گسترش نهضت علویان و ناتوانی خلفا از ریشهکنکردن یا محدودکردن آن
هنگامیکه مأمون در سال صدونودوهشت از جنگِ قدرت با امین فراغت یافت و خلافت بیمنازع[2] را بهچنگ آورد، یکی از اولین تدابیر او حل مشکل علویان و مبارزات تشیّع بود. او برای این منظور، تجربۀ همۀ خلفای سلفِ خود را پیش چشم داشت. تجربهای که نمایشگر قدرت و وسعت و عمق روزافزون آن نهضت و ناتوانی دستگاههای قدرت از ریشهکنکردن و حتی متوقف و محدود کردن آن بود. او میدید که سَطوَت[3] و حشمت هارونی حتی با به بندکشیدن طولانی و بالاخره مسمومکردن امام هفتم در زندان هم نتوانست از شورشها و مبارزات سیاسی، نظامی، تبلیغاتی و فکری شیعیان مانع شود. او اینک درحالیکه از اقتدار پدر و پیشینیان خود نیز برخوردار نبود و بهعلاوه بر اثر جنگهای داخلی میان بنیعباس، سلطنت عباسی را در تهدید مشکلات بزرگی مشاهده میکرد، بیشک لازم بود به خطر نهضت علویان به چشم جدیتری بنگرد.