نبودن خوف و اندوه برای اولیای خدا به سبب ایمان و پذیرش ولایت الهی
در مواجههی با حوادث نباید دچار ترس و دلهره شد. اَلا اِنَّ اَولِیاءَ اللهِ لا خَوفٌ عَلَیهِم وَ لا هُم یَحزَنون؛[17] این [آیه] در سورهی یونس است؛ نگاه کردم، در سورهی بقره [هم] شاید چهار پنج جا[18] «لا خَوفٌ عَلَیهِم وَ لاهُم یَحزَنون» در مورد مؤمنین آمده. خب این به خاطر ایمان است، به خاطر ارتباط با خدا است، به خاطر قبول ولایت الهی است؛ خوف و مانند آن نباید باشد. امام (رضوان الله علیه) واقعاً نمیترسید. ما یک وقتی خدمت ایشان نشسته بودیم -همان اوّل انقلاب؛ همان وقتهایی که با آن بندهخدا[19] یکودو داشتیم سر قضایای نیروهای مسلّح و این حرفها- بنده به ایشان گفتم «علّت اینکه شما مثلاً فلان جمله را دربارهی فلان شخص گفتید …
توانایی بیشتر ارواح بندگان صالح پس از مرگ و سود حفظ رابطه با آنان
امیدواریم انشاءالله برکات آقای خوشوقت منقطع نشود از ماها، از شما جوانها، و برکات ایشان استمرار داشته باشد. بعد از رها شدن از قید مادی و مادیت، ارواح بندگان خوب خدا تواناییهای بیشتری دارند؛ دعا میکنند، دستگیری میکنند، هدایت میکنند. رابطه را بتوانیم با اینها حفظ کنیم و نگه بداریم به نفعمان است، بتوانیم رابطهمان را با اینها حفظ کنیم، منتفع بشویم از دعایشان، از توجهاتشان، از برکاتشان انشاءالله. خدا انشاءالله درجات ایشان را عالی کند، و جایشان هم خیلی خالی است در این اتاق.
بیاعتنایی به زخارف دنیا عامل قدرت و تحولآفرینی مردان خدا
… که این راه را ادامه دهیم و به توفیق الهی ادامه خواهیم داد. امام این راه را بهروی ما باز کرد و این هدفها را برای ما تعریف کرد. او با ارادهی قاطع و با دست توانای خود، به کمک این ملت، اساسیترین مرحلهی این راه طولانی را طی کرد و دنیای اسلام را متحول نمود. مردان خدا اینطورند؛ علیرغم بیاعتنایىِ به زخارف دنیا میتوانند دنیایی را متحول کنند. عامل اصلی قدرت آنها، بیاعتنایی به زخارف دنیاست. مردان خدا نظرشان به همه چیز و همه کس، تابع نظرشان به خداست. مردان خدا به تاریخ روح میبخشند، و روح بخشیدهاند. تاریخ حقیقی و معنوی بشر را مردان خدا نوشتهاند. شما نگاه کنید؛ امروز با اینکه هزاران سال از دوران ابراهیم و موسی و عیسی میگذرد، مفاهیمی که هدیهی …
سیر از علم و ایمان تا شهود و فنا و ناچیز دیدن اعمال صالح خود
… و میرود و اصلاً عین خیالش هم نیست؛ چون نمیشناسد که این شخص کیست؛ اما شما که پدر او هستید و عقلتان صدبرابر اوست، در مقابل آن شخصیت خضوع میکنید. ما در مقابل خدای متعال وضعیتمان این است. ما مثل بچهها، مثل آدمهای غافل، مثل آدمهای پست، عظمت الهی را نمیفهمیم؛ اما آن کسانی که از مرحله علم، به مرحله ایمان رسیدهاند؛ از مرحله ایمان، به مرحله شهود رسیدهاند؛ از مرحله شهود، به مرحله فناءِ لله رسیدهاند؛ آنها هستند که عظمت الهی در چشمهایشان آنچنان جلوه میکند که هر عمل صالحی از آنها سربزند، بهنظرشان نمیآید؛ اصلاً میگویند ما کاری نکردهایم. همیشه بدهکار ذات مقدس احدیّتند.
هویت شخصیتهای معنوی وابسته به فکر و راه و رهنمود، نه جسم
… رحلت فرمود، آیا امّت اسلام [از منبع خود] جدا شد؟ بى پیغمبر شد؟ ماها که قرنها و نسلها بعد آمدیم، دیگر پیغمبر نداشتیم؟ چرا، ما هم پیغمبر داشتیم؛ درحالیکه جسم آن پیغمبر پیش ما نبود؛ او هم در یک عالم دیگرى بود، او هم در عالم ملکوت و بالاتر از ملکوت بود. هویّت شخصیّتهاى معنوى به جسمشان و به حضور دنیویشان نیست؛ به فکرشان، به راهشان، به رهنمودشان، به سرانگشت اشارهشان -که همواره باقى است- وابسته است. پیغمبر ما و اولیاى ما و همین امام بزرگوار ما با انگشتشان اشاره میکردند به یک طرفى که راه، این است. البتّه خودشان هم جلوتر از همه حرکت میکردند؛ نه اینکه بِایستند بگویند شماها بروید. این سرانگشت اشاره موجود است. اینها تعیینکنندهی هویّت یک امام، یک منبع و …
گذر از گردنهٔ دنیاطلبی رمز استواری اولیای خدا در راه دشوار
اولیای خدا - کسانیکه توانستند آن پرچم را محکم در دست گیرند و این راه دشوار را راحت، بدون خستگی و بدون از پا افتادن پیش ببرند - کسانی بودند که از این گردنه گذشتند. لذا در دعای بسیار خوش مضمون ندبه[4] - که در ابتدای آن، خدای متعال را بر آنچه که برای اولیایش پیش آورده است، حمد میکند؛ که یکی از آن زیباترین و پرمغزترین مفاهیم، بخصوص در این عبارات و جملات اوّل دعا مندرج است - میفرماید: «بعد ان شرطت علیهم الزهد فی درجات هذه …
مانع بودن برخی مباحات برای اولیا در مقام قرب الهی
البته اینکه استغفارِ اولیا و بزرگان از چیست، خود مقوله قابل بحثی است. استغفار آنها از گناهانی چون گناهان امثال ما نیست؛ آن گناهان از آنها سر نمیزند. مقام آنها بالاست. قرب به حضرت ربوبی و مقام ربوبّیت، در حدّ اعلاست. در آن مقام قرب، گاهی چیزهایی که برای ما مباح است - شاید حتّی چیزهایی که برای ما مستحبّ است - برای آن بزرگواران مانع و رادع است. آنها مناسب با شأن آن قرب است؛ که استغفار میکنند؛ آنهم استغفار جدّی، نه استغفار صوری.
توانایی فرمانروایی بر نفس، بزرگترین ویژگی اولیای خدا
… تنها سرگرم کردن چند لحظه انسانهای کوچک و غافل - اینها برای عدّهای از انسانهای معمولی عالم، الگو میشوند. بعضی سراغ سیاستمداران و شخصیّتهای تاریخی و امثال آن میروند و آنان را الگو قرار میدهند. زیرکترین انسانها کسانی هستند که اولیاءاللَّه را الگو قرار میدهند؛ چون بزرگترین خصوصیت اولیاءاللَّه این است که تا آن حد شجاع و قوی و مقتدرند که میتوانند امیر نفس خود باشند و ذلیل نفس خود نشوند.
فرمانروایی پیامبران و اولیای خدا بر شهوت و غضب
ممکن است این داستان راست باشد و ممکن است واقعیت نداشته باشد؛ اما نسبت به اولیاء خدا، پیغمبران و شاخصهای راه هدایت الهی بشر، راست است. نمونههای آن یوسف، ابراهیم و موسی هستند و نمونههای متعدّد نیز در زندگی اولیای خدا وجود دارد. زیرکترین انسانها کسانی هستند که این بزرگان؛ این انسانهای شجاع و مقتدر را الگو قرار میدهند و از این طریق برای خودشان، در باطن و معنا کسب اقتدار و عظمت میکنند.
سنگینتر بودن وزن معنوی اولیا از همهٔ بشریت
… کوچکى مثل من که بخواهند ــ ولو از دور ــ دربارهى آن عظمت سخن بگویند. ما یک چیزى، یک خیالى، تصویرى، نقشى در ذهنمان میگذرانیم؛ این کجا و واقعیّتها و حقیقتها که بسى عظیمتر از ذهن ما است کجا؟ واقعاً دختر پیغمبر معمّاى ناگشودهى ذهن بشر و معارف بشرى است. همهى انسانها را بگذارید یک طرف، اولیا را بگذارید یک طرف؛ وزنهى اولیا با اینکه تعدادشان کم است، از همهى بشریّت سنگینتر است. اگر ملاک وزانت و عظمت را، معرفت و آگاهى از حقیقت عالم و نزدیکى به خدا یعنى سرچشمهى همهى وجودها بدانیم، [حتّی] یکى از اولیاى خدا هم از همهى ماسواى اولیا ــ از همهى وجود منهاى اولیا ــ عظیمتر و وزینتر و باشکوهتر است.
وجود قلههایی چون انبیای اولوالعزم در صف اولیا
در صف اولیا و عباداللهالصّالحین وقتى نگاه میکنید، قلّههایى وجود دارد که نسبت آن قلّهها به بقیّهى انسانهاى بزرگ عالم معنا، یک نسبت غیر قابل تصوّر و فوقالعاده عظیمى است؛ اختلاف، اختلاف فاحشى است. این قلّهها همان کسانى هستند که در تاریخ نبوّتها هم هر جا شما چشم بدوزید، از هر طرف آنها را مىبینید؛ مثل انبیاى اولواالعزم: ابراهیم، موسىٰ و بزرگانى از این دست و در این حد؛ امّا در مجموعهى این عظمتها و شکوهها ــ که براى ما ذکر اینها فقط لقلقهى لسان است؛ واقعاً ماها، یعنى امثال بنده، دل و روح و جانشان بسیار کوچکتر و خُردتر و حقیرتر است از اینکه بخواهند این معنویّتها را درک کنند؛ ما همینطور از دور به نشانهها، یک تصویرى در …
سنگینتر بودن وزن اولیای خدا از همهٔ بشریت با ملاک معرفت و قرب الهی
در باب فاطمۀ زهرا سلاماللهعلیها ما یک چیز و یک خیال و یک تصویر و یک نقش در ذهنمان میگذرانیم. این کجا، و واقعیتها و حقیقتهایی که بسی عظیمتر از ذهن ماست، کجا! واقعاً دختر پیامبر صلیاللهعلیهوآلهوسلم معمای ناگشودۀ ذهن بشر و معارف بشری است. همۀ انسانها را یکطرف بگذارید، اولیا را هم در طرف دیگر بگذارید. بااینکه تعداد اولیا کم است، اما وزنۀ آنها از همۀ بشریّت سنگینتر است. اگر ملاک وزانت و عظمت را، معرفت و آگاهی از حقیقت عالم و نزدیکی به خدا ـ یعنی سرچشمۀ همۀ وجودها ـ بدانیم، [هر] یک از اولیای خدا، از ماسوای همۀ اولیا و از همۀ وجودِ منهای اولیا، عظیمتر و وزینتر و باشکوهتر است.
وجود قلههایی در صف اولیا با فاصلهای عظیم از دیگر بزرگان
وقتی به صف اولیا و عباداللهالصالحین نگاه میکنید، قلههایی وجود دارد که نسبت آن قلهها به بقیۀ انسانهای بزرگ عالمِ معنا، یک نسبت غیرقابل تصور و فوقالعاده عظیمی است. اختلاف، اختلاف فاحشی است. این قلهها، همان کسانی هستند که در تاریخ نبوتها هم هرجا شما چشم بدوزید، از هرطرف آنها را میبینید؛ مثل انبیای اولوالعزم و بزرگانی ازایندست و در این حد. اما در مجموعۀ این عظمتها و شکوهها و در بین این برجستهترینها ـ که ذکرشان برای ما فقط لقلقۀ لسان است و امثال ما، دل و روح و جانشان، بسیار کوچکتر و خُردتر و حقیرتر از آن است که بخواهند این معنویتها را درک کنند؛ همینطور از دور تصویری در ذهنشان دارند و آن …
ناممکن بودن پیمودن این میدان بدون مجاهدت برای حضرت زهرا (س) و اولیا
… لذا شایستۀ مقام والایی شد که خدا به او داد؛ یعنی پیغمبری. خدا این را میداند که این بنده، چنین جوهری دارد و اینچنین ارادۀ خود را صرف راه او خواهد کرد؛ لذا برای او مسئولیتهای بزرگ و سنگین دیگری ـ که هرکدام باز بهنوبۀ خود اجرهای بزرگی دارد ـ در نظر میگیرد. (84/5/5) فاطمۀ زهرا و هیچ انسان دیگری از اولیا، این میدان را بدون مجاهدت، ممکن نبوده است طی کند.
آزموده شدن اولیا در علم الهی و برگزیدگی آنان به سبب صبر
… به زهرای اطهر روزها میخوانند، به حضرت عرض میکنیم که ای دختر پیغمبر، ما شهادت میدهیم که خداوند متعال قبل از اینکه تو را خلق بکند، تو را آزمایش کرد. بعد دید که تو در آزمایش او سربلند و سرافرازی، این بود که به تو این مقام و این مرتبت و این منزلت را داد. 1353/1 «اِمتَحَنَکِ اللهُ الَّذی خَلَقَکِ قَبلَ اَن یَخلُقَکِ فَوَجَدَکِ لِمَا امتَحَنَکِ صابِرَةً»[10] خدا قبل از آنکه تو را بیافریند تو را آزمود. در علم الهی، وجودِ ولیّ خدا و نبی خدا، آزموده میشود. میبیند که او صابر و قبولکننده و متحمل تکلیف الهی است؛ این است که خداوند او را برمیگزیند و انتخاب میکند. (63/10/5) اینکه خدا امتحان میکند، یعنی چه؟ یعنی به شما محنت میدهد. محنتها، حادثهها، ماجراها، و وسایل ابتلا را درمقابل شما قرار میدهد. یا این است که شما میتوانید از این موانع عبور کنید، آنوقت برنده هستید و از امتحان سربلند بیرون آمدهاید؛ یا نمیتوانید …
انبیا و پس از آنان اولیا، حاکمان منصوب خدا با نام یا نشان
… میکند، سر بسپارد، دست اطاعت به ولیّالله بدهد. خلاصۀ کلام، در همۀ فعالیتهای زندگی، فقط خدا را حاکم و فرمانروا بشناسد و هر آنکسیکه خدا به جانشینی خود برگزیده است. البته این بحث را هم کردیم که آنکسانیکه خدا آنها را به جانشینی خود برگزیده، چه کسانی هستند؛ و گفتیم که انبیایند و پس از انبیا، اولیایند. همانهایی که شما به نام اولیا هم آنها را میشناسید؛ یعنی حاکمان و فرمانروایان الهی. منتها گفتیم که ولیّ و حاکم الهی، یا با نام و نشان، هردو معین میشود، یا اینکه با نام معین نمیشود، با نشان معین میشود. اینها مطالبی بود که در ظرف بحث دیروز، شاید هم قدری در پریروز روشن شده. مطلب مورد نظر امروز این است که اگر کسی ولایت خدا را نپذیرد و زیر فرمان غیر خدا برود، اولاً خود این آدم چه حکمی دارد؟ ثانیاً این کار اسمش چیست؟ ثالثاً این عمل نتیجهاش کدام است؟
نقل کرامات آیتالله میلانی از طرق موثق
… آقای میلانی نماز مغرب و عشا را تابستانها در صحن نو، صحن آزادی فعلی، آنجا اقامه میکردند؛ مرحوم آقای طباطبائی مقیّد بودند که در این نماز شرکت کنند و خیلی با ایشان مأنوس و مرتبط بودند؛ که خود این هم دلیل بر همین معنا بود که یک جنبهی سلوکیای در ایشان هست. قضایای متعدّدی هم در مورد کرامات ایشان از طُرُق موثّقی نقل میکنند؛ بنده چند قضیّه را از طُرُق کاملاً موثّق شنیدهام. یکی از طریق مرحوم آقای حاج آقا مرتضای حائری است که نوشته شده و چاپ هم شده؛ و از بعضی دیگر، مواردی از این قبیل دیده شده که خب معلوم میشود که ایشان اهل معنا و اهل توجّه و اهل دید روشن معنوی و مانند اینها هم بودهاند. این هم مطلب [در مورد] جنبهی سلوکی ایشان.
آرامش روح اولیای خدا در سختیها و مشکلات
… سکینه، یعنی آرامش دل. آرامش دل به معنای بیخیالی نیست، به معنای بیدغدغهای نیست؛ به معنای این است که دل تلاطم ندارد. گاهی اوقات قلب انسان در یک امری متلاطم است، همین طور دائم به این طرف، به آن طرف [میرود]، حیرت [میکند] و نمیداند چه کار بکند! این آرامش، همان چیزی است که اولیای خدا داشتند و در سختیها، در مشکلات فراوان، روحشان آرامش داشته است، تلاطم نداشته است؛ این سکینه خیلی چیز مهمی است. در قرآن، چند بار در سورهی مبارکهی انّا فتحنا[4] و جاهای دیگر تعبیر سکینه تکرار شده است. حالا [حضرت] میفرماید که روزه به انسان آرامش میدهد؛ طبیعتِ کارِ روزه این است. وقتی که انسان، خود را از طعام و مُشتهَیات[5] نفسانی خارج کرد، …
استغفار اولیا از قصور ذاتی در برابر عظمت پروردگار
… والا - استغفار میکرد. حالا استغفار امثال ما از نوعی از گناهان است؛ این گناهان متعارف و معمولی و گرایشهای حیوانی در وجود ما و همین گناهانِ به تعبیری میگوئیم گناهان چارواداری؛ گناههای آشکار و واضح. بعضیها استغفارشان از چنین گناهانی نیست؛ از ترک اولی است. بعضی ترک اولی هم نمیکنند؛ اما استغفار میکنند، که این استغفار از قصور ذاتی و طبیعی انسانِ ممکن در قبال عظمت ذات مقدس پروردگار است؛ استغفار از عدم معرفت کامل، که این مال اولیاء و مال بزرگان است.
درک ابعاد معنوی و ملکوتی امیرالمؤمنین (ع) مخصوص صدیقین
… بشر دیروز و امروز و فردا به این کلمات نیازمند است. نهجالبلاغهی امیرالمؤمنین (علیهالصّلاةوالسّلام) درسِ همیشهی بشریت است. این شخصیت ظاهری امیرالمؤمنین (علیهالصّلاةوالسّلام) است که چشم کوتهبین ما میتواند آن را ببیند و حس کند و زیباییهای آن را ادراک کند. ابعاد معنوی و قدسی و ملکوتی، مخصوص قدیسین و مخصوص صدیقین است، که آنها میبینند؛ و چشمهای ما توانایی ندارد که مانند اولیاءاللَّه و بندگان مقرب الهی آنها را درک کنند. امروز سالگرد ولادت یک چنین شخصیتی است و البته عید است.
پرهیز از بزرگ دیدن کار کوچک خود با مقایسه با بندگان صالح خدا
… کارهایی که انجام میدهد. اوّلین ضربهای که به انسان میخورد و خاکریز اوّلی که جلوی دشمن او -یعنی ابلیس- باز میشود این است؛ ما گاهی هم بعضیها را میبینیم که میگویند: «آقا ما دیگر چه کار کنیم؟ این همه داریم کار میکنیم»؛ به نظرشان آن کاری که میکنند زیاد میآید؛ خود را مقایسه نمیکنند با بندگان صالح خدا که یک لحظه از لحظات عمرشان را فارغ از خدمت و عبادت و کار خیر و حسنه نبودند؛ این مقایسه را حاضر نیستند بکنند و همین کارهای کوچک خودشان به نظرشان بزرگ میآید.
شناخت مقام اولیا تنها از سوی خدا و همطرازانشان
یک نکته در زندگی زهرای اطهر سلاماللهعلیها هست که به آن نکته باید توجه کرد. البته، ما وارد نمیشویم در تعریف مقامات معنوی آن بزرگوار؛ ما قادر نیستیم مقامات معنوی فاطمۀ اطهر علیهاسلامالله را بفهمیم، درک کنیم. حقیقتاً در اوج قلۀ معنویت انسانی و تکامل بشری، فقط خداوند است که بندگان خود را میشناسد و مقام آنها را میبیند و کسانی که همطراز آنها باشند. لذا فاطمۀ زهرا را امیرالمؤمنین خوب میشناخت و پدر بزرگوارش خوب میشناخت و اولاد معصومینش خوب میشناختند. مردم آن زمان و مردم زمانهای بعد و ما در این روزگار نمیتوانیم آن درخشندگی و تلألؤ معنویت را در آن بزرگوار تشخیص بدهیم. نور درخشان معنوی، به چشم همهکس …