به این مناسبت، من یک جملهاى را در باب تبلیغ عرض کنم. اوّلاً دین اسلام دین تبلیغ است. درست است که ما در دین مقدّس اسلام براى پیشبرد هدفهاى الهى و اسلامى، جهاد را داریم، شمشیر را داریم، امّا اصل بر تبلیغ و تبیین است؛ یعنى اساس اسلام این است. جهاد یک فلسفهى دیگرى دارد که براى مقابلهى با قلدرها، با ستمگرها، با موانع تبلیغ و موانع گسترش نور اسلام است. آنجایى که چنین مانعى وجود ندارد یا حتّى در آنجایى که این مانع هم هست و جهاد امکانپذیر نیست، راه اساسى اسلام تبلیغ است؛ دعوت. همین آیهى شریفهى معروفى که همهى ما عمامهاىها معمولاً بر زبان جارى میکنیم که میفرماید «اُدعُ اِلی سَبیلِ رَبِّکَ بِالحِکمَةِ وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَةِ وَ جادِلهُم بِالَّتی هِیَ اَحسَن»،[2] یعنى پایهى پیشرفت دعوت، اینها است: اوّلاً حکمت؛ کلامى که گفته میشود باید حکیمانه باشد. پیغمبران حکمایند، علما حکمایند، هر کدام از مسلمین هم باید حکما باشند. پس مبلّغ اسلام باید حکمت بیان کند؛ یعنى کلام حکیمانه. دیگر حالا معناى «حکمت» چیست و «کلام حکیمانه» چگونه است، یک بحث دیگرى است؛ اجمالش که در این صحبتِ حالاى ما لازم است [به آن] توجّه پیدا کنیم، یعنى صحبتِ مبتنى بر مبانى صحیح، عقلانى، متّکى به مدارک، و متقن؛ حکمت این است: حرف درست، با ساختارِ تبیینىِ داراى اتقان؛ این حکمت است. بعد، وَ المَوعِظَةِ الحَسَنَة. موعظه غیر از حکمت است؛ موعظه این است که آقا این کار را بکنید، این کار را نکنید، از خدا بترسید، از جهنّم بترسید، به بهشت رغبت پیدا کنید، مرگ هست، سؤال منکر و نکیر هست، خوبى به برادران مسلمان مطلوب خدا است، دشمنى مبغوض خدا است، سماحت[3] خوب است، بخل بد است؛ اینها موعظه است، که نظر به عمل مخاطب شما است؛ چه عمل جسمانى، چه عمل عقلانى؛ این موعظهى حَسَنه است. زبان ما باید زبان موعظه باشد. بعد هم مجادله. البتّه مجادله هم باید «بِالَّتی هِیَ اَحسَن» باشد، مجادلهى بد نباشد؛ جدال صحیح، جدال به اَحسن. اینها پایههاى تبلیغ است.موعظه
نامهای دیگر: موعظهٔ اجتماعی، موعظهٔ اخلاقی، موعظهٔ حسنه، موعظهٔ سیاسی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
پند و اندرز دینی و اخلاقی و جایگاه آن در قرآن، خطبه و تبلیغ.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در جلسه اختتامیه مسابقات قرائت قرآن— ۱۳۷۱/۱۱/۰۵
سیر زمانی
از ۱۳۷۱ تا ۱۴۰۲۱۳۷۱۱۴۰۲
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
فضای ماه رمضان است و فضای معنوی. اینجا هم حسینیّه است و وقت هم بهترین وقت برای اینکه ما این حرفها را بین خودمان بگوییم. خیلی از این حرفها را من و شما میدانیم؛ لکن موعظه به معنای این نیست که انسان مطالبی را که طرف مقابل نمیداند، به او بگوید. موعظه یعنی حتّی تکرار مطالبی که انسان میداند؛ چون در خودِ شنیدن اثری است که در دانستن نیست. من و شما هم احتیاج داریم که بشنویم و همدیگر را موعظه کنیم. موعظه اصلی و مهمّ ما همین مسأله تقواست و تقوا برای ما مسؤولان اهم و پایه آن در مورد ما، پایه بالاتری است که نمیتوانیم به سطح تقوای متعارفِ عادّی مردم اکتفا کنیم.اگر چه حالا یک سنت خوبی هم در مجلس هفتم گذاشته شد که ترجمهی قرآن هم خوانده میشود که کار مفید و شایستهای است، لیکن به او اکتفا نکنید. قرآن درس است، قرآن موعظه است؛ ما همه به موعظه احتیاج داریم. موعظه معنایش این نیست که چیزی را که انسان نمیداند، همیشه به آدم بگویند؛ گاهی چیزهایی است که ما میدانیم، اما در شنیدن اثری است که در دانستن نیست؛ باید بشنویم و قرآن به ما میشنواند. «موعظة من ربّکم». تعبیر وعظ و موعظه در قرآن مکرر به کار رفته است. قرآن موعظه است.شاهدها (۲۴ پاراگراف)
موعظهٔ اخلاقی زیربنا و وجود موعظهٔ سیاسی و اجتماعی
… هست؛ آن قسمت اختصاصی عبارت است از خطبه. در روایات مربوط به خطبهی نماز جمعه، آنچه تقریباً در همهی آنها مطرح شده است مسئلهی «موعظه» است؛ وعظ و موعظهی در خطبه، در همهی این روایات مربوط به نماز جمعه وجود دارد. پس پیدا است که محور اصلی خطبههای ما موعظه است. «موعظه» یعنی چه؟ ما وقتی میگوییم «موعظه»، فوراً ذهنمان میرود به موعظهی اخلاقی و عرفانی و معنوی و مانند اینها. بله، موعظهی اخلاقی مهمترین کاری است که باید انجام بگیرد، یعنی زیربنا است ــ که حالا [دربارهی] آن هم یک کلمهای بعداً عرض میکنم ــ لکن مخصوص این نیست؛ ما موعظهی سیاسی داریم، موعظهی اجتماعی داریم.آگاه کردن مستمعان از اوضاع سیاسی جهان در خطبه
… شما است که در آن مضرّتِ او یا منفعتِ او وجود دارد، به او بگویید: اگر دشمنی وجود دارد که ممکن است به این مخاطب شما ضربهای وارد کند، او را از وجود آن دشمن مطّلع کنید؛ اگر طریقهای و راهی وجود دارد که بتواند او را از آن دشمن مصون بدارد، باید به او بگویید؛ اوضاع و احوال سیاسی دنیا را باید برایش بگویید. یُخبِرُهُم بِما وَرَدَ عَلَیهِم مِنَ الآفاق؛ خب این سیاسی است دیگر؛ «موعظهی سیاسی» یعنی این. البتّه معلوم است که اگر چنانچه شما برای مستمعِ خودتان قضایای آفاق را میخواهید بیان کنید، قضایای داخل کشور خودتان را به طریق اولیٰ باید بیان کنید؛ اگر فتنهای هست، اگر توطئهای هست، اگر مضرّتی هست، اگر منفعتی هست، اگر خدمتی هست، اگر کاری هست که باید انجام …تبیین مسائل حیاتی غیرسیاسی جامعه برای مردم در خطبه
… ــ چه دختر، چه پسر ــ تا آنجایی که ممکن است، در وقت خود و به موقع خود ازدواج کنند. این آیهی شریفهی «اِن یَکونوا فُقَراءَ یُغنِهِمُ اللَهُ مِن فَضلِهِ وَ اللَهُ واسِعٌ عَلیم»[10] برای ما است، خطابش به ما است، حرف خدا است؛ ما باید این را به مردم بگوییم. اینها مسائل اجتماعی است، اینها موعظه است. «موعظهی اجتماعی» که گفته میشود، یعنی اینها. مسئلهی اسراف؛ یکی از مشکلات کشور ما الان مسئلهی اسراف است. در آب اسراف میکنیم؛ در نان اسراف میکنیم؛ در بازماندهی غذا اسراف میکنیم؛ در وسایل زندگی، آنهایی که میتوانند اسراف میکنند؛ در برق اسراف میکنیم. اینها مسائل اجتماعی است؛ باید موعظه کرد، باید به مردم …اثر شنیدن موعظه فراتر از دانستن
اگر چه حالا یک سنت خوبی هم در مجلس هفتم گذاشته شد که ترجمهی قرآن هم خوانده میشود که کار مفید و شایستهای است، لیکن به او اکتفا نکنید. قرآن درس است، قرآن موعظه است؛ ما همه به موعظه احتیاج داریم. موعظه معنایش این نیست که چیزی را که انسان نمیداند، همیشه به آدم بگویند؛ گاهی چیزهایی است که ما میدانیم، اما در شنیدن اثری است که در دانستن نیست؛ باید بشنویم و قرآن به ما میشنواند. «موعظة من ربّکم». تعبیر وعظ و موعظه در قرآن مکرر به کار رفته است. قرآن موعظه است.معنای موعظه: تکرار دانستهها به سبب اثر خودِ شنیدن
فضای ماه رمضان است و فضای معنوی. اینجا هم حسینیّه است و وقت هم بهترین وقت برای اینکه ما این حرفها را بین خودمان بگوییم. خیلی از این حرفها را من و شما میدانیم؛ لکن موعظه به معنای این نیست که انسان مطالبی را که طرف مقابل نمیداند، به او بگوید. موعظه یعنی حتّی تکرار مطالبی که انسان میداند؛ چون در خودِ شنیدن اثری است که در دانستن نیست. من و شما هم احتیاج داریم که بشنویم و همدیگر را موعظه کنیم. موعظه اصلی و مهمّ ما همین مسأله تقواست و تقوا برای ما مسؤولان اهم و پایه آن در مورد ما، پایه بالاتری است که نمیتوانیم به سطح تقوای متعارفِ عادّی مردم اکتفا کنیم.جایگاه عالی آن به سبب نیاز انسان به لطافت روح و تهذیب نفس
البتّه اینها موعظهی سیاسی و اجتماعی است؛ موعظهی اخلاقی [هم] در جای خود، در نقطهی عالی قرار دارد که انسان احتیاج دارد به لطافت روحی، احتیاج دارد به تهذیب نفسانی. دلهای ما آلوده است؛ آلودهی محبّتهای بیجا، آلودهی دشمنیهای بیجا، آلودهی هوسهای بیجا، آلودهی وابستگیهای بیجا؛ خب این در عمل ما اثر میگذارد، این ما را عقب میاندازد، گرفتار میکند، و گرفتار شدهایم؛ [لذا] احتیاج داریم به لطافت روح. اَللٰهُمَّ املَأ قَلبی …نیاز همگان بیاستثنا به شنیدن موعظه و اثر شنیدن فراتر از دانستن
از موعظه هم غفلت نشود که من اوّل هم عرض کردم. همه احتیاج داریم به موعظه؛ همه، همه، بیاستثنا! همهی ما احتیاج داریم به موعظه. گاهی چیزهایی را میدانیم امّا گاهی در شنیدن، اثری هست که در دانستن نیست؛ باید بشنویم موعظه را، مواعظ حسنه را. خب حالا اینها مواردی بود که به عنوان [موارد] کاربردی، عرض کردیم.زنده کردن دل با موعظه به سفارش امیرالمؤمنین (ع)
و امّا مطالبی که من میخواهم عرض بکنم؛ اوّلین مطلب یک کلمه موعظه است، میخواهم به شما عزیزان یک موعظه بکنم. امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در نامهای که به فرزند عزیز خودش امام حسن نوشت،[3] نوشته است که «اَحیِ قَلبَکَ بِالمَوعِظَه»؛ دلت را با شنیدن موعظه زنده کن! این را امیرالمؤمنین میگوید، آن هم به کسی مثل امام حسن، فرزند بزرگش، فرزند محبوبش؛ و جالب است بدانید این نامه را امیرالمؤمنین در راه برگشت از صفّین در آن بحبوحهی مسائل گوناگونی که روی سر ایشان ریخته بود نوشته؛ نامهای که در نهجالبلاغه است، بد هم نیست که …برتری موعظهٔ دل و عقل و وجدان انسان بر موعظهٔ دیگران
در حدیثی از امام سجّاد علیهالصّلاةوالسّلام[1] نقل شده است که فرمود: «ابن ادم لا تزال بخیر ما کان لک واعظ من نفسک»؛ ای فرزند آدم! حال تو، وضع تو، روزگار و مسیر تو، نیکو خواهد بود، تا وقتی که از درون خود واعظی داشته باشی. کسی از درون تو، تو را نصیحت کند؛ دل تو، عقل تو، وجدان تو، ایمان تو، تو را نصیحت و موعظه کند. موعظه دیگران مفید است؛ اما مفیدتر از آن این است که انسان خودش، خودش را موعظه کند: «ما کان لک واعظ من نفسک و ما کانت المحاسبة من همّک»؛ تا وقتی که از درون خودت موعظهگری داری و تا وقتی که همّت تو بر حسابرسی خودت هست. خودمان را را رها نکنیم؛ از خودمان حساب بکشیم. این حرف را زدیم، چرا زدیم؛ این کار را کردیم، چرا کردیم؛ این پول را گرفتیم، یا دادیم؛ چرا گرفتیم و دادیم؟ خودمان را محاسبه کنیم. …بیان مفاهیم در قالب موعظه و دعا بهسبب اختناق در کلام امام سجاد (ع)
قبل از آنکه وارد بحث شویم، باید نکتۀ کوتاهی را یادآوری کنیم، و آن اینکه امام (ع) چون در دوران اختناق زندگی میکردند، و نمیتوانستند مفاهیم مورد نظرشان را آشکار و صریح بیان کنند، از شیوۀ موعظه و دعا استفاده میکردند. دعا مربوط به صحیفۀ سجادیه است که آن را بعداً ذکر میکنیم. و موعظه مربوط به بیانات و روایاتی است که از آن حضرت نقل شده است. در غالب بیانات امام سجاد (ع) یا شاید بتوان گفت در همه، لحن کلام، لحن موعظه است. و در ضمنِ بیانِ موعظه و نصیحت، آنچه را که قبلاً اشاره کردم، امام بیان کردهاند و شما وقتی به این بیانات نگاه کنید، روشِ حکیمانۀ بسیار زیرکانهای را مشاهده میکنید که امام در پیش گرفتند. و با آن روش ضمنِ اینکه بهظاهر دارند مردم را موعظه و نصیحت میکنند، آنچه …موعظهٔ حسنه ناظر به عمل مخاطب و لزوم زبان موعظه
… موعظه غیر از حکمت است؛ موعظه این است که آقا این کار را بکنید، این کار را نکنید، از خدا بترسید، از جهنّم بترسید، به بهشت رغبت پیدا کنید، مرگ هست، سؤال منکر و نکیر هست، خوبى به برادران مسلمان مطلوب خدا است، دشمنى مبغوض خدا است، سماحت[3] خوب است، بخل بد است؛ اینها موعظه است، که نظر به عمل مخاطب شما است؛ چه عمل جسمانى، چه عمل عقلانى؛ این موعظهى حَسَنه است. زبان ما باید زبان موعظه باشد. بعد هم مجادله. البتّه مجادله هم باید «بِالَّتی هِیَ اَحسَن» باشد، مجادلهى بد نباشد؛ جدال صحیح، جدال به اَحسن. اینها پایههاى تبلیغ است.پاره کردن پیراهن در موعظه کاری سطحی و ظاهری
خداى متعال به حضرت موسى وحى فرستاد و فرمود به این آقا بگو پیراهنت را نمیخواهد پاره کنى، هیجانى بشوى و در یک لحظه دست به این کار بزنى؛ این کارِ سطحى و ظاهرى است.مخاطب بودن خود گوینده پیش از دیگران در نصیحت
… ما در هیچ حوزهی دیگری ندیدیم؛ نه در قم، نه در نجف، گاهی اوقات وسط درس سطح - درس مکاسب و کفایه - که حدود یک ساعت طول می کشید، ده دقیقه یا بیشتر نصیحت میکرد؛ طلبهها اشک می ریختند. دل جوان آماده است؛ این را از دست ندهید. یک حدیث بخوانید، دو کلمه نصیحت کنید. اول، نصیحت به خود ماست. این حدیث را که من میخوانم، اول کسی که مخاطب است و انشاءالله اول کسی که باید از آن متأثر بشود، خود گویندهی حدیث است؛ برای خودتان هم مفید است. حوزه به این احتیاج دارد.ناکارآمدی نصیحت و موعظه در نظام غلط با جهتگیری ضد عدالت و اخلاق
… تمرکز اقتداری نباشد که بتواند بر روی همهی فعالیتهای اجتماعی سایه بیفکند، کارها ضمانتی ندارد. قبل از انقلاب، خیرخواهان و ناصحانِ معدودی بودند؛ دلشان میسوخت، حرص میخوردند، مردم را هی نصیحت میکردند - حالا در وسائل ارتباط جمعی عمومی یا محدودتر - موعظه میکردند؛ موعظه هم بیتأثیر نیست، در دل اثر میکند؛ اما قابل تحقق عملی نیست؛ چرا؟ چون نظام، نظام غلطی است؛ چون جهتگیری جامعه، جهتگیری ضد عدالت، ضد انصاف، ضد مروت، ضد اخلاق است. حالا در یک چنین جهتگیریای، شما هی اصرار کنید کسی را به اینکه عدالت کن، ترحم کن، انصاف بورز؛ مگر میشود؟ جهتگیری مهم است. اصل جهتگیری با تشکیل یک نظام است؛ نظامِ دارای جهتگیری درست و دین. این کار را انقلاب انجام داد و این نظام را به وجود آورد. من این را میخواهم …اثرگذاری عمیقتر موعظه بر روح نسبت به بیان استدلالی
… خودمان با خدا، حفظ خشوع و تواضعی که لازمهی سلوک صحیح در راه انجام وظیفه است - هم از این جهت که وظایف مهمی در ادارهی کشور بر عهدهی هر یک از جمع ما که اینجا هستیم، گذاشته شده؛ که فهم منطق علوی در باب مسائل کلان ادارهی کشور از خلال این مواعظ بهدست میآید. درست است که خیلی از اینها مسائل منطقی، تحلیلی و استدلالی است و جاهایی هم در اطرافش بحث شده، اما آنچه را که انسان از لابهلای مواعظ و توصیههای امیرالمؤمنین میفهمد، گاهی در روح، خیلی عمیقتر و اثرگذارتر است از آنچه به صورت استدلالی و تحلیلی بیان میکنند. لذا دربارهی مسائلی که مبتلابه ماست، سالهایی که در جمع مسؤولان دولت بودیم، از مواعظ نهجالبلاغه نکاتی را مطرح کردیم و گفتیم؛ امروز هم همینطور است.لزوم موعظه حتی با نیاز بیشتر خودِ توصیهکننده به آن
وقتی توصیه به تقوا میکنیم، معنایش این نیست که تقوا وجود ندارد؛ نه، بلکه توصیه به این است که اگر این دستاوردِ معنوی در ما هست، حفظ شود؛ اگر ناقص است، تکمیل و اگر مفقود است، تأمین گردد. اینطور هم نیست که توصیه کننده به تقوا - که در این مجلس بنده هستم و در نمازهای جمعه و در سخنرانیها و در بیانات موعظهآمیز - نیاز کمتری به تقوا داشته باشد تا توصیه شونده؛ نخیر، بلکه گاهی توصیه کننده خودش به مراتب محتاجتر است به توصیه؛ اما موعظه، گفتن و توصیه کردن لازم است. لذا در شرع مقدّس اسلام «تواصی» وارد است. همه باید همدیگر را توصیه و سفارش به حق، صبر و حفظ راه مستقیم الهی کنیم تا از این راه منحرف نشویم.جایگزینناپذیری موعظه با تبیین مسائل و فلسفهٔ احکام
… ما تصوّر میکنیم در خطبهها باید اصول کار باشد - و هرچه میگوییم باید بر محور این اصول باشد - چند چیز است. من بعضی از آنها را عرض میکنم: در درجهی اوّل، تقوا و ذکر و توجّه به خداست. خطبه باید واقعاً مردم را به یاد خدا بیندازد. در خطبهها، نصیحت امر لازمی است. البته تبیین و توجیه مسائل و بیان فلسفهی احکام و عقاید و اینها، موضوعات خوبی است؛ اما هیچ کدام جای موعظه را نمیگیرد. جای این را نمیگیرد که انسان به مردم بگوید: «مردم! از خدا بترسید. تقواىِ خدا را پیشه کنید. گناه نکنید. فریب شیطان را نخورید.» و نصایح دیگر. لذا، شما میبینید که در خطبههای امیرالمؤمنین علیهالصّلاةوالسّلام و نبیاکرم صلّیاللَّهعلیهوآلهوسلّم و آنچه که از …کلام خدا رساتر و برتر از هر موعظهای
… حرف میزنید و وقتی نمیدانید طور دیگری حرف میزنید. بفهمید که چه موضوعی را به مخاطبینتان میگویید. طوری بشود که: «اذا ذکر الله و جلت قلوبهم و اذا تلیت علیهم آیاته زادتهم ایماناً[3] .» باید اینطور شود که ذکر خدا، در تلاوتها و فهم آیات خدا، دلها را منقلب کند. این، از هر موعظهای بهتر است. کلام خدا، از هر موعظهای بالاتر است. وقتی که ما احتیاج به موعظه داریم، کدام زبان رساتر و بلیغتر و گویاتر از زبان کلام الهی است؟ قاری بخواند، ما هم بشنویم و بفهمیم و از موعظه لذت ببریم. «احی بالموعظة قلبک»؛ دل را با شنیدن موعظه زنده کنید. هم قاری و هم مستمع باید بفهمند که چه خوانده میشود. برادران، برای این مهم، فکری بکنند.موعظهٔ جمعههای امام سجاد (ع) برای شیعیان با خطاب عام «ایها الناس»
روایت مفصّلی است در «تحفالعقول» که میفرماید: «مَوعِظَتُهُ لِسائِرِ اَصحابِهِ وَ شیعَتِهِ وَ تَذکیرُهُ اِیّاهُم کُلَّ یَومِ جُمُعَةٍ»[13]. این موعظه برای این بوده که اصحاب حضرت و شیعیان حضرت و دوستان حضرت، آن را هر روز جمعه در مجامع خودشان، یا بهطور غیر جمع، بهطور انفرادی بخوانند. در اینجا دایرۀ مخاطبین، دایرۀ وسیعی است که این نکته از قراینی که در خود این روایت مفصّل هست، استنباط میشود. در این روایتِ مفصّل اولاً خطاب بهصورت «اَیُّهَا الْمُؤْمِنونَ؛ اَیُّهَا الاِخْوَةُ» و امثال اینها نیست، «اَیُّهَا النّاسُ» است که خطاب عام است. درحالیکه در بعضی از روایات دیگر، خطاب بهصورت خطاب به مؤمنین است. بنابراین خطاب عمومی است.بیان عقاید و معارف بدون عتاب صریح به دستگاه حاکم
ثانیاً در این روایت، چیزی که دستگاه را بهصورت صریح مورد مؤاخذه و عتاب قرار بدهد، وجود ندارد. صرفاً بیان عقاید، بیان آنچه که انسان باید بداند و یادآوری اعتقادات و معارف اسلامی است. و همانطورکه عرض کردم همه به زبانِ موعظه هست که اینگونه شروع میشود: «اَیُّهَا النَّاسُ اتَّقُوا اللهَ وَ اعلَموا اَنَّکُم اِلَیهِ راجِعونَ» سخن با لحن موعظه شروع میشود و میفرماید: تقوای خدا را پیشه کنید و بدانید که بهسوی خدا برمیگردید و آنگاه به عقاید …کاهش حساسیت دستگاه با بیان مسئلهٔ حکومت به زبان موعظه
… با شما اینطوری حرف بزند: آقایان به فکر خدا باشید، به فکر مسئلۀ توحید باشید، به فکر مسئلۀ نبوت باشید، به فکر مسئلۀ حکومت باشید. ببینید، عیناً امامتی که ما اینجا داریم به بیان امام سجاد میبینیم، همین کلمۀ حکومت است در دوران رژیم گذشته؛ که چیز خطرناکی بود. اگر کسی میخواست آنجا بگوید مردم به فکر مسئلۀ حکومت باشید، این حرفی نبود که دستگاه بهآسانی از آن بگذرد. اما وقتی به زبان موعظه، در زبان یک آدم زاهد و عابد، بیان میشود، برای دستگاه یک مقداری قابلیت قبول پیدا میکند. یعنی اینقدر حساسیتبرانگیز نیست. این یک نوع. پاسدار اسلام، ش9هیجان مردی در موعظهٔ حضرت موسی (ع) تا پاره کردن پیراهن
در وسط موعظهى جناب موسى بن عمران، این مرد بقدرى تحت تأثیر قرار گرفت و هیجانى شد که پا شد و پیراهن خودش را پاره کرد؛ یقهى خودش را پاره کرد.خواندن حدیث، مطلب و شعر از روی نوشته برای درست و بجا خواندن
… هرگز ندیده بودیم که منبری از جیبش کاغذ در بیاورد، حدیث را از رو بخواند؛ این را بد میدانستند. مرحوم آقای فلسفی (رضوان اللَّه علیه) این سنت غلط را شکست؛ از جیبش کاغذ در آورد، روایت را از رو خواند. خب، ایشان واعظ درجهی یک کشور بود. حالا هم وعاظ یاد گرفتهاند. برای اینکه درست بخوانند، برای اینکه بجا بخوانند، برای اینکه آنچه میخواهند بخوانند، بخوانند، کاغذ را از جیبشان در میآورند، حدیث را میخوانند؛ مطلب را که نوشتهاند، میخوانند؛ شعر را میخوانند؛ این خیلی کار را آسان کرده. مداحی هم همین جور. بنابراین مطالعه کردن، یادداشت کردن، یادداشت داشتن، با حساب و کتاب و مطالعه حرف زدن، شرط اول است.احادیث اولیای دین بهعنوان بهترین موعظه
چون نماز جمعه به اجتماع مردم و به تقوا و به توصیه به تقوا قائم است، امروز خطبه اوّل را اختصاصاً به چند حدیث - که بهترین موعظه، در کلمات اولیای دین است - اختصاص میدهم تا انشاءالله در این سالگرد بزرگ و بهیادماندنی، از نصایح ائمّه هدی استفاده کنیم و آن را توشه راه خودمان سازیم. در خطبه دوم هم به بعضی از مسائلی میپردازیم که در این دو، سه هفته اخیر برای ملت ما پیش آمد و آنچه که لازم است عرض کنم، عرض خواهم کرد.