کمک به نهضتهای علوی زمان، از کارهای سیاسی ائمه (ع)
… [و] نهیبزدن به دستگاههای فکری و فرهنگی. که امام صادق هم این را داشت، امام باقر هم این را داشت، امام سجاد هم این را داشت...آن کسانی را که پایههای فرهنگی دستگاه خلافت را نگه میداشتند، ائمه مورد عتاب و خطاب قرار میدادند. اینهم یکی از کارهای سیاسی است. یکی [دیگر] از کارهای سیاسی، کمک به نهضتهای علویِ زمان بود. که زمان امام صادق این بسیار واضح بود؛ اما زمان امام باقر علیهالصلاةوالسلام نه. در زمان امام باقر هنوز زمینه آمادۀ برای قیام مسلحانه نبود، خیلی مشکل بود. لذا [گفته شد که] زیدبنعلی برادر امام باقر آمد خدمت آن حضرت، عرض کرد که من میخواهم بروم قیام کنم، حضرت او را منع کردند، گفتند نه. او هم گوش …
دلگرمی قیامکنندگان علوی به پشتیبانی امامان و جامعهٔ شیعه
… [براحتى میجنگد] بعد هم، معلوم بود دارند میجنگند تا پیروز بشوند و دشمن را شکست بدهند؛ با امید پیروزى میجنگیدند. اینجور جنگى، در مقابل آنچه در واقعهى حادثهى عاشورا مىبینیم خیلى سخت نیست. بعضى دیگر از حوادث هم بود که آنها هم نسبتاً حادثههاى غریبانهاى بود؛ مثلاً حوادث امامزادهها یا حسنیّون در زمان ائمّه (علیهم السّلام).[6] امّا همهى آنها هم میدانستند که پشت سر آنها یک امامى وجود دارد مثل امام صادق، مثل موسىبنجعفر(علیه الصّلاة و السّلام)، مثل امام هشتم؛ رهبر او است، آقا او است، ناظر و حاضر او است، هواى آنها را دارد، اهل و عیال آنها را رسیدگى میکند. امام صادق طبق روایت فرمود بروند بجنگند، بروند مبارزه کنند با این حکّام فاسد، وَ عَلَىَّ نَفَقَةُ عَیالِه؛[7] من عهدهدار نفقهى عیال آنها میشوم. جامعهى بزرگ شیعه بود، تحسینشان میکردند، تمجیدشان میکردند، بالاخره یک دلگرمىاى به بیرون میدان جنگ داشتند.
قیام زید در بصره، مورد قبول نبودن آن نزد امام رضا (ع)
دوم نگرانی از اینکه کسانی از مدعیان حکومت، غیر از علیبنموسی الرضا، در مصر، در شام، در عراق، نام علیبنموسی الرضا را و نام خاندان علوی را مطرح کنند و قیام بکنند. همچنانیکه این کار شده بود. زیدنامی از خاندان آل علی ـ غیر از زید معروف، زیدبنعلی علیهالسلام ـ در همان زمانِ مأمون در عراق قیام کرد، در بصره، و خیلی کارها کرد و خیلی ضربه داشت برای حکومت مأمون. مورد قبول علیبنموسی الرضا علیهالسلام هم نبود؛ یعنی مطرود خاندان آل علی هم بود. اینهم خطر دیگری بود که کسانی به نام طرفداری از خاندان پیغمبر، این کار را بکنند.
نادرستی استنتاج شکستپذیری نهضت حق از شکست قیامهای علوی
ما خیال میکنیم که اگر در طول تاریخ بعضی از نهضتهای داعیِ بهسوی حق شکست خورده، اگر زیدبنعلی[5] در مسجد کوفه به پیشانیاش تیر آمده و افتاده، اگر محمدبنعبدالله، صاحب نفس زکیه،[6] در مبارزه با منصور شکست خورده؛ اگر حسینبنعلیِ حسنی، شهیدِ فخ،[7] در نزدیکی مدینه با همۀ یارانش کشته شده؛ اگر ابراهیمبنعبدالله[8] در کوفه یا بصره به قتل رسیده؛ پس این برای ما یک تجربۀ عمومی باید بهوجود بیاورد که ما بگوییم هرجایی نهضت حقی علیه باطل برپا شد، محکوم به شکست است. یک عده مردم نادان و بیخبر از منطق قرآن، تصورشان این است. عرض کردم این تصور، مثل آب گوارایی به دل قدرتمندان و طاغیان تاریخ مینشیند. از خدای دو جهان میخواهند که مردم اینجور فرض کنند و تصور کنند. و البته پیداست که این طرز فکر را خود آنها هم ترویج میکنند. …