در وجود انسان را، عبودیّت دانست؛ حالت بندگى در مقابل خدا، حالت خضوع در مقابل پروردگار و حالت عبودیّت محض که پذیرفتن احکام الهى و تسلیم در مقابل خدا را به همراه دارد. این، خصوصیّت اولیاى الهى است و وجود مقدّس امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) از همه کس بیشتر به این خصوصیّت آراسته بود و وجود آن بزرگوار از اوّل زندگى و از اوّل مبارزات آن بزرگوار در راه اسلام تا زمانى که پیغمبر خدا در جامعه حضور داشتند، و همچنین بعد از رحلت پیغمبر تا وقتى که حکومت و خلافت در اختیار آن بزرگوار قرار گرفت و همچنین در دوران خلافت و حکومت آن بزرگوار، در عین مبارزهى با طاغوتها و متکبّرین و مستکبرین صحنهى سیاست، با آن روحیهى استکبارى نیز که در درون انسانها هست، آن بزرگوار مبارزه میکرد. عمل شخصى او اینجور بود؛ در وجود خود آن بزرگوار خضوع و تواضع براى پروردگار و خشوع در مقابل پروردگار یک چیز عجیب و استثنائى بود و در دیگران هم این حالت را ایجاد میکرد.بندگی خدا
نامهای دیگر: بندگی، عبودیت، عبودیت خدا
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
تسلیم و اطاعت انسان در برابر خدا و معنای آن.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم— ۱۳۶۸/۰۴/۱۰
سیر زمانی
از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۲۱۳۶۸۱۴۰۲
فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
غرض، روح عبادت، بندگی خدا است. برادران و خواهران! ما باید سعی کنیم روح بندگی را در خودمان زنده کنیم. بندگی یعنی تسلیم در مقابل خدا، یعنی شکستن آن بتی که در درون ما است؛ آن «من» که در خیلی جاها خودش را نشان میدهد؛ همین که منفعتت به خطر بیفتد، همین که حرفت را کسی قبول نکند، همین که چیزی مطابق میلت ــ ولو خلاف شرع ــ ظاهر بشود، همین که سر دوراهی قرار بگیری: یک طرف منافع شخصی، یک طرف وظیفه و تکلیف، در یک چنین تنگناها و بزنگاههایی، آن «منِ» درونی انسان سر بلند میکند و خودش را نشان میدهد. اگر ما بتوانیم این «منِ» درونی را، این هوای نفْس را، این فرعون باطنی خودمان را، این شیطانی که در درون ما است، مهار کنیم، یا اقلّاً یک قدری مهار کنیم، همهی امور اصلاح خواهد شد؛ و اوّلش امر خود ما؛ اوّل، خود ما آدم خواهیم شد و به فلاح خواهیم رسید. ماه رمضان، مقدّمهی این است. روزه، نمازِ باتوجّه، انفاقات، حتّی جهاد فیسبیلالله برای رسیدن به یک چنین دنیایی است که مردم بندهی خدا باشند. پروردگارا! به محمّد و آل محمّد ما را بندهی خودت قرار بده.مکرّر عرض کردهایم که سرّ مسئله در این است که انسان بتواند خودش را به عبودیّت الهى متّصف کند: عبد و تسلیم ارادهى خدا و حکم خدا و شریعت الهى؛ تسلیم بودن؛ لُبّ تمام دستورات و احکام و فرامین الهى و شرایع انبیا همین یک کلمه است و شاید پیغمبران خدا قبل از آنکه مقام نبوّت براى آنها انتخاب بشود و خداى متعال آنها را به نبوّت سرافراز کند، به عبودیّت سرافراز کرده؛ همچنان که حتماً همینجور است. در یک روایتى است که: اِنَّ اللّهَ اتَّخَذَ مُحَمَّدًا صَلَّى اللّهُ عَلَیهِ و آله عَبدًا قَبلَ اَن یَتَّخِذَهُ رَسولا؛[4] اوّل خداى متعال او را خلعت[5] عبودیّت پوشانید و بعد به مرحله و رتبهى نبوّت فائز[6] کرد؛ کأنّه این مقدّمهى لازم و شرط اصلى در هر تعالىاى و در هر اندازه تکاملى است؛ عبودیّت شرط اصلى است. البتّه عبودیّت هم مراحل دارد؛ آن مرحلهى پایین عبودیّت، آن چنان که امثال ماها بتوانیم در آن طمع بورزیم، همین است: خودمان را آمادهى اطاعت کنیم و از او بدانیم همه چیز را؛ نعمتهاى الهى را حقیقتاً نعمتها و موهبتهاى الهى بدانیم؛ فراوردهى قدرت و علم و توانایى خودمان ندانیم؛ بدانیم که ما هم وسیلهایم؛ ذهن ما، دست ما، عمل ما، سرپنجهى ما، تلاش ما، وسیلهاى است براى تحقّق ارادهى الهى. و حقیقتاً بندگان شایستهى خدا مثل امام بزرگوار ما (رضوان الله تعالى علیه) قدر ماه رمضان و قدر آن ساعات و ایّام را میدانستند و از آن، کمال استفاده را میبردند. ما ائمّهى معصومین (علیهم السّلام) را که زیارت نکردیم امّا یک رشحهاى[7] از رشحات همان عبادتها و توجّهها را انسان میتوانست در وجود مقدّس آن بزرگوار و امام عظیمالشّأن راحلمان مشاهده کند.شاهدها (۷ پاراگراف)
بندگی یعنی در بند کسی یا چیزی بودن؛ خوب یا بد بسته به متعلق
… و «عبادت» یعنى بندگى. و شاید این جور استفاده بشود که عبادت از آن مصدرهایى است که از «عبد» گرفته شده؛ عبادت از «عبد» گرفته شده؛ بندگى از بنده گرفته شده؛ کمااینکه ترکیب بندگى هم شاید این را نشان بدهد. «بنده» یعنى آن موجودى که در بند یک کسى یا یک چیزى است؛ و «بندگى» یعنى در بند کسى و چیزى بودن؛ در اختیار کسى یا چیزى بودن. این بندگى است. انسان بندگىهایى دارد که بعضى خوب است، بعضى بد. بندگىِ هر خصلت خوبى خوب است؛ انسان اسیر یک خصلت خوب باشد؛ یعنى در جهت آن خصلت خوب حرکت بکند؛ بندهى علم، بندهى صفا، بندهى طهارت، بندهى نور و مانند اینها. بندگىِ انسان در مقابل خدا یعنى تسلیم خدا بودن. این معناى بندگى خدا و عبادت خدا است. تعبیر رابطهى بین …بندگی خدا بهمعنای حرکت در جهت فضیلت و خیر و کمال
پس ببینید، در «اِیّاکَ نَعبُد» یک بحث داریم در اصل بندگى خدا، که میگوییم بندگى خدا یعنى بندگى فضیلت، یعنى بندگى خیر، یعنى بندگى کمال؛ بندگى فضیلت یعنى در جهت فضیلت حرکت کردن، بندگى کمال و خیر یعنى در جهت کمال و خیر حرکت کردن انسان؛ جهت حرکت ما را مشخّص میکند. این غیر از بندگى انسانها است که مایهى ننگ و ذلّت است؛ غیر از بندگى نفْس و شهوت و هواى درونى است که به معناى سقوط انسانیّت است؛ این غیر از بندگى نظامهاى جاهلانه و طغیانگرانه است که به معناى انحراف انسانیّت است؛ این، بندگى فضیلت است. انسان، همان انسانى که حاضر …لزوم ماندن در چهارچوب عبودیت خدا و پرهیز از تأثیر فرهنگ رایج جهانی
… بر ما تحمیل میکند مواجهیم؛ باید جواب براى اینها پیدا کنیم از متن اسلام. یعنى اسلام مطمئنّاً پاسخ به همهى نیازهاى بشر را دارد، این ما هستیم که بایستى با ابتکار و استعداد، این جوابها را پیدا کنیم و در مقابل بشر سؤالکننده بگذاریم؛ این کار علما و متفکّرین است. البتّه در این کار بایستى بشدّت مراقب بود که تحت تأثیر فشارهاى تحمیلشدهى از طرف فرهنگ رایج جهانى قرار نگیرد. باید آنچه ما به دست مىآوریم، در چهارچوب عبودیّت خدا باشد، چون صراط مستقیم، صراط عبودیّت است: وَ اَنِ اعبُدونی هذا صِراطٌ مُستَقیم؛[3] یعنى در این هیچ تردیدى نیست. اگر کسانى هستند که به مفاهیم اسلامى ایراد میگیرند چون اصل عبودیّت انسان در مقابل خدا را قبول ندارند، ما طبعاً با آنها بحثى نداریم، امّا وقتى که ما قبول داریم که بایستى آنچه میگوییم و آنچه میکنیم و آنچه به نام اسلام انجام میگیرد، در چهارچوب عبودیّت الهى باشد، طبعاً بایستى بگردیم و حکم خدا را پیدا کنیم.تسلیم همراه با محبت و تقدیس، راه تکامل و هدف آفرینش
… پدر و فرزندى هیچ چیزى را اثبات نمیکند؛ اى بسا فرزندانى که اطاعت از پدر نمیکنند. اى بسا فرزندانى که در جهت پدر حرکت نمیکنند؛ الىٰ ماشاءالله. پس راه کمال بشر چیست؟ کدام است؟ آن راهى که انسان اگر بپیماید، به تعالى و به هدف آفرینش خودش خواهد رسید، چیست؟ بندگى یعنى تسلیم در مقابل او؛ تسلیم همراه با محبّت ــ که حالا عرض خواهیم کرد ــ همراه با عشق، همراه با تقدیس. این است که انسان را به تکامل و تعالى میرساند و این راهى است که انسان میتواند پیمودن آن راه را هدف از آفرینش خودش به حساب بیاورد. و عملاً این جور شد که آن کسانى که خودشان را فرزند خدا دانستند، در عمل، بندهى همه چیز غیر از خدا شدند. بندهى هواى نفْس خودشان در درجهى اوّل؛ که دیدید و میدانید که در دنیاى مسیحیّت متأسّفانه فسق و فجور و آلودگى در طول قریب دو هزار سالى که طبق تاریخ مسیحى …نفی بندگی نفس و قدرتهای ظالم با پذیرش بندگی خدا
… ]یعنی[ نفى بندگى خود، بندگى نفْس، بندگى شهوات بگیرید تا نفى بندگى قدرتها؛ قدرتهاى ظالمانه، قدرتهاى غاصب، قدرتهاى غیر الهى، قدرتهاى ستمگر بر انسانها و زورگوى نسبت به انسانها، نظامهاى جاهلى و ظالمانه که بر بشر حکومت میکند؛ زورگویىها به طور مطلق، هر زورگویى؛ تسلیم اینها شدن، یعنى بندهى اینها شدن با بندگى خدا نمیسازد. پس در اسلام و در غالب ادیان الهى که انسان را بندهى خدا میدانند و بندگى خدا را وظیفه و شأن انسان میدانند، این به معناى این است که هر طوق بندگى دیگر را باید انسان از گردنش باز کند. پس قبول بندگى خدا یعنى نفى بندگى هر قدرت دیگر و هر قطب دیگر. ببینید این چقدر چیز متعالى و بالایى است؛ و چقدر باعظمت است، باارزش است. آن کسانى که رابطه را، رابطهى پدر و فرزند میدانستند، هیچ چیزى مانع از بندگى آنها نسبت به هر عامل قدرتى و هر قطب قدرتى به طور قهرى نشد و نمیشد.نترسیدن از هیچ قدرتی جز خدا، راز اصلی عبودیت پیامبر
… روز راحتى، در روزى که دشمن انسان را محاصره کرده است، در روزى که دشمن با همهى عظمت، خودش را بر چشم انسان و وجود انسان تحمیل میکند و در همهى حالات، خدا را به یاد داشتن، خدا را فراموش نکردن، به خدا تکیه کردن، از خدا خواستن؛ این آن درس بزرگ پیغمبر است به ما. خداى متعال در همهى صحنهها به یاد پیغمبر بود، و رسول اکرم در همهى صحنهها از خدا استمداد کرد، از خدا خواست و از غیر خدا نترسید و نهراسید؛ راز اصلى عبودیّت پیغمبر در مقابل خدا این است؛ غیر خدا را ــ هیچ قدرتى را ــ در مقابل خدا به حساب نیاوردن، از او واهمه نکردن، راه خدا را به خاطر اهواء دیگران قطع نکردن.پیشرفت در بندگی و رضای خدا بهعنوان اصل کار
… از جوانان برجسته و دستپروردگان خالص انقلاب و امام، و هم از لحاظ یادآوری زندهی ارزشهای بزرگ انقلاب - یعنی جهاد و شهادت - که شما عزیزان سپاهی هرجا حضور داشته باشید، جهاد دشوار دهساله و صحنههای خونین و فداکاریهای بزرگ و عطر شهادت را با خود به همراه میآورد. انشاءاللَّه که موفق باشید، در سلوک راه بندگی خدا روزبهروز جلوتر بروید و خدای بزرگ را از خودتان بیشتر راضی کنید؛ که اصل قضیه هم همین است و بقیهی امور مقدمهی این است.