… اسلامی پیدا کرده، و در زمان معاویه، شده محدث بزرگ! شده روحانی درجهاولِ عالیقدر در دستگاه معاویه! ابوهریره ضمناً شاگرد کعبالاحبار هم هست،..مدتی هم تلمُّذِ این یهودیِ سابقهدارِ دیرین را کرده بود، برای اینکه سیاستش کامل شود! اینها میروند در دستگاه معاویه؛ معاویه آدمهای بیارزشی را ارزش میدهد، «مگسی را که تو پرواز دهی، شاهین است»[6]. امروز متأسفانه وقتیکه شما نگاه میکنید به چندینهزار حدیثی که از طریق اهل سنت در کتابهای حدیث نقل شده، میبینید بسیاری از آنها به ابوهریره برمیگردد و خیلی کمترش از طریق ابیذر یا سلمان یا مقداد یا عمار یا حواریینِ نزدیک امیرالمؤمنین علیهالسلام ـ که …
تبلیغات ضدعلوی و رواج لعن امیرالمؤمنین (ع) در حکومت بیستسالهاش
..در طولِ حکومت جبارانۀ بیستسالۀ معاویه، با شرح دردآوری که مورخان از چگونگی تبلیغات ضد علوی او در همۀ نواحی کشور نوشتهاند ـ تاآنجاکه لعن بر امیرالمؤمنین، سنتی رایج و متداول گشته بود ـ و با مشهودنبودن فعالیتِ نمایان و بارز از سوی امام حسن و امام حسین علیهماالسلام، تنها وجود چنین پیوستگی و تشکلی بود که به رشد اندیشۀ شیعی و افزایش آمار شیعیان در سراسر حجاز و عراق امکان میداد.
بیعت نکردن با معاویه نخستین تعهد اعتقاد به امامت امیرالمؤمنین (ع)
… میدانستم حق است، جنگیدم.[9] پس عمروعاص به نظرم عمیقتر و علمیتر از شیعۀ قرن چهاردهم هجری به ولایت بلافصل امیرالمؤمنین پی برده و تصدیق کرده بود، اما آیا شیعه است؟ شما میگویید نه. چرا شیعه نیست؟ برای خاطر اینکه اعتقاد به امامت امیرالمؤمنین تعهدهایی میآورد. اولْتعهدش بیعت نکردن با معاویةبنابیسفیان است. عمروعاصی که با معاویه همدست میشود و با همین علی میجنگد؛ یعنی به تعهدهای تشیّع، به مسئولیتها و تکلیفهایی که این باور به انسان متوجه میکند، پایبند نمیماند، شیعه نیست.
پایبندی ظاهری به نماز اول وقت و امامت جماعت
میخواهم بگویم اگر قرار است ما یک مقدار از دین را متعهدانه بپذیریم، یک مقدارِ دیگرش را نپذیریم و خودمان را مؤمن بدانیم، اگر یکچنین بناییست، بگذارید اول معاویه را مؤمن بدانیم؛ چون معاویه هم همینجور بود. نسبت به یک مقداری از دین به شدت اظهار پایبندی میکرد. مگر مکرر در بحثها نگفتم که معاویه نماز میخواند، به جماعت میخواند، اول وقت هم میخواند، امام جماعت هم میشد. که فضیلت نماز جماعت برای امام جماعت بیشتر است تا برای مأمومین. آن مقدار اجری که پیش خدا امام جماعت دارد، بیشتر است از آن مقدار اجری که مأمومین دارند، بهحسب روایاتی که در این باب هست. ایشان امام جماعت میشدند.
باور بیتأمل مردم به بلندگوهای تبلیغاتی او
مردم نادان، بیهوش، بدون تأمل و دقت در مسائل؛ چشمها باز، ببینند بلندگوهای معاویه چه میگویند، همان را باور کنند، همان را معتقد میشوند. بنده داستانها دارم از جهالت مردم شام در دوران بنیامیه، غالباً هم داستانهای خوشمزهای است، خیلیهایش را هم در بحثها و سخنرانیها و بحثهای تفسیری مکرر گفتهام. یکدانهاش را هم حالا بگویم بد نیست، بهصورت یک جُک بهقول امروزیها.
نظام جاهلی معاویه و اطرافیان نگهدارندهٔ تخت او
یا در نظام جاهلیِ معاویه، مثلاً مغیرةبنشعبه[24] است، زیادبنابیه[25] است، اینها همان ملأند. اطراف تخت معاویه را آنچنان قرص و استوار نگه میدارند که معاویه هرچه نگاه میکند، دوست ببیند، مشاورِ همراه ببیند، خیرخواه ببیند. در قرآن از این طبقه به ملأ تعبیر شده؛ از طبقۀ اشراف به مترفین، آنکسانیکه مبتلا به تُرَف هستند، اشرافیگری، ثروتهای زیادی که منشأ بدبختیها و جنایتها و حقکُشیهاست؛ تُرَف. آیهای که حالا اینجا برایتان نوشتیم و تلاوت خواهیم کرد، همین مطلب را میگوید؛ …
جذب یاران با وعدهٔ رفاه و مقام به شرط کمک نکردن به علی (ع)
… دارد. در راه خدا و حکم خدا به هیچکس رحم نمیکند، برادرش هم که میآید از او پول میخواهد از بیتالمال، آهن گداخته میگذارد طرف مشتش. یک نفر اینجوری در اجتماع؛ سختگیر، دقیق، محتاط در اجرای احکام و حدود الهی و اسلامی، این یک نفر. یک نفر هم نقطۀ مقابل اوست؛ حاضر است آدم عیش کند، حاضر است آدم راحت بگذراند، حاضر است هرچه هم بخواهد از او، به آدم بدهد، فقط یک شرط درمقابل برای انسان قرار میدهد و آن شرط این است که میگوید به علی کمک نکن، به من کمک کن، کمکی هم که از تو میخواهم، کمک زیادی نیست، گاهی من را تعریف کن، بس است. خب شما را به خدا، شما از این دو نفر سراغ که میروید؟ کدام را قبول میکنید در این زمان و در این قطعۀ از تاریخ؟ حاضری آنکسیکه رفتنِ با او، بودن با او، عمل کردن به فرمان او؛ دردسر، مسئولیت، حرکت، تلاش دارد، با او باشی؟ حاضری از آنکسیکه برای انسان پول دارد، …
نقد جانشینسازی موروثی زورگویان تاریخ در برابر نصب الهی
… را امیرالمؤمنین صلواتاللهعلیه بهوجود آورده؛ یعنی این بزرگوار در حال نماز بوده، فقیری آمده و این بزرگوار انفاق کرده، آیه نازل شده است. پس همانطوریکه ملاحظه میکنید، آیه دارد بهطور اشارهای علیبنابیطالب علیهالسلام را بهعنوان ولیّ امر معین میکند؛ ولی نه بهصورت معین کردن زورگویان تاریخ، که وقتی معاویه فرض کنید میخواهد برای خودش جانشین معین بکند، میگوید این پسر جانشین من است، فرزند من که هست، باید که به این مقام، او بعد از من برسد. اما خدای متعال اینجوری برای پیغمبر جانشین معین نمیکند؛ میگوید که علیبنابیطالب باید بعد از پیغمبر به حکومت برسد، چون ملاک حکومت در او هست به نحو شدید. چیست؟ ایمانِ کامل به خدا، اقامۀ صلاة در جامعه، دلبستگی به انفاق و ایتاء[12] زکات تا حد از خود بیخود شدن. ضمن اینکه نصب میکند خلیفه را، ضمن اینکه معین میکند …
استدلال امیرالمؤمنین در نامه به معاویه با وجود دشمنی شدید
یکی از خصوصیات امیرالمؤمنین در ممشای سیاسیاش این بود که با دشمنان خود و مخالفان خود با استدلال حرف میزد و استدلال میکرد. در نامههائی که حتّی به معاویه نوشته است - با اینکه دشمنی بین معاویه و امیرالمؤمنین شدید بود، در عین حال او نامه مینوشت، اهانت میکرد، حرفهای خلاف میگفت - استدلال میکرد بر اینکه روش تو غلط است. با طلحه و زبیر که آمدند با امیرالمؤمنین بیعت کردند - اینها به عنوانی که میخواهیم عمره برویم، از مدینه خارج شدند، رفتند به طرف مکه. امیرالمؤمنین مراقب بود، از اول هم گفت که اینها قصدشان عمره نیست. رفتند و کارهائی کردند؛ حالا تفاصیلش زیاد است - حضرت اینجور …
مکر و خدعه در بر نیزه کردن قرآنها
… هم این است که رفتارش با مخالفان و معارضان یک جور نیست؛ همه را به یک چوب نمیراند. امیرالمؤمنین فرق میگذارد بین افرادی و جریانهائی، با افرادی و جریانهای دیگری. دربارهی خوارجِ - البته در مقابل انحراف و انحطاط و توسل به ظواهر دینی - بدون اعتقاد، علی ایستاد؛ هم در مقابل معاویه ایستاد - آنوقتی که قرآنها را سر نیزه کردند، امیرالمؤمنین فرمود: واللَّه این مکر است، این خدعه است، این فریب است؛ اینها به قرآن اعتقادی ندارند - هم در آنوقتی که خوارج با آن ظواهر دینی، با آن صوت حزین قرآنخوانی در مقابل حضرت قرار گرفتند، حضرت ایستاد. یعنی آنجائی که کسانی بخواهند با ظواهر دینی کار بکنند و پیش بروند، امیرالمؤمنین میایستاد؛ حالا چه معاویه بود، چه خوارج بود؛ تفاوتی نمیکرد. اما در عین حال یک جور با اینها برخورد نمیکرد. ایستادگی بود، اما نصیحت امیرالمؤمنین و رفتار خود او همیشه این بود. لذا …
پاسخ امیرالمؤمنین (ع) به ادعای داوری او میان مهاجرین و انصار
… را بکوبند و ارزش عدالت را که محور حکومت امیرالمؤمنین بود، از یادها ببرند، آمدند ارزش اسلامی دیگری را - که البته اهمیت آن بهمراتب کمتر از ارزش عدالت است - در مقابل امیرالمؤمنین عَلَم کردند. قصد آنها حمایت از آراء صحابه یا از خود صحابه یا از شورای صحابه نبود. امیرالمؤمنین در نامهای[3] همین معنا را به نحوی به معاویه مینویسد و میگوید تو میخواهی بین مهاجرین و انصار قضاوت کنی؟ تو میخواهی به ما یاد بدهی؟! شما تازهمسلمانان میخواهید اسلام را به علیبنابیطالب که وجودش آمیخته با اسلام و ساخته دست اسلام است، یاد بدهید؟! بنابراین آنها با عدالت علوی مخالف بودند و به آن اعتقادی نداشتند.
خواندن و تحمل نامهٔ تند امام حسین (ع) بدون واکنش
… این مدت، به صورت امام معنوی همه مسلمانان، مفتی بزرگ همه مسلمانان، مورد احترام همه مسلمانان، محل ورود و تحصیل علم همه، محل تمسّک و توسّل همه کسانی که میخواهند به اهل بیت اظهار ارادتی بکنند، در مدینه زندگی کرده است. شخصیت محبوب، بزرگ، شریف، نجیب، اصیل و عالم. او به معاویه نامه مینویسد؛ نامهای که اگر هر کسی به هر حاکمی بنویسد، جزایش کشته شدن است. معاویه باعظمتِ تمام این نامه را میگیرد، میخواند، تحمّل میکند و چیزی نمیگوید. اگر در همان اوقات هم کسی میگفت که در آینده نزدیکی، این مرد محترم شریفِ عزیزِ نجیب - که مجسّمکننده اسلام و قرآن در نظر هر بیننده است - ممکن است به دست همین امّت قرآن و اسلام کشته شود - آن هم با آن وضع - هیچکس تصوّر هم نمیکرد؛ اما همین حادثه باورنکردنی، همین …
تصرف افکار مردم با تبلیغات و پول و زرنگی
… از شش ماه دوام بیاورد. تنهای تنهایش گذاشتند. امام حسن مجتبی علیهالسّلام میدانست که اگر با همان عدّهی معدود اصحاب و یاران خود با معاویه بجنگد و به شهادت برسد، انحطاط اخلاقی زیادی که بر خواص جامعهی اسلامی حاکم بود، نخواهد گذاشت که دنبال خون او را بگیرند! تبلیغات، پول و زرنگیهای معاویه، همه را تصرّف خواهد کرد و بعد از گذشت یکی دو سال، مردم خواهند گفت امام حسن علیهالسّلام بیهوده در مقابل معاویه قد علم کرد. لذا، با همهی سختیها ساخت و خود را به میدان شهادت نینداخت؛ زیرا میدانست خونش هدر خواهد شد.
نقل گفتهای دربارهٔ پول گرفتن و تحریک ابنملجم بهوسیلهٔ معاویه
… انقلابى و اسلامِ تند و تیز، به جان بهترین خلق خدا بیفتند؛ خودِ این یک فاجعه است. اگر علىّبنابیطالب را هم نمیکشتند، خودِ وجودِ این چنین خطّى یک فاجعهى بزرگ و تأسّفانگیز است؛ امروز ما عمق این فاجعه را درک میکنیم. البتّه در کنار این، حرفهاى دیگر هم هست؛ در کنار این، این حرف هم هست که همین مسلمانِ به اصطلاح انقلابىِ آیهى قرآن خوان، از معاویه پول گرفته است، به وسیلهى معاویه تحریک شده و ترور نافرجام معاویه و عمروعاص یک صحنهسازى بیشتر نبوده؛ این هم گفته میشود.
معقول شمردن احتمال تحریک ابنملجم از سوی معاویه
[اینها] احتمالاتى است که هست و معقول هم هست؛ چرا بىدلیل رد کنیم این احتمالات را؟ وجود یک چنین خطّى و یک چنین فکرى به معناى این است که اسلام، قالبى بشود و پوششى بشود براى گرایشهاى جنایتکارانه که از سوى جناحهاى ضدّاسلامى تعقیب میشود؛ و على (علیه السّلام) پیشواى بزرگ و رهبر عظیمالشّأن مسلمانان، شهید این چنین فاجعهاى شد. بنابراین، امشب ما …
امید به فرصت بازگرداندن حکومت با پایان زندگی شرارتآمیز او
دورۀ سوم، بیست سالِ میانۀ صلح امام حسن، سال 41، و حادثۀ شهادت امام حسین، محرم سال 61 است. پس از ماجرای صلح، عملاً کار نیمهمخفی شیعه شروع شد و برنامهای که هدفش تلاش برای بازگرداندن قدرت به خاندان پیامبر در فرصت مناسب بود، آغاز شد. این فرصت، طبق برآورد عادی، چندان دور از دسترس نبود و با پایانیافتن زندگی شرارتآمیز معاویه، امید آن وجود داشت. بنابراین میتوان دورۀ سوم را «دورۀ تلاش سازندۀ کوتاهمدت برای ایجاد حکومت و رژیم اسلامی» نام داد.
بهرهگیری از قتل عثمان، خویشاوند و همپیمانش، علیه امیرالمؤمنین (ع)
بعد از آنکه عثمان کشته شد، ماجرای قتل عثمان بهصورت حربهای شد در دست آنکسانیکه میخواستند با [امیرالمؤمنین]، این مجسمۀ حق و عدالت بجنگند. هم در دست معاویه، که خود خویشاوند و دوست و رفیق و همپیمان عثمان بود، و در زمان زندگی عثمان، یاور و کمک او؛ و هم در دست طلحه و زبیر، که خودشان در ماجرای قتل عثمان، تقریباً موضعی مشابه موضع امیرالمؤمنین داشتند. بلکه میشود گفت موضعی که طلحه در این ماجرا گرفت، خیلی تندتر و شدیدتر بود تا موضعی که امیرالمؤمنین علیهالصلاةوالسلام گرفتند. و حتی جناب عایشه که خود او جزو …
تکرار همان گناهان دوران عثمان در زمان امیرالمؤمنین
… تاکنون من برای دفاعِ از قرآن و اسلام یاوری نداشتهام، تاکنون دستِ بریده داشتم. امروز احساس کردم، دیدم دست مسلح و نیرومند دارم. تا آن روزی امیرالمؤمنین از حق، صددرصد دفاع جدی و قاطع نمیکند که نمیتواند؛ آنوقتیکه احساس کرد میتواند، یکلحظه تأمل نمیکند. معاویۀ زمانِ امیرالمؤمنین همان معاویۀ زمانِ عثمان است. گناهی که معاویه در شام در زمان امیرالمؤمنین بنا بود بکند، همان گناهی بود که در زمان عثمان بارها انجام داده بود؛ اما آن روز امیرالمؤمنین درمقابل این گناه برنیاشفت، چون حلقه در دست او نبود،[2] وقتیکه حلقه در دست اوست، برمیآشوبد. امیرالمؤمنین برای بهدستآوردن قدرت به پای نخاست؛ چون نمیتوانست. نمیتوانست نه بهآنمعنا که دودستی درِ خانهاش نیاورده بودند، نه بهآنمعنا …
جنگ طولانی چندینماهه با امیرالمؤمنین (ع)
… میشود کسی تاریخ زندگی حکومت پنجسالۀ علی علیهالسلام را بخواهد بیان کند، جنگ جمل مطرح نشود، جنگ صفین مطرح نشود؟ این یک واقعیت تاریخی است. در روزگاری، چند تن از صحابۀ معروف پیغمبر و زوجۀ رسولالله، با امیرالمؤمنین که خلیفۀ مُجمَعٌعلیه[2] زمان بود، جنگیدند. معاویه که عدهای از برادران اهل تسنن و نه همۀ آنها، برایش اعتبار و احترام قائلند، در یک جنگ طولانیِ چندینماهه با امیرالمؤمنین جنگیده. این یک واقعیت تاریخی است. ما اگر امروز از جنگ جمل حرف میزنیم، نمیخواهیم بحث کلامی بکنیم؛ صحبتِ شیعه و سنّی نیست. البته همۀ مورخین اهل تسنن و همۀ کسانی که به صحابۀ پیغمبر اعتقاد راسخ دارند ـ و معتقدند که هرکسی صحابی پیغمبر است، به جهنم نخواهد رفت و مورد رضای …
فشار خباثتآمیز او عامل آغاز جنگ
… کنید تا بتوانید خودتان را از این آب سیراب کنید. رفتند لشکریان امیرالمؤمنین، حمله کردند، چاههای آب را از آنها گرفتند و آنها را راندند عقب، بعد که خودشان را سیراب کردند؛ آب را در اختیار آنها هم گذاشتند، یعنی آن [کاری] را که آنها کرده بودند، اینها نکردند. اما خب، وضعیت طوری بود، فشار خباثتآمیز معاویه، نیروهای اطراف معاویه، که موجب شد بههرحال جنگ شروع بشود. (63/4/1)
فریبدادن و قانعکردن مردم شام
… و بیّنۀ امیرالمؤمنین در جنگ است. واقعاً عَلَیبَیِّنَةٍ جنگیدن یعنی این. لذا در آن روز، همۀ کسانی که پای استدلال مینشستند و حاضر بودند حرف را بشنوند، قبول میکردند که حق با امیرالمؤمنین است، مگر غوغاچیها و طالبان دنیا که آنها هم ته دلشان البته قبول داشتند؛ مگر مردم کاملاً دور و بُرّانی از حقایق، مثل مردم شام...بله آنها فریب میخوردند، و فریب هم خوردند، معاویه توانست آنها را قانع کند. اما مردم معمولی، آنکسانیکه اهل حجت بودند، اینها نه.
احتمال حضور نفوذیهای او میان تحمیلکنندگان حکمیت
همانطورکه میدانید، متأسفانه جنگ صفین بدجور تمام شد؛ یعنی در بحبوحۀ جنگ و همان لحظهای که نزدیک بود علی علیهالسلام پیروز بشود، یک عده آدمهای بدخواه و بددل که البته ما احتمال میدهیم بینشان نفوذی معاویه هم بوده، آمدند حکمیت را بر امیرالمؤمنین تحمیل کردند. ..امیرالمؤمنین برگشتند آمدند کوفه و از همان لحظهای که علی علیهالسلام برگشت، تصمیم لشکرکشی داشت. وقتی فهمید که آن دو نفر حَکَم بالاخره چطوری قضیه را تمام کردند، حضرت تصمیم گرفت که کار را با شمشیر فیصله بدهد، که راهی هم جز آن نبود. دستور داد لشکرکشی کردند. …
ادعای حاکمیت دادن به دین و عمل به کتاب خدا
… زمینهای بود که هیچ بحثی نبود که باید همینطور عمل بکند. اما امام حسن اگر میجنگید تا کشته میشد، سؤالهای زیادی باقی میماند. یک عدهای میگفتند که خب آقا ـ حالا ایشان مفصّل شرح میدهند در این کتاب ـ شما مگر نمیخواستید که دین در جامعه حاکمیت داشته باشد؟ خب معاویه که گفت من دین را حاکمیت خواهم داد؛ معاویه که ادعا میکرد که من حاضرم به کتاب خدا عمل کنم؛ چرا شما قبول نکردید! اگر کسی میگفت که خب، معاویه بعد از شهادت امام حسن خودش را لو میداد با رفتار خلافش، همان معترضین باز میگفتند: بله خب، وقتی امام حسن نباشد، او حضرت را از میدان خارج کند، خب بله، همین کارها را هم میکند، افسارگسیخته میشد. شما میخواستید …
روشهای پنهانی و ریاکارانه
… را، هستی خود را، حیات خود را، آنچه را که یک انسان، به [اعتبار] آن انسان است، حاضر شدند بدهند، به قیمت اینکه آن فکر بماند. حاضر شدند با مرگ خود، با کشتهشدن در راه فکر و هدفشان، بقای هدف را ضمانت کنند. اما امام حسن، کشتهشدنش در میدان مَسکِن ازاینقبیل نبود. امام حسن علیهالسلام اگر در میدان جنگ کشته میشد، بهاینمعنا بود که معاویه، تنها منازع خود، تنها کسی که امکان دارد نقش افشاگری و رسواگری را در برابر روشهای پنهانی و ریاکارانۀ معاویه ایفا کند، یکچنین رقیبی را دیگر درمقابل راه خود نبیند. امام حسن علیهالسلام اگر خود را به کشتن میداد، یگانه کسی را به کشتن داده بود که امکان دارد پرده از چهرۀ کریه معاویه بردارد، و معاویه را به دنیا بشناساند.
ادعای لقب خالالمؤمنین و افشای آن به دست امام حسن (ع)
… با رقیبانِ کاخنشینِ شامی این کار را کرد، یکذره دیرتر. دیدتان را بزرگ کنید، از یک سال و دو سال و پنج سال بیایید بیرون، که امام حسن آمد بیرون. بروید در تاریخ، دنیا را با عرض و طول واقعیاش نگاه کنید، خواهید دید که امام حسن حکیمانهترین کار ممکن را انجام داد. چه کسی باور میکرد که در قرآن آیهای با نام خالالمؤمنین وجود ندارد؟ اگر امام حسن افشا نمیکرد، چه میدانستیم. مگر علیبنابیطالب را تا صد سال بهعنوان یک چهرۀ ضد انقلاب معرفی نکردند که راویان و قاریان و گویندگان مذهبی و حکام، وظیفۀ خودشان میدانستند او را لعن کنند سر هر نماز! و مردم، مردم بیغرض، مردم که غرضی ندارند، مردم که با علی خصومت و پدرکشتگی ندارند، مردم هم …
نامه به امام حسین (ع) دربارهٔ شوراندن مردم علیه او
[پس از این گزارش] یک نامه معاویه مینویسد به حسینبنعلی صلواتاللهعلیه که شنیدهام تو داری کارهایی میکنی، داری مقدماتی تمهید میکنی، مردم را علیه ما میشورانی. آقا در جواب مینویسند اینکه به تو خبر رسیده که میخواهم علیه تو قیام کنم، دروغ است، خلافِ واقع است، من این کار را نکردهام. اما از اینکه [قیام] نکردهام، از خدا پوزش و آمرزش میطلبم. یعنی چه؟ مسلّم این است که امام علیهالسلام کار خلاف رضای خدا انجام نداده ـ …
تحمل نامهٔ امام حسین (ع) از سوی معاویه
… مدت، در مدینه زندگی کرده است، بهصورت امام معنوی همۀ مسلمانها، مفتی بزرگ همۀ مسلمانها، مورد احترام همۀ مسلمانها، محل ورود و تحصیل علم همه، محل تمسک و توسل همۀ کسانی که میخواهند به اهلبیت اظهار ارادتی بکنند، شخصیت محبوب، بزرگ، شریف، نجیب، اصیل، عالِم. به معاویه نامه مینویسد؛ نامهای که اگر هرکسی به هر حاکمی بنویسد، جزایش کشتهشدن است. معاویه با عظمتِ تمام این نامه را میگیرد، میخواند، تحمل میکند، چیزی نمیگوید. یکچنین شخصیتی! اگر در همان اوقات هم کسی میگفت که در آیندۀ نزدیکی، این مرد محترمِ شریفِ عزیزِ نجیب که مجسمکنندۀ اسلام و قرآن در نظر بیننده است، این ممکن است به دست همین امت قرآن و اسلام کشته بشود ـ آنهم با آن وضع ـ هیچکس تصدیق نمیکرد، هیچکس تصور هم …