… و ناخودآگاه دستگاه خلافت را [ببینید] که چگونه اذهان مردم را نسبت به واقعیات اسلامی عوض کردند. (52/11/29) یکی از اینها عبداللهبنعمر بود که آقازادگی هم با خود یدک میکشید، میگفتند پسر خلیفۀ دوم است. و این آقازادگی هم بیشتر به او وجهه و اعتبار میداد. خود او عُرضه و سابقه و فهم و کمالی نداشت، اما نام و آوازۀ پدر، او را یکقدری آبرومند و موجّه میکرد...او اهلوعیال و دوستان خود، و کسانی که زیر نفوذ او بودند را جمع کرد، گفت مبادا بیعت یزید را بشکنید که من از رسول خدا شنیدم که فرموده است: «إِنِّي لا اَعلَمُ غَدرًا اَعظَمَ»[11] من هیچ دغلی را بزرگتر از این نمیدانم که آدم با یک نفری بیعت کند برطبق بیعت خدا، بعد این بیعت را بشکند. یعنی ما با یزید بیعت کردیم و نباید بیعت را بشکنیم. حدیثش هم از پیغمبر است، و بنابراین مردم را وادار کرد که بیعت را نشکنند.
ایجاد نفوذ معنوی برای یزید و تسلیم مردم با نقل حدیث
… کردند و رفتند...اینهمه سختیها بهوجود آمد، ارعاب بهوجود آمد، اما محبوبیت برای دستگاه بنیامیه بهوجود نیامد. محبوبیت را چه کسی ایجاد میکند؟ عبدالله عمر! نفوذ معنوی را چه کسی ایجاد میکند؟ عبدالله عمر! مقاومت مردم را چه کسی در هم میشکند؟ عبدالله عمر! عبدالله عمر است که از قول پیغمبر حدیث نقل میکند و از زبان اسلام و پیغمبر، مردم را وادار میکند که تسلیم بشوند و درمقابل یزید هیچگونه مخالفتی و تعرضی و قهری از خود نشان ندهند و همۀ جرائم او را یکجا قبول کنند؛ به بهانۀ اینکه بیعت کردند. (52/12/2)
نماد بیعرضگی و حقناپذیری، بیعت نکردن با امیرالمؤمنین (ع)
عبدالله عمر[6] سمبل بیعرضگی و ضعفِ نفس و حقناپذیری بود. حقناپذیری توأم با بیعرضگی، همانطورکه عرض کردم، واِلّ عبدالله زبیر هم حقناپذیر بود. آدم وقتی نگاه میکند، در مجموع چهرۀ عبدالله زبیر دژخیمِ ضدِ علی را باز قابلِ قبولتر مییابد تا چهرۀ آدمی مثل عبدالله عمر. عبدالله عمر آدمیست که بعد از آنیکه عثمان کشته شد، با امیرالمؤمنین بیعت نکرد. چرا بیعت نکرد؟ گفت که من مطلب برایم روشن نیست. احتیاط کرد، با علی علیهالسلام بیعت نکرد. از روی کمالِ احتیاطِ برای دین، با امیرالمؤمنین بیعت نکرد. چون دید که بهقول خودش و به خیال خودش، همۀ مسلمانها در این مسئله اجماع نکردند. خب، تو اگر غرضِ شخصی نداشتی، اگر …
امتناع از بیعت با علی (ع) و بیعت با پای حجاج
… عُمَرَم. به حجاج گفتند عبدالله عمر است. گفت بگویید بیاید داخل. آمد داخل. حجاج برایش تکان نخورد، احترام نکرد، از روی کاغذ سرش هم بلند نکرد که نگاه کند و با او خوشآمدی بکند. گفت امیر دستت را بده با تو بیعت کنم. چه کسی میگوید؟ عبدالله عمر. به چه کسی؟ به حجاج. عبدالله عمری که به علیبنابیطالب نگفت دستت را بده بیعت کنم، احتیاط کرد آنجا، احتیاطِ در دین؛ به حجاج میگوید امیر دستت را بده با تو بیعت کنم. حجاج در جوابش چه گفت؟ حجاج گفت دستم مشغول کاغذ نوشتن است، با پایم بیعت کن. پایش را دراز کرد، گفت با پایم بیعت کن. او هم با پای حجاجبنیوسف بیعت کرد. آدم پَست و زبونی که برای خاطر دو روز دیگر زندگیکردن، آنهم زندگی کردن به این بدی، زندگی کردنی که تویش نه کام دنیاست نه کامِ آخرت، زندگی کردنی که فقط چند کیلو غذا حرام کردن در آن هست و …
نکوهش ترس او از مرگ در بیعت با حجاج
خب، چرا از مرگ بترسی بدبخت! عبدالله عمر! چرا؟ خب، بگذار زنده نمانی. حجاج با تو چه میکرد؟ حجاج به زندگی تو که نمیدانستی ده دقیقه بعد از آن بیعت ننگین زنده هستی، یا ده سال زندهای و اگر زندهای چگونه زندهای، به آن زندگی بگذار حجاج پایان بدهد، بگذار پایان بدهد. عبدالله عباس را ندیدی با چه فلاکتی از دنیا رفت؟ عبدالله عباسی که علی را یکجا تنها گذاشت، حسن را یکجا تنها گذاشت، حسین را یکجا تنها گذاشت؛ تو از سرنوشت او، ای عبدالله، عبدالله عمر پند میگرفتی.
امتناع از بیعت با امیرالمؤمنین (ع) با عذر و بهانه تا پایان
عبداللهبنعمر آمد، یعنی آوردندش خدمت امیرالمؤمنین در مسجد. فرمود چرا بیعت نمیکنی؟ گفت من منتظرم تا همه بیعت کنند، بعد من بیعت کنم. حضرت فرمود خب، همه بیعت کردند، هیچکس نیست که بیعت نکرده باشد اِلّ تعداد معدودی. گفت نه، من باید برایم روشن بشود، ثابت بشود، عذر و بهانه آورد. مالک اشتر در خدمت امیرالمؤمنین بود، گفت یا امیرالمؤمنین اینکسانیکه با تو بیعت نکردند، شمشیر و تازیانۀ تو را تجربه نکردند؛ فکر میکنند تو با تعارف با اینها تمام خواهی کرد؛ اجازه بدهید من گردن این را بزنم. این که پسر یک خلیفه است و یک شخصیتی است، این را که من …
نمونهٔ مقدسمآبانِ ارزشمند در جامعهٔ عثمانی و بیارزش در جامعهٔ علی (ع)
مقدسمآبهایی که در نظامِ قبل برایشان ارزش وجود داشت، اگرچه کار نمیکردند؛ اما در این نظام برایشان هیچ ارزشی ملحوظ نیست...عبدالله عمرها! آقازادۀ عمر، که هم مقدس است، هم پیغمبر را دیده و روایت نقل میکند، هم فرزند خلیفۀ دوم است؛ این در جامعۀ عثمانی خیلی ارزش دارد، اما در جامعۀ علی ارزشی ندارد.
شناخت کامل بنیامیه در دوران حکومت آنان
سالها بعد از این جریان که امیرالمؤمنین صلواتاللهعلیه به شهادت رسیده بود، معاویه سالیانی حکومت کرده بود، همین عبدالله عمر معاویه را هم کاملاً شناخته بود از نزدیک، اگر هم آن روز برایش معلوم نبود، بعد معلوم شده بود؛ بعد هم دوران یزید، آن سه سالِ شرمآور در تاریخِ اسلام سپری شده بود، مروانبنحکم جانشین یزید بود و پدر عبدالملک مروان، او هم مدت کوتاه حکومتش را گذرانده بود؛ بعد عبدالملک مروان به حکومت رسید. و در تمام این مدت عبدالله عمر در مدینه، در قلب مسائل و قضایا، در متن حوادث و وقایع تاریخی بوده، بیاطلاع نبوده، ناآگاه از آنچه گذشته است و آمده بر سر جامعۀ اسلامی نبوده، افراد برایش ناشناخته نمانده بودند، بنیامیه را خوب شناخته بود؛ درعینحال حجاجبنیوسف ثقفی، جلاد دژخیم معروف بنیامیه، ازطرفِ عبدالملک مروان آمد برای فتح کردن مکه که در اختیار عبدالله زبیر بود. عبدالله زبیر آنجا مقاومت میکرد و با نیروهای عبدالملک مروان که از شام آمده بودند، بهشدت میجنگید. دیدند باید این غائله را به …
سخن امیرالمؤمنین (ع) دربارهٔ بداخلاقی او در جوانی و پیری
این بدبخت، فسیل شده است و آن روز هم که جوان بود، راه و رسم درستی نداشت. امیرالمؤمنین علیهالصّلاةوالسّلام، دربارهی «عبداللهبنعمر» فرمود: «این آدم، وقتی جوان بود بد اخلاق بود. حالا که پیر هم شده، دیگر واویلاست!» اینها هم آن روز که جوان بودند چه بودند که حالا که پیر و از کار افتاده و بیابتکار و بیزایش و واقعاً سترون شدهاند، چه باشند! در روزگار سترونیشان نصیب جمهوری اسلامی شدند؛ ما بیاییم و از اینها تجلیل کنیم!؟ برای چه چیزشان تجلیل کنیم؟ چه خدمتی به این مملکت کردند؟ کدام قصّهی خوب، کدام رمان خوب، کدام مقالهی خوب و کدام شعر خوب را به نفع این ملت نوشتند و سرودند؟ اینها جز اینکه با شعر …
نکوهش دشمن علی (ع) و برتر شمردن سوابق او از دنیا
… اینطوری گذشت. هر جا پای فداکاری در میان بود، آنجا بود. آنجایی که پیامی باید رسانده بشود و ابلاغش دشوار است، امیرالمؤمنین داوطلب بود. (66/2/28) هر جایی که جای اظهار وجودِ جوهرِ انسانی بود، این بزرگوار میآمد جلو. سبقت! سبقت! در همۀ کارهای دشوار سبقت میگرفت. یک مردی آمد پیش عبداللهبنعمر، گفت: «من علی را دشمن میدارم». خیال میکرد حالا که اینها خانوادگی خیلی با علی میانهای ندارند، شاید خواست خودشیرینی کند. عبداللهبنعمر گفت: «اَبغَضَکَ اللُ»هه[22] خدا تو را دشمن بدارد! «اَ تُبغِضُ رَجُلاً سابِقَةٌ مِن سَوابِقِهِ خَیرٌ مِنَ الدُّنیا وَ ما فیها؟» با مردی دشمنی میکنی که یکی از جاهایی که قدم جلو گذاشته است و پیشقدم بر دیگران شده است، بهتر از همۀ دنیا و مافیهاست. با این آدم دشمنی میکنی؟ (74/11/20) این جمعبندیشدۀ زندگی امیرالمؤمنین [در زمان پیغمبر] است. (66/2/28)