برجستهترین پاراگرافهای هر رهبر دربارهٔ این نمایه، هر کدام از یک متن.
تهیهشده با هوش مصنوعیپند و اندرز دینی و اخلاقی و جایگاه آن در قرآن، خطبه و تبلیغ.
امام خمینی
اثر کلام برخاسته از قلب پاک و بیاثری کلام قلب ناپاک
اگر خودش تهذیب نشود نمیتواند جامعه را تهذیب کند. کسی که خودش فاسد است، نمیتواند کلامش را یک طوری ادا کند که مردم صحیح بشوند، تاثیر ندارد. آن وقتی کلام تاثیر دارد که از قلب مهذّب و پاک بیرون بیاید، اگر چنانچه از قلب ناپاک بیرون بیاید و از قلب شیطانی بیرون بیاید، به زبان شیطانی گفته بشود، این تاثیر نمیتواند بکند در قلب اشخاص. و اگر چنانچه قلب، قلب رحمانی شد، الهی شد، توجّه به خدا کرد، از خدا همه چیز را خواست، همه چیز را به دست او دانست، او میتواند که مردم را تهذیب کند.
ناتوانی واعظ اصلاحنشده از اصلاح دیگران
و مبدا همه خطرها برای انسان خود آدم است، و مبدا اصلاح هم از خود آدم باید شروع شود. و نمیشود که یک واعظی که خودش اصلاح نشده بتواند دیگران را اصلاح کند. و آن واعظی میتواند موعظه کند که در باطنش هم موعظه شده باشد. و همین طور هر کس که میخواهد صحبت کند باید توجه کند که چه میخواهد بگوید. آیا در این چیز رضای خدا هست؟ آیا دعوت به خودش هست یا دعوت به خدا؟ بعد هم که صحبت کرد، بنشیند که آیا این صحبت برای این بود یا برای آن. این راهی است برای سیر انسان به خدا که مراقبت کند از …
تأثیرگذاری تکرار موعظه برخلاف مسائل علمی
یکی از اموری که حتی در امراض موثر است «تلقین» است؛ یا خود مریض به خودش تلقین کند، یا کس دیگری به او تلقین کند، که تو خوب شدی، تو خوب میشوی. این مکرر وقتی که شد، در نفس انسان اثر میگذارد. موعظه این نیست که انسان یک کلمه بگوید و برود. مسائل علمی که در یک کتاب- فرض کنید- نوشته میشود، اگر دو دفعه یک مسئله علمی را طرح بکنند، این غلط است؛ مسئله علمی برای فهمیدن اگر یک دفعه [گفته] شد، بس است. اما مسائل وعظ و تنبیه و ارشاد مسائلی است که علاوه بر محتوای خودش، تکرارش موثر است. یکی از نکات اینکه در قرآن مسائل تکرار شده است، منتها به صورتهای مختلف [همین است.] و از اعجاز قرآن هم این است که یک مساله درعین حالی که در آن تکرار شده است، تکرار نشده است؛ یعنی، محتوا یک مطلب است و طور در طور هی بحث میشود در آن. این برای این است که هرجا …
کاهش تأثیر کلام گویندهای که خود بیخبر است
… لکن از باب اینکه خودشان ساخته نشدهاند، میگویند و خودشان بیخبرند. چه بسا اشخاصی که کتاب اخلاق مینویسند و بسیار هم خوب مینویسند، و خودشان متَّصف به اخلاق حسنه نیستند. و چه بسا اشخاصی که توحید را خوب تدریس میکنند و خوب القا میکنند و خودشان بیخبرند. گوینده اگر خودش بیخبر شد، تاثیر در کلامش هم کم خواهد شد. گاهی یک انسانی در گفتار بسیار خوب است و بسیار جمیل صحبت میکند. در نوشتن هم بسیار خوب چیز مینویسد و خوب القا میکند، لکن خودِ نویسنده و خودِ گوینده و خودِ موعظهکننده را وقتی انسان میبیند، میبیند عملش آن طور نیست گرچه گفته شده است که: انْظُرْ الی ما قالْ …
تأثیر بیشتر موعظه از عیبجویی و خطر عصیان و افساد
4- از عموم علمای عظیم الشان و ائمه جمعه و جماعات تقاضا دارم که با دیده رحمت و عطوفت به جمهوری اسلامی و متصدیان امور نظاره کنند و با ارشاد و موعظه حسنه، خطاکاران را تربیت کنند و کجیها را راست فرمایند که این شیوه انبیای عظام و اولیای خداوند است. و تاثیر موعظه حسنه در نفوس بسیار زیادتر است از عیبجویی و بدگویی، و ممکن است قلمها و زبانهای عیبجو در بعضی از نفوس عصیان بیاورد و به جای اثر مثبت و نیکو اثر منفی و بد به جا گذارد و به جای اصلاح، موجب افساد شود. باید حضرات اعلام بدانند که با وجود اشتباه و خطا در متصدیان امور آثار نیک و مثبتی که در کشور به دست متصدیان و به کمک ملت عزیز انجام گرفته بسیار بیشتر است از اشتباهات و خطاها، و چنانچه تمام قلمها و زبانها به ارشاد آنان به کار افتد و با دیده رحمت و سنت انبیا- …
موعظهٔ اخلاقی زیربنا و وجود موعظهٔ سیاسی و اجتماعی
… هست؛ آن قسمت اختصاصی عبارت است از خطبه. در روایات مربوط به خطبهی نماز جمعه، آنچه تقریباً در همهی آنها مطرح شده است مسئلهی «موعظه» است؛ وعظ و موعظهی در خطبه، در همهی این روایات مربوط به نماز جمعه وجود دارد. پس پیدا است که محور اصلی خطبههای ما موعظه است. «موعظه» یعنی چه؟ ما وقتی میگوییم «موعظه»، فوراً ذهنمان میرود به موعظهی اخلاقی و عرفانی و معنوی و مانند اینها. بله، موعظهی اخلاقی مهمترین کاری است که باید انجام بگیرد، یعنی زیربنا است ــ که حالا [دربارهی] آن هم یک کلمهای بعداً عرض میکنم ــ لکن مخصوص این نیست؛ ما موعظهی سیاسی داریم، موعظهی اجتماعی داریم.
اثر شنیدن موعظه فراتر از دانستن
اگر چه حالا یک سنت خوبی هم در مجلس هفتم گذاشته شد که ترجمهی قرآن هم خوانده میشود که کار مفید و شایستهای است، لیکن به او اکتفا نکنید. قرآن درس است، قرآن موعظه است؛ ما همه به موعظه احتیاج داریم. موعظه معنایش این نیست که چیزی را که انسان نمیداند، همیشه به آدم بگویند؛ گاهی چیزهایی است که ما میدانیم، اما در شنیدن اثری است که در دانستن نیست؛ باید بشنویم و قرآن به ما میشنواند. «موعظة من ربّکم». تعبیر وعظ و موعظه در قرآن مکرر به کار رفته است. قرآن موعظه است.
معنای موعظه: تکرار دانستهها به سبب اثر خودِ شنیدن
فضای ماه رمضان است و فضای معنوی. اینجا هم حسینیّه است و وقت هم بهترین وقت برای اینکه ما این حرفها را بین خودمان بگوییم. خیلی از این حرفها را من و شما میدانیم؛ لکن موعظه به معنای این نیست که انسان مطالبی را که طرف مقابل نمیداند، به او بگوید. موعظه یعنی حتّی تکرار مطالبی که انسان میداند؛ چون در خودِ شنیدن اثری است که در دانستن نیست. من و شما هم احتیاج داریم که بشنویم و همدیگر را موعظه کنیم. موعظه اصلی و مهمّ ما همین مسأله تقواست و تقوا برای ما مسؤولان اهم و پایه آن در مورد ما، پایه بالاتری است که نمیتوانیم به سطح تقوای متعارفِ عادّی مردم اکتفا کنیم.
نیاز همگان بیاستثنا به شنیدن موعظه و اثر شنیدن فراتر از دانستن
از موعظه هم غفلت نشود که من اوّل هم عرض کردم. همه احتیاج داریم به موعظه؛ همه، همه، بیاستثنا! همهی ما احتیاج داریم به موعظه. گاهی چیزهایی را میدانیم امّا گاهی در شنیدن، اثری هست که در دانستن نیست؛ باید بشنویم موعظه را، مواعظ حسنه را. خب حالا اینها مواردی بود که به عنوان [موارد] کاربردی، عرض کردیم.
زنده کردن دل با موعظه به سفارش امیرالمؤمنین (ع)
و امّا مطالبی که من میخواهم عرض بکنم؛ اوّلین مطلب یک کلمه موعظه است، میخواهم به شما عزیزان یک موعظه بکنم. امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) در نامهای که به فرزند عزیز خودش امام حسن نوشت،[3] نوشته است که «اَحیِ قَلبَکَ بِالمَوعِظَه»؛ دلت را با شنیدن موعظه زنده کن! این را امیرالمؤمنین میگوید، آن هم به کسی مثل امام حسن، فرزند بزرگش، فرزند محبوبش؛ و جالب است بدانید این نامه را امیرالمؤمنین در راه برگشت از صفّین در آن بحبوحهی مسائل گوناگونی که روی سر ایشان ریخته بود نوشته؛ نامهای که در نهجالبلاغه است، بد هم نیست که …