رفتن به محتوای اصلی

عبادت

نام‌های دیگر: عبادات مستحب

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

نماز، دعا و اعمال بندگی خدا، روح و آثار آن‌ها.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:خطبه‌های نماز جمعه‌ی تهرا‌ن— ۱۳۶۸/۰۷/۲۸

سیر زمانی

از ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۱
۱۳۶۸۱۴۰۱

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

اگر در حال عبادت توجّه نبود و روح عبادت ــ که همان اُنس با خدا و تسلیم در مقابل خدا و عبودیّت [است]؛ روح همه‌ی عبادات عبودیّت است ــ مورد توجّه قرار نگرفت، آن وقت خطرهای گوناگونی در سر راه انسان قرار میگیرد؛ یک طرف قضیّه، خطر تحجّر است.
بعد فرمود کلمه‌ی لااله‌الّااالله [یعنی] کلمه‌ی توحید، اعزاز اهل دعوتِ لااله‌الّااالله است؛ چرا؟ برای خاطر اینکه وقتی شما میگویید لااله‌الّااالله، عبودیّت غیرخدا را نفی میکنید. مشکل اساسی مردم در طول تاریخ، عبودیّت غیر خدا بوده؛ [مثل] بنده‌ی فرعون‌ها بودن؛ الان هم همین جور است: بنده‌ی پول، بنده‌ی مقام، بنده‌ی شهوت، بنده‌ی قدرتهای بزرگ. وقتی شما میگویید لااله‌الّااالله، یعنی من فقط یک معبود دارم؛ نه پول را عبادت میکنم، نه مقام را عبادت میکنم، نه امپراتور را عبادت میکنم، نه فرعون را عبادت میکنم. عبادت هم صرفاً این نیست که انسان تقدیس بکند طرف را؛ نه، ممکن است اصلاً قبول هم نداشته باشد در دلش آن را، امّا عبادتش بکند! عبادت یعنی اطاعت کردن با همه‌ی وجود؛ این عبادت است. پس وقتی که ما میگوییم لااله‌الّااالله، در واقع داریم یک مایه‌ی عزّت را برای خودمان تأمین میکنیم؛ یعنی «وَالاَغلـّْلَ الَّ‌تی کانَت عَلَیهِم»،(۲) خودمان را از این اغلال داریم رها میکنیم.
﴿بِسمِ اللهِ الرَّحمنِ الرَّحيم اَفَغَيرَ اللهِ اَبتَغي حَكَماً وَ هُوَ الَّذي اَنزَلَ اِلَيكُمُ الكِتابَ مُفَصَّلاً وَ الَّذينَ آتَيناهُمُ الكِتابَ يَعلَمونَ اَنَّهُ مُنَزَّلٌ مِن رَبِّكَ بِالحَقِّ فَلا تَكونَنَّ مِنَ المُمتَرين وَ تَمَّت كَلِمَةُ رَبِّكَ صِدقاً وَ عَدلاً لا مُبَدِّلَ لِكَلِماتِهِ وَ هُوَ السَّميعُ العَليمُ وَ اِن تُطِع اَكثَرَ مَن فِی الاَرضِ يُضِلّوكَ عَن سَبيلِ اللهِ اِن يَتَّبِعونَ اِلَّا الظَّنَّ وَ اِن هُم اِلّا يخَرُصوَ﴾[1] و پس از چند آیه، که البته این آیات را اینجا ترجمه کردیم[2] و در آخر شرح خواهیم داد مختصراً، ﴿وَ لا تَأكُلوا مِمّا لَم يُذكَرِ اسمُ اللهِ عَلَيهِ وَ اِنَّهُ لَفِسقٌ وَ اِنَّ الشَّياطينَ لَيوحونَ اِلىٰ اَولِيآِهئِم لِيُجادِلوكُم وَ اِن اَطَعتُموهُم اِنَّكُم لَمُشرِكوَ﴾[3]. خلاصۀ مطلب در زمینۀ نقطه‌نظر امروز ما، این است که یک‌وقت کسی را عبادت می‌کنند، به این صورت که او را مقدس و دارای نیروهای مافوق عالم طبیعت می‌دانند؛ مثل اینکه بت‌هایی را یا قدّیسینی[4] را در طول تاریخ، مردمی عبادت می‌کرده‌اند. از عبادت آنچه که ابتدائاً به نظر می‌رسد، همین است. عبادت خدا را هم که می‌گوییم واجب است، به نظر ما همین تقدیس و همین حالت بزرگداشتِ روحی و قلبی می‌آید. مثل اینکه مسیحی‌ها برای مسیح علیه‌السلام یا برای مادر پاک و پاکیزه‌اش مریم صلوات‌الله‌علیها یک نوع قداستی قائل هستند، درمقابل مجسمۀ پنداری مسیح یا مریم زانو می‌زنند، گریه می‌کنند، او را عبادت می‌کنند، این یک مفهوم رایجِ همگانی از عبادت.

شاهدها (۶۸ پاراگراف)

عبودیت، انس با خدا و تسلیم به‌عنوان روح همهٔ عبادات

اگر در حال عبادت توجّه نبود و روح عبادت ــ که همان اُنس با خدا و تسلیم در مقابل خدا و عبودیّت [است]؛ روح همه‌ی عبادات عبودیّت است ــ مورد توجّه قرار نگرفت، آن وقت خطرهای گوناگونی در سر راه انسان قرار میگیرد؛ یک طرف قضیّه، خطر تحجّر است.

مفهوم رایج عبادت به‌معنای تقدیس و بزرگداشت قلبی

… که البته این آیات را اینجا ترجمه کردیم[2] و در آخر شرح خواهیم داد مختصراً، ﴿وَ لا تَأكُلوا مِمّا لَم يُذكَرِ اسمُ اللهِ عَلَيهِ وَ اِنَّهُ لَفِسقٌ وَ اِنَّ الشَّياطينَ لَيوحونَ اِلىٰ اَولِيآِهئِم لِيُجادِلوكُم وَ اِن اَطَعتُموهُم اِنَّكُم لَمُشرِكوَ﴾[3]. خلاصۀ مطلب در زمینۀ نقطه‌نظر امروز ما، این است که یک‌وقت کسی را عبادت می‌کنند، به این صورت که او را مقدس و دارای نیروهای مافوق عالم طبیعت می‌دانند؛ مثل اینکه بت‌هایی را یا قدّیسینی[4] را در طول تاریخ، مردمی عبادت می‌کرده‌اند. از عبادت آنچه که ابتدائاً به نظر می‌رسد، همین است. عبادت خدا را هم که می‌گوییم واجب است، به نظر ما همین تقدیس و همین حالت بزرگداشتِ روحی و قلبی می‌آید. مثل اینکه مسیحی‌ها برای مسیح علیه‌السلام یا برای مادر پاک و پاکیزه‌اش مریم صلوات‌الله‌علیها یک نوع قداستی قائل هستند، درمقابل مجسمۀ پنداری مسیح یا مریم زانو می‌زنند، گریه می‌کنند، او را عبادت می‌کنند، این یک مفهوم رایجِ همگانی از عبادت.

مفهوم وسیع‌تر عبادت در فرهنگ قرآن فراتر از تقدیس و سجده

… را هم عبادت می‌شود گفت، و در قرآن عبادت به‌این‌معنا استعمال شده است. اگر کسی به این صورت دوم هم که حالا شرحش را خواهیم داد، مورد عبادت قرار بگیرد و اگر کسانی یک موجودی را، انسانی را، به همین صورت که حالا خواهیم گفت، عبادت بکنند، این‌هم نوعی عبادت غیر خداست. حاصل کلام اینکه، عبادت فقط این نیست که انسان درمقابل یک موجودی، به‌صورت تقدیس، به‌صورت احترام قلبی، به‌صورت بالاتر دانستن، خم و راست بشود، سجده بکند، به رکوع برود، او را نیایش بکند، ستایش بکند، دست‌ها را به‌طرف او با خضوع دراز بکند؛ فقط این نیست عبادت. کارهای دیگری هم وجود دارد که آن را هم می‌توان گفت عبادت، و اینکه می‌گوییم می‌توان گفت، از خودمان مایه‌ای نمی‌گذاریم. (آقا! این پرده‌ها را بکشید که توی آفتاب ننشینید. آقا! با شمایم، پرده‌ها را بکشید، چرا نشستید توی آفتاب. بدتر شد! درستش کنید. توجه بفرمایید، …

عبادت به‌معنای اطاعت مستقل و بی‌قیدوشرط از دیگری بر پایهٔ قرآن

معنای دوم عبادت چیست؟ معنای دوم عبادت خیلی ساده است. در فارسی لغت دارد. این لغت رایج است بر سر زبان‌ها و او عبارت است از اطاعت. اطاعتِ هرکسی به‌صورت مستقل و بی‌قید‌و‌شرط، عبادتِ اوست. اگر کسی را، یک انسانی، یا یک جامعۀ انسانی، بی‌قید‌و‌شرط اطاعت بکند، فرمان او را در زندگی خود، در جسم و جان خود، در عمل خود، مُتّبَع[5] بشمارد، او را عبادت کرده. از کجا این حرف را می‌زنیم؟ با استناد به آیات قرآن این سخن را می‌گوییم. این قرآن است که برای ما عبادت را به اطاعت معنا می‌کند. عَدِیِّ‌بن‌حاتم‌طایی[6] ـ پسر حاتم معروف که البته مقام خود این عَدِی، از پدرش حاتم به‌مراتب بالاتر و ارجمندتر است ـ وقتی‌که وارد …

اطاعت از قدرت سیاسی، مذهبی، نفس یا هر موجود دیگر عبادت اوست

… باشد؛ می‌خواهد یک عامل درونی باشد، مثل نفس انسان، تمایلات نفسانی و شهوانی او؛ می‌خواهد یک موجودی باشد خارج از وجود انسان، اما نه یک قدرتِ متمرکزِ سیاسی یا دینی، درمقابل یک زن، درمقابل یک نفر آدمی که برای او انسان یک احترام بی‌جایی قائل است، درمقابل یک دوست؛ عبادت کردنِ درمقابل اینها یعنی اطاعت کردن اینها. هرکسی که اطاعت کند از کسی یا از چیزی، عبادتِ او را کرده است.

عبادت و خشوع در خلوت و میان خانواده به جای جلسات عمومی رمضان

نکته‌ی آخری که عرض میکنم، این است که در غیاب جلسات عمومی ماه رمضان -که این جلسات عمومی، جلسات دعا، جلسات سخنرانی، جلسات توسّل، بسیار مغتنم بود و امسال علی‌القاعده محرومیم از این جلسات- از عبادت و تضرّع و خشوع در تنهایی غفلت نشود؛ ما میتوانیم در اتاق خودمان، در خلوت خودمان، در میان خانواده و فرزندان خودمان، همین معنا را، همین توجّه را، همین خشوع و خضوع را به وجود بیاوریم و البتّه در برنامه‌های تلویزیون مواردی هم پخش میشود که از آن هم میشود استفاده کرد و بایستی این کارها را انجام بدهیم.

عبادت و ذکر نه صرفاً عملی فردی، بلکه وسیلهٔ ساختن دنیا و آینده

اگرچه اسلام مردم را به عبادت، خودسازی و ریاضت نفس دعوت میکند؛ اما این را فقط به عنوان عملی فردی که هر یک از مردم تنها برای خود به خدا مرتبط شوند، نمیبیند؛ بلکه این ارتباط، توجّه و ذکر، خشوع و توسّل به خدا را به عنوان وسیله‌ای که بتوانند در امر دنیا و ساختن آینده‌شان هم قدم ثابت و گام مستحکمی بردارند، میبیند. اگر همان‌طور که بعضی از بزرگان فرموده‌اند که برای سعادت امّت اسلامی «کلمه توحید» و «توحید کلمه» دو اصل قطعی است - که همین‌طور هم هست - عید فطر و نماز و توسّل ما در این روز نیز مظهر توحید کلمه و کلمه توحید است؛ زیرا هم معنویت است و هم توسّل و خشوع؛ هم مستحکم …

توصیه به جوانان به عبادت با توجه، نه لزوماً عبادت زیاد

توصیه‌ی من به جوانها این است که با توجّه عبادت بکنند. من اصرار نمیکنم براى اینکه زیاد عبادت کنند؛ نه، شما خواستید زیاد عبادت کنید، خواستید کم عبادت کنید. البتّه عبادت واجب را همه باید انجام بدهند، آن که قابل اغماض نیست، هر کسى باید عبادت واجبش را انجام بدهد. عبادت واجب چیزى هم نیست؛ فقط هفده رکعت نماز در شبانه روز عبادت واجب ما است که چیز زیادى نمیشود؛ هفده رکعتِ یک‌دقیقه‌ای، یا حدّاکثر هفده رکعتِ دودقیقه‌ای …

عبادات و تکالیف شرعی ابزار تزکیه و ورزش روح

تمام عبادات و تکالیف شرعیای که من و شما را امر کرده‌اند تا انجام دهیم، درحقیقت ابزارهای همین تزکیه یا همین تربیت است؛ برای این است که ما کامل شویم؛ ورزش است. همچنان که اگر ورزش نکنید، جسم شما ناتوان، بیقدرت و آسیب‌پذیر خواهد شد و اگر بخواهید جسم را به قدرت، به زیبایی، به توانایی، به بروز قدرتها و استعدادهای گوناگون برسانید، باید ورزش کنید. نماز، ورزش است؛ روزه، ورزش است؛ انفاق، ورزش است؛ اجتناب از گناهان، ورزش …

عبادت بودن هر کار نیک و اقدام برای محرومان و پیشرفت زندگی مردم

هر عمل حسنه‌ای که انجام دهید، احسان، اطعام و کمک به کسی، احوالپرسی از مستحقی، اقدامی برای مردم محروم، اقدامی برای جامعه اسلامی، کاری برای پیشرفت زندگی مردم؛ همه اینها عبادت است.

انواع عبادات فردی و اجتماعی و سیاسی و مناجات شبانه

ما عبادات فردی، عبادات اجتماعی و عبادات سیاسی داریم؛ عبادات ناب و خالص داریم که مربوط به نیمه‌شبهاست، مال هنگام دعا و مناجات و هنگام سخن گفتن با خدا و تضرّع است. هر کدام از اینها یک درجه است. هر کدام از اینها، شما را مثل پولاد آبدیده محکم میکند؛ این جوانان را مستحکم میکند؛ آنها را خلل‌ناپذیر و در مقابل نفوذ شیطان، نفوذ دشمن، نفوذ عوامل فساد و در مقابل تهاجم فرهنگی، آسیب‌ناپذیر میکند.

آثار نماز و مناجات و روزه در آرامش و تصفیهٔ جان و استحکام انسان

… دوران اختناق هم وقتی عناصر مؤمن میخواستند در مقابل فشار دستگاه حاکم و در مقابل وسوسه‌ها و اغواهای زندگی راحت - که آنها را وادار میکرد مبارزه را کنار بگذارند - مقاومت کنند، به روزه روی میآوردند. عبادات خدا این گونه است. حضور در مقابل پروردگار این طور است. نماز که میخوانید، آرامش پیدا میکنید.از اضطراب و تلاطم روح نجات پیدا میکنید. وقتی با خدای متعال مناجات و تضرّع میکنید، جان خودتان را تصفیه و با صفا میکنید، آلودگیها را از آن دور میکنید. روزه که میگیرید، خودتان را مثل فولاد، محکم و آبدیده میکنید. این گونه است.

برتری کار نمایندگی با نیت الهی بر عبادات و زیارت

اگر با این دید به نمایندگی نگاه کردید، آن وقت همه آنات شما حسنه است. بدانید هیچ عبادتی هم دیگر بالاتر از کاری که شما میکنید، نخواهد بود. هیچ کس غصه نخورد که من با آمدن به مجلس، مثلاً از فلان وظیفه عبادی باز ماندم و فرضاً دیگر عمره و یا زیارت نمیتوانم بروم. نخیر؛ این به مراتب از آن بالاتر است. اگر این گونه عمل کردید، از هر عبادتی در میزان الهی سنگینتر است. با احساس مسؤولیت و مراقبت نمایندگان الهی و کرام‌الکاتبین و «کنت انت‌الرّقیب علىّ من وارئهم والشّاهد لما خفی عنهم[4] »، خود خدای متعال هم مراقب شماست. یک مجلسِ این‌گونه، در طول چهار سال میتواند بزرگترین خدمات را به این کشور و این ملت بکند و هر چه بعد از انقلاب …

تلاش علمی در محیط نظامی و هر خدمت در دستگاه‌های کشور، عبادت و حسنه

شما عزیزان دانشجو و فارغ‌التّحصیل، این را به‌روشنی میدانید و بدانید که این تلاش علمی در محیط نظامی وبرای اهداف نظامی، یک عبادت است. اگر هر کس به وضعیت امروز ایرانِ عزیز و آفاق روشن آینده آن نگاه کند، خواهد فهمید که هر تلاش و اقدامی، هر تربیت جمع جوانی و هر پیمودن راه علم و تربیت و تکمیل نفسی که در هر بخش از بخشهای دستگاههای عظیم این کشور انجام میگیرد، یک عبادت، یک کار ماندگار و یک حسنه است. امروز بحمداللَّه در سرتاسر این دستگاه عظیمی که اداره کشور را به عهده دارد - چه بخشهای نظامی و چه بخشهای غیر نظامی - انسانهای بیشماری به کارها و حسنات بزرگ سرگرمند. جمعی به کار سازندگی کشور مشغولند، جمعی به کار تربیت نسلهای روبه رشد سرگرمند، و جمعی هم همه همّت …

لزوم حفظ ذکر، دعا، نماز شب و نوافل دوران جبهه

… و اشاره‌هاى قرآن هم باید آشنا بشوید، با معارف پیچیده‌ى اسلامى ــ نه در حدّ یک فیلسوف و در حدّ یک متخصّص ــ در حدّ یک انسان عارف واقفِ آگاه باید آشنا بشوید. البتّه اینها معرفت است؛ آن ایمان و اخلاص، ناشى از این دانستن‌ها نیست، ناشى از چیزهاى دیگرى است. ذکر را باید فراموش نکنید، دعا را باید فراموش نکنید، آن نماز‌شب‌هایى را که در جبهه میخواندید، باید نگه دارید، آن نوافل را باید توجّه کنید، آن نماز باحالى را که شب حمله و عملیّات که خیال میکردید شب آخر عمرتان است به‌ جا مى‌آوردید، باید نگه دارید؛ باید این را تقویت کنید. نگوییم چون از ما توقّع دارند، ما باید این‌جورى باشیم؛ نه، این یک چیز خیلى ضعیفى است؛ بگویید چون بار سنگینى بر دوش ما است، استخوان مستحکمى لازم است.

عبادات به‌عنوان ورزش و ریاضت روح و ناکافی بودن جسم عبادات

… دارد که با ورزش آنها را آشکار خواهد کرد؛ بدون ورزش نمیشود ــ عیناً روح شما همین‌جور است؛ بدون ورزش، بدون تمرین، بدون ریاضت ممکن نیست شما قوی بشوید. ای ‌بسا انسانهایی با جسمهای نیرومند، زیبا، و با روحهایی لاغر، زشت، ناتوان، ضعیف! این به درد نمیخورد. تمام عبادات برای این است که ما ورزش کنیم، تربیت بشویم و پیش برویم. البتّه عبادات را باید شناخت؛ عبادات هم جسمی دارند و روحی؛ جسم عبادات، به‌تنهایی کافی نیست. نماز را که انسان بخواند، [امّا] توجّه به خدا و ذکر در حال نماز نداشته باشد، ملتفت نباشد که دارد چه میگوید و با چه کسی دارد حرف میزند مضامین نماز را بکلّی از روی غفلت اداء بکند، این نماز، نماز بی‌فایده‌ای است.

عبادت و قرآن‌خوانی خوارج به‌عنوان دوری از روح عبادت و دین

این چه‌ جور قرآن خواندنی است؟ این چه‌ جور عبادت کردنی است؟ این، دوری از روح عبادت است. اگر انسان با روح عبادت و نماز و قرآن آشنا باشد، میفهمد وقتی که موجودیّت اسلام و حقیقت اسلام و لُبّ اسلام که در علیّ‌بن‌ابی‌طالب مجسّم است در یک طرف قرار گرفته، همه‌ی شبهه‌ها را از خودش دور میکند و به او میپیوندد. این، دوری از قرآن است، دوری از دین است که کسی نتواند این را تشخیص بدهد و شمشیر روی علی بلند کند. یک طرف قضیّه همین تحجّرها، نیندیشیدن‌ها و اشتباه‌های عمده و بزرگ [است] که در طول دوران خلافت بنی‌امیّه و بنی‌عبّاس، ما این را مشاهده میکنیم. بعضی‌ها، آدمهای مقدّس‌مآب، متدیّن، اهل عبادت و اهل زهد اسمشان در شمار عبّاد و زهّاد و اخلاقیّون و آدمهای حسابی در …

سطحی و در معرض خطر بودن عمل بدون توجه به عبودیت خدا

اگر روح اعمال و عبادات ــ که عبارت است از همان توجّه به خدا و عبودیّت خدا ــ برای انسان حل نشود، روشن نشود، انسان سعی نکند که در هر عملی از این واجبات، خودش را به عبودیّت خدا نزدیک کند، کار سطحی است. کار سطحی همیشه مورد خطر است؛ کار سطحی، ایمان سطحی مورد خطر است. و این چیزی است که در تاریخ اسلام ما دیده‌ایم.

بی‌حاصلی عبادت بدون دانش و آگاهی

… این می‌آید جلو تا نیزه هی از پشتش بیرون برود و بیشتر فرو رود در شکم و اَمعایش، همین‌طور می‌آید جلو و می‌گوید: «وَ عَجِلتُ اِلَیکَ رَبِّ لِتَرضیٰ»[7] خدایا به‌سوی تو شتاب گرفتم تا تو خشنود بشوی. خاک بر سرت! به‌سوی جهنم شتاب گرفتی نه به‌سوی خدا. عیبش این است. بله، متدیّن، مقدس، مؤمن، خوش‌اخلاق، اهل تضرع، اهل گریه و زاری، اینها را می‌دانم، اما نادان، کج‌فکر، متعبدِ بدون دانش، که امام علیه‌السلام فرمود: «اَلمُتَعَبِّدُ بِغَیرِ عِلمٍ کَحِمارِ الطّاحونَةِ»[8] آن‌کسی‌که بدون دانش و بدون آگاهی عبادت می‌کند، یک قدم به مقصد عبادت نزدیک نمی‌شود؛ مثل همان الاغ طاحونه و اسب عصاری. این حیوان دارد راه می‌رود دائماً، همه‌اش دارد قدم می‌زند، اگر روی خطِ مستقیم رفته بود، از بلخ و بخارا و سمرقند هم گذشته بود، [اما] بیچاره وقتی شب چشمش را باز می‌کنند، شش ماه بعد چشمش را باز می‌کنند، می‌بیند همان جایی است که روز اول بود. امام تشبیه می‌کند، می‌فرماید آن‌کسی‌که بدون آگاهی و بدون دانش و بدون فهم و بدون بینش و بدون دل روشن و بدون فکر باز و آزاد، خدا را عبادت می‌کند، همین‌طور است، پیش نمی‌رود.

پذیرش بی‌قیدوشرط تحلیل حرام و تحریم حلال به‌منزلهٔ رب گرفتن

پیغمبر اکرم در جواب این تصور عدیّ‌بن‌حاتم، پاسخ داد که بله، درمقابل آنها سجده نکردید ـ مُفادِ فرمایش پیغمبر را عرض می‌کنم ـ لکن آنچه آنها گفتند، بی‌قیدوشرط پذیرفتید؛ «وَ لٰکِنَّهُمْ اَحَلّوا حَراماً وَ حَرَّموا حَلالاً»[9] حرام‌های خدا را آنها حلال وانمود کردند در نظر شما و حلال‌های خدا را حرام وانمود کردند، و شما بی‌آنکه در صدد باشید واقعِ مطلب را بفهمید، آنچه آنها گفتند، بی‌قیدوشرط اطاعتشان کردید؛ عبادت این است، پروردگار و رب گرفتن یک موجود این است. که البته به همین مضمون از امام صادق صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه هم روایت هست، کسانی که می‌خواهند، مراجعه کنند به نورالثقلین[10] در ذیل همین آیه.

سپردن کامل دل و ذهن به گوینده به‌منزلهٔ عبادت او

یک روایت در اینجا بخوانم تا معلوم بشود که این فرهنگ قرآنی در همه‌جای منابع اسلامی و مخصوصاً منابع شیعی گسترده است، اعم از قرآن و حدیث. روایت از امام جواد صلوات‌الله‌وسلامه‌علیه است، که می‌فرماید: «مَن اَصغىٰ اِلىٰ ناطِقٍ فَقَد عَبَدَه»[11]. خیلی وسیع‌تر است دایرۀ عبادت، نه‌فقط اطاعت کردن، بلکه حتی شش‌دانگ حواس را هم به یکی دادن، عبادت اوست. خب، شما خواهید گفت: پس ما حرف‌های درست را هم گوش نکنیم؟ لذا دنبال حدیث می‌فرماید: «فَاِن كانَ النّاطِقُ عَنِ اللهِ عَزَّ وَ جَلَّ فَقَد عَبَدَ اللهَ» اگر آن‌کسی‌که سخن می‌گوید و شش‌دانگ حواس و مشاعر[12] تو را به‌طرف خود جذب کرده است، از زبان خدا سخن می‌گوید، …

عبادت به معنای اطاعت با همهٔ وجود، نه صرف تقدیس

… فرعون‌ها بودن؛ الان هم همین جور است: بنده‌ی پول، بنده‌ی مقام، بنده‌ی شهوت، بنده‌ی قدرتهای بزرگ. وقتی شما میگویید لااله‌الّااالله، یعنی من فقط یک معبود دارم؛ نه پول را عبادت میکنم، نه مقام را عبادت میکنم، نه امپراتور را عبادت میکنم، نه فرعون را عبادت میکنم. عبادت هم صرفاً این نیست که انسان تقدیس بکند طرف را؛ نه، ممکن است اصلاً قبول هم نداشته باشد در دلش آن را، امّا عبادتش بکند! عبادت یعنی اطاعت کردن با همه‌ی وجود؛ این عبادت است. پس وقتی که ما میگوییم لااله‌الّااالله، در واقع داریم یک مایه‌ی عزّت را برای خودمان تأمین میکنیم؛ یعنی «وَالاَغلـّْلَ الَّ‌تی کانَت عَلَیهِم»،(۲) خودمان را از این اغلال داریم رها میکنیم.

عبادت و دعا و تلاوت قرآن از کارهای لازم مسئولان و مایهٔ روسفیدی

آخرین عرایض من عبارت است از اینکه برادران عزیز، خواهران عزیز! شماها مسئولید؛ هر چه مسئولیّت انسان بیشتر میشود، تضرّعش و توسّلش به درگاه پروردگار باید بیشتر بشود. عبادت را، تضرّع را، دعا را، توسّل به درگاه الهی را، تلاوت قرآن را فراموش نکنید؛ این جزو کارهای واجب و لازم است، این به شما کمک خواهد کرد، این شما را پیش خدای متعال و پیش بندگان خدا روسفید خواهد کرد. از خدای متعال کمک بخواهید، به خدای متعال توسّل کنید، ائمّه‌ی هدیٰ (علیهم السّلام) را شفیع قرار بدهید، از طریق ائمّه از خدای متعال درخواست کنید، بخواهید، خدای متعال به شما برکت خواهد داد؛ این کار، برکت کار شما را افزایش خواهد داد. امیدواریم ان‌شاءالله خدای …

حضرت زهرا (س) عابدترین فرد امت به گواهی حسن بصری

… پسرم! اَلجارَ ثُمَّ الدَّار؛[2] این درس است. در قضیّه‌ی [نزول سوره‌ی] هل‌اَتیٰ [آمده است که] «اِنَّما نُطعِمُکُم لِوَجهِ الله»؛[3] من این را به عنوان یک درس برای امّت اسلامی، برای جامعه‌ی اسلامی، برای جمهوری اسلامی تلّقی میکنم که کار با اخلاص انجام بگیرد. حسن بصری که از زهّاد ثمانیّه‌ی[4] معروف است و زاویه هم دارد با اهل‌بیت، میگوید که «ما کان فی هذه الامّة اعبد من فاطمة کانت تقوم حتّی تورّم قدماها».[5] معنای این تعبیر «ما کان اعبد من فاطمة» این نیست که شبیه او و به اندازه‌ی او تعدادی وجود داشتند؛ نه، در تعبیرات عربی معنایش این است که هیچ کس در امّت، مانند او نبود از لحاظ عبادت. این را حسن بصری میگوید؛ حسن بصری دوران فاطمه‌ی زهرا را درک نکرده، امّا اینکه این طور قاطع این حرف را میزند نشان میدهد این جزو مسلّمات و متواتراتی بوده است که در آن زمان وجود داشته. اینکه وظیفه‌ی عبادت، بعد وظیفه‌ی امر به معروف و مجاهدت، یعنی حضور در آن میدان …

عبادت شمرده شدن کارهای نظامی با قصد قربت

… انجام داد، نه کار فکری و فرهنگی میشود انجام داد. در محیط ناامن هر کسی به فکر حفظ جان خودش است. شما مجموعه‌ی نیروهای مسلّح و ارتش جمهوری اسلامی ایران حافظان امنیّت این کشورید. این یک مسئولیّت فوق‌العاده مهم، حسّاس، مقدّس و باارزش است؛ قدر این را باید بدانید؛ برای همین، اگر شما جوانها -که دلهای پاکی دارید، دلهای روشنی دارید- از همین حالا با این عمل قصد قربت بکنید، دارید عبادت میکنید. یعنی همین تمرین شما، سر کلاس رفتن شما، مأموریّتهایی که اجرا میکنید، کارهای بزرگی که انجام میدهید، همه‌ی اینها عبادت محسوب میشود؛ وقتی کار، مقدّس شد، انسان قصد قربت کرد، میشود عبادت؛ بنابراین تفاوت اساسی، این است.

خدای متعال هرگز آن‌گونه که شایستهٔ اوست عبادت نمی‌شود

بعد برای همین مطلب که شما همیشه در محدوده‌ی مقصّرین -[یعنی] تقصیرکنندگان- قرار دارید، استدلال ذکر میفرمایند: خدای متعال آن چنان که شایسته‌ی عبادت او است، هرگز عبادت نمیشود! ما یک کاری میکنیم، [برای] یک وظیفه‌ای، یک راهی که در مقابل ما گذاشته‌اند، تلاشی میکنیم که باید این تلاش را بکنیم؛ هیچ وقت گمان نکنید که حالا آن کاری را که ما باید بکنیم، انجام داده‌ایم، ما حقّ بندگی را انجام داده‌ایم؛ نه، هیچ وقت چنین چیزی را تصوّر نکنید. …

توجه و تعبد بیشتر در ماه‌های حرام برای آمادگی در میدان‌های حساس زندگی

… است؛ یعنی ماه‌هایی که از نظر پروردگار عالم «مِنهآ اَربَعَةٌ حُرُم».[2] چهار ماه را خدای متعال محترم‌تر از ماه‌های دیگر قرار داده است؛ با یک محدوده‌های مشخّصی از احکام که این احترام در چه چیزی و در چه امری است. مسلمانها از این تعلیم الهی هم باید درس بگیرند. ماه حرام -که ماه محترم الهی است به تعبیر عارف بزرگ مرحوم حاج میرزاعلی آقای قاضی (رضوان‌الله‌تعالی‌علیه)- ماه‌هایی است که مسلمانها بایستی با توجّه بیشتر به خدای متعال و تعبّد بیشتر، خودشان را آماده‌ی ورود در میدانهای حسّاس و مهمّ زندگی کنند. آنچه امروز برای ملّت ایران -این ملّت بزرگ و سرافراز- مطرح است، همین است که در راه پرافتخاری که در پیش گرفته است با قدرت، با سرعت، با عزّت، با سربلندی پیش برود و حرکت کند.

عبادت منحصر به نماز نیست و معاشرت اسلامی را هم دربرمی‌گیرد

همه‌‌ی فرصتهای ما در درون خودشان تهدیدهایی هم دارند؛ اشاره کردید، یکی از موضوعاتی که در این جشنواره‌‌ی شما بنا است مورد بررسی قرار بگیرد، آسیب‌‌شناسی بود؛ (۵) این آسیب‌‌شناسی را جدّی بگیرید. اعتکاف جای عبادت است؛ البتّه عبادت فقط هم نماز خواندن نیست؛ تماسّ خوب با معتکفین، ارتباط دوستانه و برادرانه، فراگیری از آنها، تعلیم‌‌دهی به آنها، معاشرت اسلامی را تجربه کردن و آموختن؛ همه‌‌ی اینها فرصتهایی است که در اعتکاف ممکن است پیش بیاید؛ [برای] این باید برنامه‌‌ریزی بشود. مهم‌‌ترین کار، برنامه‌‌ریزی است. اگر چنانچه برنامه‌‌ریزی نشد و کمک نشدند این جمعِ جوانِ مشتاق و شوریده‌‌ای که برای اعتکاف وارد این مسجد شده‌‌اند، این نیروها هدر …

شغل معلمی کاری که هر لحظهٔ آن می‌تواند عبادت باشد

من به شما عرض بکنم؛ پیش خدای متعال، این ارزش، حسنات فراوانی را به وجود میآورد. یعنی شما در اتاق درس و در محیط آموزش که قرار میگیرید و با این نوجوان و با این کودک مواجه میشوید، بدانید که کاتبان عمل، کرام‌الکاتبین الهی، لحظه به لحظه‌ی کار شما را حسنه مینویسند. چقدر این مقرون به صرفه است که انسان کارش، زندگیاش، شغلش چیزی باشد که هر لحظه‌ی آن میتواند عبادت باشد.

حصول پاکیزگی با نماز، تلاوت قرآن، روزه و انفاق

… خود شماست، مربوط به دل خودتان است، مربوط به شخص خودتان است؛ باید ذخیره بگیرید. ما در این دنیا آلوده هستیم به مادیات، به انگیزه‌ها، به وسوسه‌ها. اگر بخواهیم با همین وضعیت از این مرزی که اسمش مرز مرگ است، عبور کنیم، وای به حال ماست. باید خودمان را پاکیزه کنیم. این پاکیزگی در نماز حاصل میشود، در تلاوت قرآن حاصل میشود، در روزه حاصل میشود، در انفاق و صدقه حاصل میشود، در انواع فرائض این پاکیزگی برای انسان پیش می‌آید؛ حج یک مجموعه‌ای از همه‌ی این فرائض است. در حج ذکر هست، در حج طواف هست، در حج نماز هست، در حج وقوف هست، در حج توجه به خدا هست، در حج انفاق هست، قربانی هست؛ همه چیز در حج جمع است؛ یک مجموعه‌ای است از این کارها.