… تَلَقُّفَ الکُرَة؛[2] مثل توپ، خلافت را به هم پاس بدهید و نگذارید از دست شما خارج بشود. البتّه ابوسفیان آن وقت مسلمان بود، اسلام آورده بود، منتها اسلامِ بعد از فتح یا مشرف به فتح؛ اسلامِ دوران غربت نبود، اسلامِ بعد از قدرت اسلام بود، نه اسلامِ زمان ضعف. خب، این جریان در زمان امام حسن مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) به اوج قدرت خود رسید؛ و همان جریانى بود که به شکل معاویةبنابىسفیان در مقابل امام حسن مجتبىٰ ظاهر شد. این جریان، معارضه را شروع کرد و راه را بر حکومت اسلامى ــ یعنى اسلام به شکل حکومت ــ بُرید و قطع کرد و [آن قدر] مشکلات فراهم کرد تا آنجایى که عملاً مانع از پیشروى آن جریان حکومت اسلامى شد.
وادار کردن رجال به دست کشیدن از عقاید خود
… که [اگر] بخواهیم آنها را بگوییم، خیلى طول میکشد. از زمان خود معاویه هم شروع شد. معاویه معروف است ــ یعنى مورّخین و تاریخنویسها معروفش کردند ــ به اینکه آدمى بوده حلیم و باظرفیّت؛ اجازه میداده که مخالفینش در مقابلش حرف بزنند؛ هر چه میخواهند بگویند. البتّه در یک برههاى از زمان و در اوایل همینجورها هم شاید بوده، لکن ابعاد دیگرِ شخصیّت او را در کنار این بُعد کمتر نوشتهاند؛ این را که او چطور وادار میکرد اشخاص را، رؤسا را، وجوه[4] را، رجال را به اینکه از عقاید خودشان و ایمان خودشان دست بکشند و در راه مقابلهى با حق حتّى تجهیز بشوند، خیلىها ننوشتند. البتّه چرا، باز هم در تاریخ ثبت است؛ همینهایى که الان ما میدانیم، همینها را هم باز یک عدّهاى نوشتهاند. مردمانى که در آن دستگاهها پرورش پیدا میکردند، عادت داده میشدند به اینکه هیچ چیزى را بر خلاف میل و هواى خلیفه بر زبان نیاورند. خب این چه جامعهاى است؟ …
افزودن سهم متملقان از بیتالمال
… خون را نفهمیده، از بس مجذوب صحبت معاویه بوده! معاویه گفت عجب، تو نفهمیدى سنگ خورده به پیشانىات؟ گفت: نه، من نفهمیدم. دست زد، گفت: عجب! خون! بعد قسم خورد به جان معاویه یا به مقدّسات، که من تا وقتى تو نگفتى، شیرینىِ کلام تو نگذاشت که بفهمم! معاویه گفت: عجب! بعد پرسید سهم تو، عطیّهی تو در بیتالمال چقدر است؟ گفت: مثلاً فلان قدر؛ گفت: عجب، به تو ظلم کردند؛ این را باید سه برابر کنند. این فرهنگ حاکم بر دستگاه حکومت است!
در اختیار داشتن دستگاه تبلیغات و غلبهٔ قطعی در صورت جنگ
… هدیٰ (علیهم الصّلاة و السّلام) هستند و مسلمانان بسیارى که بودند و این جریان ارزشىِ نهضت اسلامى به برکت امام حسن مجتبىٰ (علیه الصّلاة و السّلام) اسلام را حفظ کرد. اگر این صلح را امام مجتبىٰ انجام نمیداد، آن اسلام ارزشىِ نهضتى باقى نمیماند و از بین میرفت؛ چون معاویه بالاخره غلبه پیدا میکرد و وضعیّت، وضعیّتى نبود که امکان داشته باشد که امام حسن مجتبىٰ (علیه السّلام) غلبه پیدا کند؛ همهى عوامل در جهت عکس غلبهى امام مجتبىٰ (علیه السّلام) بود. دستگاه تبلیغات در اختیار معاویه بود و چهرهى او در اسلام، چهرهاى که نتوانند موجّه کنند و نشان بدهند نبود؛ تمام ارکان خاندان پیغمبر را از بین میبردند و کسى را باقى نمیگذاشتند که حافظ نظام ارزشى اصیل اسلام باشد و بکل همه چیز از بین میرفت؛ و ذکر اسلام برمىافتاد و نوبت به جریان عاشورا هم نمیرسید. یعنى اگر بنا بود امام مجتبىٰ (علیه السّلام)، جنگ با معاویه را ادامه …