رفتن به محتوای اصلی

رژیم پهلویگروه و سازمان

نام‌های دیگر: رژیم شاه، رژیم طاغوتی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

حکومت رضاخان و محمدرضا پهلوی بر ایران تا پیروزی انقلاب اسلامی.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:نامه به آقای محمد تقی فلسفی (تجمع در مسجد سید عزیز اللَّه)— ۱۳۴۱/۰۸/۰۹

سیر زمانی

از ۱۳۴۱ تا ۱۳۶۸
۱۳۴۱۱۳۶۸

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

اکنون روحانیون و طلاب در این شهر مذهبی تامین جانی ندارند. اطراف منازل علما و مراجع محصور کارآگاه و گاهی کماندو و مامورین شهربانی است. مامورین تهدید می‌کنند که سایر مدارس را نیز به صورت فیضیه در می‌آوریم. طلاب محترم از ترس مامورین لباسهای روحانیت را تبدیل نموده‌اند. دستور داده‌اند که طلاب را به اتوبوس و تاکسی سوار نکنند. در مجامع عمومی مامورین به روحانیون- عموماً- و به بعضی افراد- به اسم- ناسزا می‌گویند و فحشهای بسیار رکیک می‌دهند. شبها پاسبانها ورقه‌های فجیع با امضای مجهول پخش می‌کنند. اینان با شعار «شاه دوستی» به مقدسات مذهبی اهانت می‌کنند. «شاه دوستی» یعنی غارتگری، هتک اسلام، تجاوز به حقوق مسلمین، و تجاوز به مراکز علم و دانش؛ «شاه دوستی» یعنی ضربه زدن به پیکر قرآن و اسلام، سوزاندن نشانه‌های اسلام و محو آثار اسلامیت؛ «شاه دوستی» یعنی کوبیدن روحانیت و اضمحلال آثار رسالت‌

شاهدها (۱٬۰۸۶ پاراگراف)

خرج اموال مسلمین برای خود و دادن آن به آمریکا و شوروی برای حفظ تاج و تخت

… می‌آید نمک را بردارد، می‌فرمایند نه، شیر را بردار؛ با همان نمک می‌خورم. البته ما نمی‌توانیم یک همچو حکومتی پیدا بکنیم اما می‌توانیم که یک حکومتی که دزد نباشد پیدا کنیم. یک حکومتی که مال مردم را این قدر نخورد، این قدر نچاپد؛ این قدر ندهد به مردم [بیگانه‌]. ما دنبال این هستیم که حالا یک حکومتی پیدا کنیم که این طور نباشد که اموال مسلمین را خرج خودش و عائله‌اش بکند، یک مقداریش را هم، زیادترش را هم بدهد به امریکا؛ و بدهد به شوروی و بدهد به سایر ممالک دیگر تا آنکه تخت و تاجش محفوظ بماند.

قانونی نبودن سلطنت سلسلهٔ پهلوی و لزوم رفتن آن

دنباله آن دو اصلی که از آن سه اصلْ ما و ملت ایران پیشنهاد دارند که اصل اولش اینکه این سلسله پهلوی سلطنتشان قانونی نیست و باید بروند؛ و اصل دوم اینکه اصل سلطنت و رژیم سلطنتی یک امر باطلی است و باید برچیده بشود و همین ماده‌ای که در قانون اساسی هست، ما باز یک توجهی به آن بکنیم؛ این ماده‌ای که مستند سلطنت محمد رضا شاه [است‌]، ایشان استناد به آن می‌کند که در قانون اساسی است که سلطنت موهبتی است …

نمایش ساختگی رفاه برای فریب میهمانان خارجی

… به غیر باشیم، ما نمی‌خواهیم همه منافع مملکت ما به شما داده بشود؛ ما می‌خواهیم منافع مملکتمان صرف این فقرا و بیچاره‌ها بشود، صرف اینهایی که آب ندارند بخورند و هیچ چیز ندارند. مناطقی در ایران هیچ چیز ندارند. شما خیال [نکنید] اینها می‌آیند بعضیها نشان می‌دهند. آن وقت بنا بر این بود [که‌] یکوقتی می‌خواست مثلًا شاه عبور کند از یک جایی با یک نفر رئیسِ کذا، مردم را الزام می‌کردند به اینکه باید سر جاده همه کت و شلوار خوب از جایی پیدا بکنید بپوشید بایستید اینجا، اینها ببینند که خیال کنند همه مملکت ما دارای لباس فاخر و یک چیزی! بیچاره‌ها گرسنگی اینجا می‌خوردند لکن آن وقت باید از خارج یک عده‌ای بیایند با کت و شلوار بایستند آنجا؛ یا خود اینها بروند لباس نو از یک جایی تهیه کنند بایستند آنجا و «زنده باد» بگویند تا اینکه آن آدمی که آمده خیال کند که واقعاً اینها یک مملکت مرفهی هستند! چهار تا خیابان تهران را ملاحظه نکنید! بروید خوزستان را ببینید و اطراف خوزستان که آب همین طور هدر می‌رود و زمین همین طور هدر می‌رود و مردم همین طور گرسنگی می‌خورند. بروید آنجاها را ببینید که به حَسَب روزنامه اطلاعات- که در چند وقت پیش از این نوشته بود یا کیهان …

پوسیدگی نظام شاه از درون

… را به حالت عادی خود برگرداند؛ غافل از آنکه با سرنیزه نمی‌شود رضایت ملت را جلب کرد. این سرنیزه‌ها بالاخره انفجار عظیمی را به بار خواهند آورد. دولت یاغی نظامی، آخرین راهی است که شاه برای نجات خویش به آن متوسل شده است. این دولت نیز دوامی نمی‌تواند داشته باشد؛ چرا که این نظام از باطن پوسیده است.

کشتار بی‌سابقهٔ مردم و فساد بی‌حد و حصر رژیم شاه

جواب: یک رژیم شاه با اعمال خشونت و کشتار بی‌سابقه مردم در سال گذشته و با فساد بی‌حد و حصر، آن چنان کشور را بر هم زده است که جز با رفتن او امکان ندارد راه حلی را که مورد قبول مردم باشد عنوان نمود.

انجام بسیاری از تخریب‌ها به دست مأموران شاه

جواب: مبارزه از طرف ملت، با آرامی شروع شد، لکن از طرف شاه، خشونت‌آمیز شد و مردم را به عصیان بیشتر واداشت. به علاوه بسیاری از این تخریبها به دست خود مامورین شاه انجام گرفته و می‌گیرد. مردم فقط مراکز فساد را می‌کوبند، زیرا خواستار یک حکومت حق هستند.

بعید دانستن دفاع آشکار کسی از کارهای شاه

… است به امریکا در مقابلش یک مقدار آهن خریده است که به درد ما نمی‌خورد، اینکه فرهنگ ما را به عقب رانده است، اینکه این همه جوانهای ما را کشته است، این همه حبسها، این همه زجرها، این اختناقها، اینها را قبول دارد که اینها کرده‌اند لکن می‌گوید اینها کار خوبی است. اگر کسی این مطلب را بگوید، خوب است که اعلام کند و امضا کند که من آن آدمی هستم که این کارها را می‌گویم خوب‌ است. و گمان ندارم کسی در تمام ایران پیدا بشود که یک همچو اعلامی بکند.

مردمی بودن خواست برچیدن خاندان پهلوی و موافقت مردم با آن

بنا بر این اصل اول که عبارت [است‌] از اینکه ما این خاندان را نمی‌خواهیم این واضح است که باید همین طور باشد، مردم هم با ما موافقند. مساله مردمی است. مساله، به حَسَب حقِ مردم، مردمی است. همه مردم فریاد کردند توی خیابانها، حالا هم دارند فریاد می‌کنند، همین امروز هم گفتند پنجاه هزار نفر در اصفهان قیام کرده‌اند و- عرض می‌کنم- نهضت کرده‌اند و تظاهر کرده‌اند و از این حرفها؛ الآن هم همان حرفها را دارند می‌زنند. اصل دوم هم که سلطنت- رژیم سلطنتی- …

خرج‌های خلاف مصلحت، دزدی و بذل پول گزاف برای حفظ خود

- نه. اوضاع اقتصادی عوض خواهد شد و یک اقتصاد صحیح و سالم ما عرضه می‌کنیم و الآن اینها اقتصاد ما را ورشکست کرده و از بین برده‌اند. اینها خرجهایی کرده‌اند که خلاف مصلحت بوده است، دزدیهایی کرده‌اند که خیانت بوده است و برای حفظ خود به اشخاصی پولهایی بسیار گزاف داده است. ما تمام اینها را از بین می‌بریم و اطمینان داریم که دیگر اقتصادی عقب مانده نخواهیم داشت و به نیازهای مردم محروممان جواب مثبت خواهیم داد.

عمدی بودن بخشیدن اموال ملت به بیگانگان، نه اشتباه

… عامِد! با همه توجه به اینکه این مالْ مالِ ملت است و این امریکا دشمن این ملت است، و این مالِ ملت را به این دشمنِ ملت مجانی دادید. شما عالِمید نه اینکه اشتباه بوده! بعد از این هم همین کارها را می‌کنید، و ممکن است که بعد از این باز بیایید بگویید من اشتباه کردم! شما اشتباه نکردید؛ شما عمداً مال این ملت را به دیگران دادید بر خلاف مصلحت ملت.

ناتوانی رژیم در ادارهٔ کشور و خواباندن اعتراضات

… رجال ندارد؟ مگر محصلین نداریم ما؟ اینها یا تارند[5] و در خارج از کشور به سر می‌برند و جرات نمی‌کنند بیایند در ایران، یا در خود ایران در انزوا هستند. وقتی که تو بروی و این رژیم برچیده بشود، اشخاص لایق صحیح می‌آیند اداره می‌کنند مملکت را. نمی‌توانند کدام است؟ شماها نمی‌توانید که این قدر سر و صدا بلند شده است؛ و نمی‌توانید هم الآن بخوابانید. الآن شما نمی‌توانید اداره کنید مملکتتان را، خوب بروید وقتی نمی‌توانید ... خودمان اداره می‌کنیم.

راضی کردن عده‌ای اندک با پول نفت برای سرکوب مردم

… اداری بروی ناراضی؛ ارتش بروی ناراضی. شما خیال کردید همه ارتش مثل این چند تا الدنگ هستند که به جان مردم افتادند؟! نه، همه این طور نیستند. آنها به ما پیغام داده‌اند ما حاضریم؛ پیغام دادند. اگر وقتش شد آنها هم حاضرند برای کارها. کی را شما راضی قرار دادید؟ شما چهار نفر را راضی کردید که به جان مردم افتاده‌اند دارند مال و جان مردم را از بین می‌برند. این چهار نفر را با پول راضی کردید! یا پول نفت ما را به اینها خوراندید یا چیزهای دیگر منافع مملکت ما را، و به جان مردم ریختید. ما می‌خواهیم اینها را بیرون بریزیم از مملکتمان، اینها بروند سراغ کارشان. تا حالا چاپیدند بس است؛ بعد بروند جای دیگر بچاپند.

لزوم از بین رفتن رژیم فاسد

پس این ورقِ مطلب، که قضیه این است که این رژیم باید از بین برود. این فاسد است. یک غده فاسد را اگر در نیاورند، یک انسان را از بین می‌برد، هلاک می‌کند. نمی‌تواند یک نفر آدمی که مریض است، غده- مثلًا فرض کنید- سرطانی دارد، حاضر نشود که این غده را بیایید درآورید. این، خوب می‌کُشد غده اگر درنیاورید. این سلطنت یک غده‌ای است در این مملکت که اگر …

کشتار و مجروح و بی‌خانمان کردن مردم به دست دژخیمان شاه

پس از اهدای سلام و تحیات وافره، به عرض محترمتان می‌رساند، در این موقع که دست جنایتکاران و دژخیمان شاه بیش از پیش به خون جوانان و اطفال ما آغشته شده است، و کشتگان و مجروحان بسیاری به جا گذاشته و عده کثیری را در سراسر کشور بی‌خانمان و بی‌سرپرست نموده است، و حضرات آقایان و این جانب را به عزا نشانده است؛ در این موقع که اعتصابات و تعطیلات عمومی برای اعتراض به دستگاه جبار و احقاق حق مردم بی‌پناه صورت گرفته است؛ بدیهی است این حوادث ضایعاتی را به دنبال دارد و قشرهایی از کسبه و کارمندان و کارگران محترم و محروم دچار مضیقه شده و می‌شوند؛ و این امر موجب نگرانی شدید …

رفتن شاه و سلسلهٔ او مایهٔ آرامش نسبی

… بلکه در ازدیاد ناراحتیها و اعتصابات و تظاهرات، نقش اساسی دارد. لذا پس از تشکیل حکومت نظامی، مسائل بدین صورت که ملاحظه می‌کنید تشدید شده است. چنانچه توقیف هویدا هم اثری ندارد. این هم یک مانوری است که خیال می‌کنند برای اسکات مردم این گونه امور تاثیر دارد. چیزی که بلااشکال تاثیر فی الجمله دارد، این است که خود شاه و سلسله او بروند و آن وقت یک آرامش نسبی حاصل خواهد شد. و اما روش ما، در مبارزه، عجالتاً همین است که هست و من امید این را دارم که همه مسائل را حل کند. لکن اگر طول کشید و احتیاج افتاد تجدید نظر خواهیم کرد.

حمله به مردم و کشتار در بیمارستان و شهرها

… این حرفها و تمام این نیرنگها برای این است که خوب، احتمال- و لو درصدِ احتمالْ یک احتمال، و لو در هزار احتمال یک احتمال- اینها احتمال می‌دهند که مردم را مثلًا یک بازی بدهند، و لو آن طبقه مثلًا متعارف مردم را بازی بدهند لکن ما می‌بینیم که مردم بازی نمی‌خورند. همین حالا که هم آن شریک جرمها را گرفته است و هم آن نطق را هی مکرراً می‌گویند گذاشته است و شنیدند و خوب ما هم شنیدیم این نطقها را، و هم نطق آن نخست وزیر نظامی، آن را هم ما شنیدیم که گفته است، هم سرنیزه آقایان و همه چیزها، هم حمله به مردم و هم ریختن توی بیمارستان و درِ بیمارستان را شکستن و در توی بیمارستان آدم کشتن، و هم حمام قم که سه نفر را به واسطه گاز خفه کرده‌اند، و هم همدان و هم همه جا، باز همان حرفها و همان انقلابات و همان اعتصابات و همان صداها هست، و نمی‌شود نباشد.

کشتار مردم به فرمان مستقیم شاه

… اگر این طور است، خوب برگرد از اشتباهات خود. تو که می‌گویی می‌خواهم برگردم از اشتباه، مردم چطور باور کنند؟ تو می‌گویی اشتباه کردم و الآن داری آدم می‌کشی! مگر امکان دارد که نظامی بدون اجازه این آدمْ آدم بکشد؟ چه داعی دارند آنها آدم بکشند برای خاطر یک کسی دیگر؟ تا او فرمان ندهد و خودشان را لازم الاطاعه ندانند و جرات نکنند تخلف بکنند، آدم نمی‌کشند. تا فرمان ایشان نباشد کسی آدمکشی نمی‌کند و این اراذلیها را نمی‌کند. فرمان مستقیم این است که اینها را وادار می‌کند به آدمکشی و این طور چیزها. همین آدمی که می‌گوید که من عذر می‌خواهم از شما و اشتباه شده و چطور، و من تعهد می‌دهم، ضمانت می‌دهم به اینکه چه نکنم؛ خوب یک دفعه دیگر هم ضمانت و تعهدت را دادی. اول سلطنت شیطانیت تو همین تعهدها را دادی و قسم هم خوردی و در مجلس هم رفتی و همه این کارها را کردی، …

غیرقانونی بودن شاه و دولت او

… نطقش استمداد از روحانیون و سایر ملت و افراد مملکت کرد و از طرفی در عملش با دولت نظامی برای سرکوبی ملتْ قتل و غارت برپا نمود، به هیچ وجه تاثیری در سرنوشت ما و در نهضت ندارد. وعده انتخابات آزاد، امری موهوم و اصلًا انتخابات- چه آزاد و چه غیر آزاد- قانونی نیست؛ چون نه شاه قانونی است و نه دولت شاه قانونی است. پس موضوعی برای انتخابات پیدا نمی‌شود که آزاد باشد یا غیر آزاد. و ملت هرگز با او موافقت نخواهد کرد.

اشتباهات تأسف‌بار در طول سلطنت این سلسله

در طول سلطنت این سلسله یک اشتباهاتی شده است که خیلی موجب تاسف است. بعضی اشتباهات در زمان رضا شاه و بعضی هم در زمان حکومت این آقا. از اول که کودتا شد- کودتای رضا شاه شد و با امر انگلیسها این امر واقع شد- اشتباه این بود که مردم را، آنهایی که اطلاعات داشتند و مسائل را می‌توانستند بفهمند، مردم را مطلع نکردند ...

مخالفت قاطع ملت با نظام کنونی با تظاهرات میلیونی و هزاران قربانی

جواب: بله، ما اعتقاد داریم که مبارزه ملت ما به پیروزی نزدیک است. امروز شاه و نظام سلطنتی بیش از هر زمان دیگری متزلزل است. شاه برای حفظ خود یا سلطنت خاندانش حاضر به همه گونه عقب‌نشینی شده است اما ملت ما طی تظاهرات مداوم چند میلیون نفری و دادن هزارها تلفات، مخالفت قاطع خود را با نظام کنونی اعلام کرده است. ملت ما قیام کرده است و ملت پیروز است.

بن‌بست رژیم، نتیجهٔ دیکتاتوری شاه و برنامه‌های استعماری متکی به ارتش و پلیس

- بن بست کنونی رژیم، نتیجه دیکتاتوری شاه و برنامه‌های استعماری او متکی به ارتش و سازمانهای پلیسی است و کودتای نظامی که قهراً به دست اجانب انجام می‌شود، چیزی جز ادامه وضع کنونی نیست. فلذا هیچ مشکلی را حل نمی‌کند و تا حکومتی به دست خود مردم سرکار نیاید مبارزه آنان ادامه خواهد داشت.

مسلط کردن قلدرها و بردن ذخایر کشور علت قیام ملت

… سر گرفته می‌شود. الآن این یک حیله‌ای است که ایشان مرتکب شده‌اند. از آن طرف با نطقش که من متعهدم دیگر از این کارها نکنم، بیایید به حال ایران فکر بکنید، بیایید همه‌تان به فکر ایران باشید، ما به ایشان می‌گوییم که ما چون فکر ایرانیم این حرفها را داریم می‌زنیم. این ملت چون می‌بینند ایران را شما از دست اینها دارید خارج می‌کنید، همه قلدرها را بر ما مسلط کردید، همه مخازن ما را بردید، از این جهت است که این ملت این قیام را کرده و این نهضت را کرده. ما هم برای این است که به فکر ایران هستیم و داریم فکر ایران را می‌کنیم، با شما که مبدا «اشتباهات»- به قول خودتان- و تعمدات- به قول ما- هستید مبارزه و معارضه می‌کنیم. فکر اسلام، فکر یک کشور مسلمان، فکر مستضعفین ما را وادار کرده که با شما این طور معارضه و مخالفت …

نظامی بودن شیوهٔ حکومت در سراسر ایران پیش از اعلام رسمی

… می‌گوید من می‌خواهم بکشند مرا! این را نمی‌شود با سرنیزه. این راه‌حلهای احمقانه است که یکوقت حکومت نمی‌دانم «آشتی» می‌آورند و آن بساط را درست می‌کنند، حالا هم حکومت نظامی آوردند. حکومت نظامی! مگر شما تا حالا حکومتتان نظامی نبوده؟! بله؟ حاکمش نظامی نبوده است؟ یعنی یک نفر وکیل بوده حالا حاکم شده اما حکومت، آنکه طرز حکومت بود، طرز حکومتْ نظامی بود؛ یعنی همه ایران حکومتِ نظامی بود! بعضی‌اش رسمی بود، بعضی‌اش غیر رسمی بود! مردم حکومت نظامی را دیده‌اند، دیگر چیز عجیبی نیست که حالا به چشم مردم عجب بیاید و بترسند از این؛ چیز عادی مردم است!

معاف ماندن قدرتمندان از مالیات و تقسیم اراضی

… مسلمین- در همه ممالک اسلامی یک حکومت باشد این جوری. یک حکومت باشد که مال مردم را نخورد. یک حکومت‌ باشد که برای قانون متواضع باشد، یعنی سرْ پیش قانون فرود بیاورد، قانون هر چه گفت قبول بکند نه اینکه قانون برای مردم عادی باشد، قدرتمندها از قانون مستثنا باشند. الآن مالیاتْ قدرتمندها نمی‌دهند؛ تقسیم اراضیِ قدرتمندها نشده. [برای‌] قدرتمندها این حرفها نیست. «عَلَم» تا پریروز هم همه املاکش سر جای خودش بود برای اینکه وزیر دربار بود و یک نخست وزیر بود. هیچ نیست این حرفها، حرف است این حرفها؛ «اصلاحات»! بازی بود این حرفها؛ «انقلاب سفید» همه‌اش بازی بود.

نقل ترفند شاه: ترساندن مردم از نابودی کشور بدون او

… جان مردم، چماق است و زدن است و بستن است و اختناق است و اینها، بعد از اینکه معلوم شد یک همچو مطلبی- که از اول هم برای ما معلوم بود که قضیه این حرفها نیست، قضیه اغفال مردم است که می‌خواهند این نهضت را به هر جوری هست خفه‌اش کنند- [در] این هم توفیق پیدا نکردند؛ حالا چند ماه است که حکومت‌ «آشتی» آمد و «جنگ» ش را با مردم کرد و موفق نشد، حالا یک راه دیگری را پیش گرفتند: شاه در حرفهایش این را مکرر شاید گفته که خوب، یک مملکتی که ما می‌خواهیم! حالا فرض کنید که من چه، اما خوب مملکتْ ما می‌خواهیم؛ اگر من بروم، مملکتی دیگر نمی‌ماند! شما نمی‌خواهید که یک مملکتی داشته باشید؟ این مملکت اگر من نباشم از دستتان می‌رود! این مملکت را برمی‌دارند می‌برند از اینجا به جای دیگر و آغوش می‌کنند! شوروی از آن طرف می‌برد و امریکا هم از آن طرف می‌برد و انگلستان هم از آن طرف می‌برد. این حرفی بود که ایشان …

نقل و ریشخند طرح آزادی محدود با ابقای شاه

… که- از همه چیز گذشته است برای نجات این مملکت! می‌گوید که من که در قم رفتم دیدم این ناآرامی قم و این تظاهرات قم و این فریادهای قم را، خوب، خودم دیدم چه جوری است؛ اینها آرام نمی‌شوند مگر اینکه یک چیزی ببینند از ما؛ یک دولتی روی کار بیاید که یک چیزی ازش ببینند. و لازمه این حرف این است که ایشان تشکیل دولت بدهند و عرض می‌کنم که این ناآرامیها را ساکت کنند و یک آزادی بدهند و این چیزها؛ و لا بد مشروبخانه‌ها را هم ببندند و یک کار دیگر بکنند و لکن «اعلیحضرت» باشند، ایشان باشند که مبادا یکوقت این مملکت به دست روس و انگلیس بیفتد! این قدرت «اعلیحضرت» است که الآن روسها را به جای خودشان آنجا نشانده است و امریکا را هم به جای خودش آنجا نشانده! [خنده حضار] این قدرت را حق‌ ندارد کسی دست بزند؛ و باید مردم را راضی بکنید که این قدرت را از بین نبرند و معارضه‌ای با یک همچو قدرتی که الآن ایران را نگه داشته است، معارضه با این قدرت نکنند مردم!

حملهٔ چماق‌داران اجیر با پشتیبانی قوای انتظامی به مردم

… آزادی محروم باشند. آزادی امثال جنابعالی بر خلاف منطق شاه و موازین دولت اوست. فشار اراده آهنین ملت به طوری اعصاب شاه را خرد کرده است که دیوانه وار دست به جنایات ننگ‌آوری زده است که روی تاریخ را سیاه نموده. به طوری که مستحضر هستید دست به جنایات تعجب‌آوری زده! در شهرستانها دسته‌های ناشناس از کولیها و اجیرها با چماق و قداره و پشتیبانی قوای انتظامی به جان مردم افتاده و جنایاتی به بار آورده و می‌آورند. دولت- که باید حافظ نظم باشد- و قوای انتظامی او، به صورت مخرّب و قوای تخریبی درآمده است.

برملا شدن ورشکستگی اقتصادی، غارت بیت‌المال و وابستگی فرهنگی و ارتشی

شما اکنون که از حبس کوچک به حبس بزرگ منتقل شدید، با این حقایق عجیب و لغات تازه مواجه هستید ولی از طرف دیگر با یک تحول عظیم روحی ملت از حیث شناخت، و تحول عملی عظیمتر از حیث عمل مواجه هستید. توده‌های مردم که قبل از نهضت عظیم اسلامی، نظام شاهنشاهی را مظهر ملیت و مدار عظمت کشور می‌دانست و فرمان شاه را مطاع و متبع، و از جزاف گوییهای شاهان و گویندگان درباری و مدیحه سرایی آنان، کشور را در سایه رهبری شاه مترقی و پیشرفته تا دروازه تمدن بزرگ می‌پنداشت و استقلال مملکت را در زیر پرچم شاهنشاهی، بیمه شده به حساب می‌آورد، با یک جهش و شناخت همگانی، تمام پایه‌ها و کنگره‌های این قصر خیالی ناگهان فرو ریخت و محتوای این لغات و الفاظ فریبنده و بزک شده ظاهر شد، و تهی بودن این طبلهای پر سر و صدا از محتوا معلوم گردید، و ورشکستگی اقتصادی و به غارت رفتن بیت المال و تباهی کشاورزی و وابستگی فرهنگی و ارتشی برملا گردید.