رفتن به محتوای اصلی

صلح امام حسن (ع)رویداد

نام‌های دیگر: صلح امام حسن

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قرارداد صلح امام حسن (ع) با معاویه و علل و آثار آن.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در دیدار اقشار مختلف مردم در روز پانزدهم ماه مبارک رمضان ۱۴۱۰ ه.ق— ۱۳۶۹/۰۱/۲۲

سیر زمانی

از ۱۳۶۹ تا ۱۴۰۴
۱۳۶۹۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

صلح امام حسن، تبدیل جبهۀ جنگ از روی زمین بود به زیر زمین. امام حسن علیه‌السلام مبارزه را تمام نکرد، مبارزه را قطع نکرد، جای مبارزه را عوض کرد، از روی زمین مبارزه را برد به زیر زمین. تشکیلاتی‌اش کرد، حزبی‌اش کرد، مخفی‌اش کرد، نهانش کرد. این را یک مورخ باانصاف، یک مورخی که خودش شیعه هم نیست، اما آدم باانصافی هست، مثل طه حسین، می‌فهمد، من و توی شیعه اگر نفهمیم، چون تدبر نکردیم که نمی‌فهمیم. «اَلفِتنَةُ الکُبرَی، عَلِیٌّ وَ بَنوهُ»[7] را نگاه کنید، ببینید چه می‌گوید.
به‌طوری‌که استنباط می‌شود از مجموع دریافت‌ها و برداشت‌هایی که از این مسئله شده است، نقطۀ معضل ماجرا از اینجا پیش می‌آید که در نظر عموم مطالعه‌کنندگان یا اکثر مطالعه‌کنندگان، صلح در جملۀ صلح امام حسن علیه‌السلام به‌معنای تسلیم و سازش فهمیده می‌شود. خیال می‌کنند که صلح امام حسن درمقابل معاویه، یعنی سازش امام حسن با معاویةبن‌ابی‌سفیان. و خیلی روشن است که برای هیچ انسانی ـ نه هیچ مسلمانی یا هیچ شیعه‌ای ـ سازش امام حسن با معاویةبن‌ابی‌سفیان، امام کفر و پیشوای شرک، قابل قبول نیست، قابل فهم نیست. ولی مسئله این‌طور نیست، صلح به‌معنای سازش و تسلیم نیست. (51/1/24) این همان متارکه است، یعنی آتش‌بس. (65/3/4) آتش‌بس، تعبیر یکی از علمای اقدمین شیعه است؛ «مُهادنه» در کلمات صدوق است؛[9] مُهادنه یعنی آتش‌بس. (51/1/25) صلح امام حسن به‌معنای متارکۀ موقت جنگ است، برای آمادگی جهت ضربت‌زدن قاطع‌تر. صلح امام حسن علیه‌السلام برطبق آیه‌ای که تلاوت شد، «تَحرُّف لِقِتال» است و «تَحَیَّزَ اِلَی فِئَةٍ»؛ ماهیت صلح امام حسن علیه‌السلام اصلاً این است و مطالعۀ مقدار زیادی از اسناد و مدارکی که از این صلح برای ما باقی مانده است، مطلب را به همین صورت برای ما روشن می‌کند.

حادثه‌ای سرنوشت‌ساز و بی‌نظیر در روند انقلاب اسلامی صدر اسلام

… درباره‌‌ى این مسئله، از جمله در همین جلسات صحبت کرده‌‌ام و از ابعاد گوناگونى این حادثه‌‌ى عجیب و عظیم را مورد بررسى قرار داده‌‌ام. اگر ما امسال بخواهیم حرفهاى گذشته را تکرار نکنیم، خوب است که یک بُعد جدیدى از این مسئله را به ‌‌قدر گنجایش وقت بررسى کنیم؛ و آن، این است که دوران امام مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) و حادثه‌‌ى صلح آن بزرگوار با معاویه یا آن چیزى که به نام صلح نامیده شد، یک حادثه‌‌ى سرنوشت‌‌ساز و بى‌‌نظیرى بود در کلّ روند انقلاب اسلامى در صدر اوّل؛ دیگر نظیر این حادثه را نداشتیم. یک توضیح کوتاهى راجع به این جمله عرض کنم و وارد اصل مطلب بشوم.

اجتناب‌ناپذیری صلح و نبودن زمینهٔ شهادت در آن شرایط

… به امام مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) کرد، امام حسین با او برخورد کردند؛ فَغَمَزَ الحُسَینُ فى وَجهِ حُجر.[3] یعنى هیچ‌‌ کس نمیتواند بگوید که اگر امام حسین به جاى امام حسن بود، این صلح انجام نمیگرفت؛ نخیر، امام حسین با امام حسن بود و این صلح انجام گرفت. و اگر امام حسن (علیه ‌‌السّلام) هم نبود و امام حسین (علیه ‌‌السّلام) تنها بود، در آن شرایط باز هم همین کار انجام میگرفت و صلح میشد. صلح عوامل خودش را داشت و هیچ تخلّفى و گزیرى از آن نبود. آنجا آن روز شهادت ممکن نبود. مرحوم شیخ راضى آل‌‌یاسین (رضوان الله‌‌ تعالى علیه) در این کتاب صلح الحسن که بیست سال پیش بنده آن را ترجمه کردم و چاپ شده، ثابت میکند که اصلاً جا براى شهادت نبود. هر کشته شدنى که شهادت نیست؛ کشته شدن با شرایطى شهادت است؛ آن شرایط در آنجا نبود. و اگر امام حسن …

حفظ اسلام ارزشی و خاندان پیامبر (ص) از نابودی

این جریان همین‌‌طور ادامه پیدا کرد و [در مقابل]، جریان مسلمانىِ اصیل، جریان اسلام ارزشى، جریان اسلام قرآنى ــ که هیچ‌‌ وقت با آن جریان حاکم امّا ضدّ ارزشها کنار نمى‌‌آمد ــ هم ادامه پیدا کرد که مصداق بارز آن، ائمّه‌‌ى هدیٰ (علیهم الصّلاة و السّلام) هستند و مسلمانان بسیارى که بودند و این جریان ارزشىِ نهضت اسلامى به برکت امام حسن مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) اسلام را حفظ کرد. اگر این صلح را امام مجتبىٰ انجام نمیداد، آن اسلام ارزشىِ نهضتى باقى نمیماند و از بین میرفت؛ چون معاویه بالاخره غلبه پیدا میکرد و وضعیّت، وضعیّتى نبود که امکان داشته باشد که امام حسن مجتبىٰ (علیه ‌‌السّلام) غلبه پیدا کند؛ همه‌‌ى عوامل در جهت عکس غلبه‌‌ى امام مجتبىٰ (علیه ‌‌السّلام) بود. دستگاه تبلیغات در اختیار معاویه بود و چهره‌‌ى او در اسلام، …

هم‌ارزی صلح با شهادت امام حسین (ع) در خدمت به اسلام

… بُعد دیگر از زندگى امام مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) و صلح آن بزرگوار که امیدواریم خداوند بصیرتى به همه‌‌ى ما عنایت کند و ما بتوانیم این بزرگوار را بشناسیم و نگذاریم پرده‌‌ى جهالت و غبارِ بدشناختى‌‌اى که تا مدّتها بر چهره‌‌ى آن بزرگوار بوده، باقى بماند. یعنى حقیقت را باید همه بفهمند و بدانند که صلح امام مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام)، همان ‌‌قدر ارزش داشت که شهادت برادر بزرگوارش امام حسین (علیه الصّلاة و السّلام)؛ و همان‌‌ قدر که آن شهادت به اسلام خدمت کرد، آن صلح هم همان‌‌ قدر یا بیشتر به اسلام خدمت کرد.