رفتن به محتوای اصلی

روحانیت

نام‌های دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم به‌مناسبت دومین سالگرد شهادت آیت‌الله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در پیکره‌ى جامعه که هر قشر حکمِ عضوى از اعضا را دارد و وظیفه‌اى بر دوشش است، روحانیان دو وظیفه و شأن دارند: یک شأن، شأنِ مغز است و شأنِ دیگر، شأنِ زبان. شأن همه‌ى متفکّران و فرزانگان و خردمندان و روشنفکران در یک جامعه، شأنِ مغز است. علماى دین هم، چنین شأنى دارند؛ یعنى باید بیندیشند و مردم را هدایت و راهنمایى کنند. اما علاوه براین، یک شأن دیگر هم براى علماى دین وجود دارد که همان شأنِ زبان است: «قوام الدّین باربعه: بعالم ناطقٍ مستعمل له.»[4] چقدر در قرآن با عباراتى همچون «لتبین للنّاس»، «هذا بیانٌ للنّاس»، بر بیان و تبیین تکیه شده است! این، شأن علماى دین است که باید تبیین و بیان کنند.
دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اى‌بسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اى‌‌بسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] این‌جورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن‌ هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى ‌که کار در این زمینه‌ها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیره‌ى فیّاض تمام‌نشدنى ذکرالله‌؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها انسان را فیضان[9] میبخشد. اگر بخواهیم که این باران طهورى که از سخن شما تراوش میکند و نازل میشود، حقیقتاً مطهِّر باشد، اَدناس[10] و اَرجاس[11] را از دلها و ذهنها بزداید، باید آن را تصفیه کنیم. همان‌طور که من مکرّر از قول مولوى[12] نقل کرده‌ام این مطلب را که میگوید این آبهاى عالم که همه‌ى پلیدی‌هاى عالم را از بین میبرند، همه‌ى کثافتها و دنسها[13] و نجاستها با [این] آب تطهیر میشود امّا خود آب متغیّر و کثیف میشود. بعد این آب، براى اینکه دوباره طهارت خودش را به دست بیاورد، عروج میکند؛ به شکل بخار بالا میرود و به شکل باران دوباره نازل میشود؛ «م‌اءً طَهورًا»[14] برمیگردد. یک معراجى لازم است، یک عروجى لازم است براى اینکه انسان بتواند آن طهارت را بازیافت کند و مطهِّر بشود و وارد فضاى ذهن و دل و فکر مخاطب بشود تا بتواند او را تطهیر بکند، وَالّا آب آلوده مطهِّر هم نیست. بنابراین پناه بردن به ذکرالله‌ و توجّه به خدا و عرض نیاز و هدایت خواستن و تضرّع کردن، [طهارت را] تأمین میکند، تضمین میکند. از این‌ جهت هیچ مشکلى انسان ندارد و همیشه این ذخیره‌ى فیّاض لطف و رحمت الهى دم دست انسان است؛ این دو خصوصیّت.
مرحوم شهید مدنی یک نمونه‌ی برجسته‌ای از یک روحانی فعّال و حائز جهات گوناگون هستند. چون روحانیّت را برخلاف مشاغل و حیثیّتهای دیگری که در جامعه وجود دارد نمیشود در یک بُعد خلاصه کرد؛ مثلاً بگوییم روحانی یعنی کسی که فقط علوم مربوط به امر دین را وارد است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط مشغول تبلیغ دین است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط در ارتباط با مردم است، یا روحانی یعنی کسی که به امور دینی و مسائل روحی و خودسازی و مانند اینها خیلی توجّه میکند. هر کدام از اینها به تنهایی معنای روحانی مطلوب نیست؛ روحانیّت دارای همه‌ی این جوانب است. و یک روحانی خوب، روحانی واقعی، آن کسی است که در همه‌ی این جوانب یا عمده‌ی این جوانب، انسان بتواند در او یک حرکتی و فعّالیّتی مشاهده کند. ایشان حقیقتاً یک مصداق بارزی از روحانی کامل بودند. اوّلاً ایشان ملّا بود، عالم بود، فقیه بود. در قم و نجف تحصیلات عالیه‌ی فقه و اصول، همچنین معقول کرده بودند و مرد عالمی بود. آگاهانه و از روی معرفت عمل میکرد، کار میکرد، اقدام میکرد. خاصیّت علم در انسان همین است که حرکات او و سکنات او عالمانه است، منطقی است؛ این خصوصیّت در ایشان بود.

شاهدها (۵۳ پاراگراف)

امتیازات روحانیت شیعه: علم‌دوستی، اخلاص، دلسوزی، بی‌اعتنایی به دنیا و نترسیدن از قدرت‌ها

و روحانیّت اسلام بخصوص تشیّع، امتیازات بسیارى دارد: عشق اینها به علم، اخلاص اینها براى خدا، دلسوزى اینها براى مردم، بى‌اعتنائى اینها به دنیا، نترسیدن اینها از قدرتها و قلدرها و زورمدارها، وابسته نبودن اینها به ارباب قدرت، امتیازات فراوانى است که هست و بودهاى ما، اینها است؛ امّا علاوه‌ى بر آنچه ما داریم ــ مثبتات روحانیّت ــ بایدهایى هم هست که باید به آنها توجّه کرد تا این حرکت استمرار پیدا کند.

بهره‌گیری از ذخیرهٔ هزارسالهٔ آبروی روحانیت شیعه در عصر انقلاب

نکته‌ى اساسى این است که نمیشود آنچه را امروز در صحنه‌ى جمهورى اسلامى ظهور کرد به‌ وسیله‌ى روحانیّت، به حساب روحانیّون زمان ما و عصر ما گذاشت و بگوییم روحانیّون این زمان این هنر را کردند؛ این‌جور نیست، آنچه روحانیّون این زمان انجام دادند، استفاده‌ى خوبى بود که از ذخیره‌ى هزارساله‌ى آبروى روحانیّت کردند. یک گنجینه‌ى عظیمى از آبرو و حیثیّت و وزانت، روحانیّت شیعه در طول هزار سال، به مرورِ دُهور[3] به وجود آورده بود؛ از این گنجینه، از این ذخیره در عهد ما و عصر ما، آن بزرگ‌مَرد عظیم‌الشّأن، آن امام بزرگوار و شخصیّت استثنائى و دیگر کسانى که در کسوت روحانیّت بودند و در این راه حرکت کردند، بهترین استفاده را کردند. امّا این ذخیره این‌جور نیست که تمام‌نشدنى باشد. این ذخیره باید اوّلاً حفظ شود، ثانیاً بر آن افزوده شود. اگر این ذخیره‌ى هزارساله خداى نکرده بر اثر بى‌توجّهى‌ها، غفلتها، وقت‌نشناسى‌ها، وظیفه‌نشناسى‌ها، منحرف شدن از خطّ معمولى روحانیّت در طول هزار سال آسیب …

هدایت مردم به اهداف قرآن و انبیا وظیفهٔ اساسی روحانیت

وظیفه‌ى اساسى روحانیّت هدایت مردم به سمت اهدافى است که قرآن کریم و پیغمبران در طول تاریخ نبوّت، آنها را ترسیم کردند؛ و وسیله‌ى آن انذار است: لِیَکونَ لِلعٰلَمینَ نَذیرًا؛[5] اَن اَنذِر قَومَک؛[6] وَاَنذِرهُم یَومَ الحَسرَة؛[7] انذار، ترساندن. ما باید در موضع کسى که میخواهد میراث فخیم علماى دین در طول این هزار سال را حفظ کند و هدایت مردم را استمرار بدهد، همّت بگماریم به …

تأثیر سخن روحانی در گرو بی‌اعتنایی عملی به دنیا

البتّه برادران عزیز! از خودمان هم باید شروع کنیم. مردم به عمل ما نگاه میکنند. روحانى آن ‌وقتى سخن نافذ خواهد داشت که عملاً نشان بدهد که به زخارف دنیا بى‌اعتنا است؛ نشان بدهد که آن حرصى که بر دلهاى دنیاداران و دنیامداران حاکم است، بر او حاکم نیست؛ این را باید نشان بدهیم به مردم. روحانیّت در سایه‌ى پارسایى بود که این حیثیّت و آبرو را پیدا کرد، و این پارسایى باید حفظ بشود. بى‌اعتنائى به دنیا، بى‌اعتنائى به زخارف.

مسئولیت روحانیان نیروهای مسلح در تعلیم معنویات و نصیحت جوانان

و این برادران عزیز روحانى که در سپاه یا در بقیّه‌ى نیروهاى مسلّح تشریف دارند و برکات وجودشان بر این جوانهاى مخلص و صالح افشانده میشود، این مسئولیّت عظیم را بر دوش دارند که معنویّات اسلام را، اخلاق را ــ مضافاً بر عقاید و احکام ــ تعلیم بدهند. اخلاق هم درس نیست؛ درس اخلاق، اخلاق علمى، یک علم است؛ آنچه لازم است، نصیحت است ــ که همه‌ى ما به نصیحت احتیاج داریم ــ باید جوانها را نصیحت کنند، آنها را از تصرّف هواى نفْس دور نگه دارند، از خودخواهى دور نگه دارند، از بدنگرى نسبت به مسائل دور نگه دارند، از دستخوش شیطان ‌شدن دور نگه دارند؛ غیر از اینکه باید معلوماتشان را کامل کنند، معارفشان را بالا ببرند، قدرت تحلیل سیاسى بدهند. امام فرمودند نیروهاى مسلّح در گروه‌هاى سیاسى نباید باشند[18] و نباید هم در باندها و حزبها و تشکیلات و خط و خط‌بازى و مانند اینها باشند؛ براى کمیته و سپاه و مانند اینها …

انتظار مردم از روحانی برای پاسخ به مسائل منطقه، جهان و داخل

امروز طلّاب حوزه‌ى علمیّه و فضلا در سرتاسر کشور منتشر میشوند؛ این‌جور نیست که مردم از آنها فقط مسئله بخواهند و بخواهند که رساله برایشان توضیح بدهند؛ اگر چه آن را هم میخواهند، آن ‌هم نیاز مردم است و به آن احتیاج دارند امّا فقط آن را نمیخواهند؛ امروز راجع به مسائل منطقه هم از روحانى سؤال میکنند، راجع به سیاستهاى گوناگون جهانى هم از روحانى سؤال میکنند، راجع به مسائل داخلى هم از او سؤال میکنند، اگر سؤال هم نکنند، او باید متصدّى پاسخگویى بشود. روحانى امروز امام ‌جمعه است؛ یعنى حاکم فکرى و معنوى بر آن مجموعه‌اى که او امام جمعه‌ى آنها است ــ آن شهر یا آن استان ــ امام‌جمعه که فقط یک پیش‌نماز نیست.

روحانی نمایندهٔ اسلام و معرف دین در دانشگاه‌ها

امروز روحانى، نماینده‌ی [اسلام] در دانشگاه‌ها است؛ یعنى کسى که دین را در دانشگاه‌ها باید معرّفى کند. شما ببینید در گذشته یک روحانى خوب در دانشگاه، مثل شهید بزرگوار مرحوم آیت‌الله‌ مطهّرى یا دیگر برادران و بزرگانى که آنجا بودند چقدر اثر میگذاشتند؛ روحانى در دانشگاه فقط اینها که نبودند؛ خب، معمّمینى بودند که استاد بودند [امّا] آنها مردم را به دین نزدیک …

مسئولیت روحانیان در حفظ معنویت پاسداران

حالا اینجا من به برادران عزیز روحانى هم که تشریف دارند یک جمله عرض بکنم: مسئولیّت حفظ معنویّت و روح و حال این برادران به عهده‌ى شما است. انسان، سایش‌پذیر است؛ جز معصومین هر انسان دیگرى در برخوردها، در سایشها، اصطکاکها ساییده میشود، کم میشود، برجستگى‌هاى روحى‌اش تغییر میکند؛ باید مراقبش بود. اینکه ذکر دائمى گفتند، براى خاطر این است؛ دائماً انسان باید متذکّر باشد، وَالّا خراب خواهد شد. بزرگان ما …

فراگیرتر بودن آثار فساد عالم دین به‌سبب اعتماد قلبی مردم

… عرض بکنم؛ یکى در اهمّیّت این قضیّه، یکى هم در رعایتها و مواظبتهایى که باید باشد. در اهمّیّت آن همین بس که «اِذا فَسَدَ العالِمُ فَسَدَ العالَم»؛[3] واقعاً این‌‌‌جور است. البتّه شاید عالِم در اینجا فقط عالِم دین نباشد ــ خب دکتر هم فاسد بشود تأثیرش زیاد است؛ هر دانشمندى، هر کسى که با دانش خود تأثیرى در وضع جامعه دارد، فسادش اعمق و اوسع است از فساد بقیّه ــ امّا آن عالِمى که فسادش خیلى فراگیر است، همین عالِم دین است؛ علّت هم واضح است؛ چون مردم به عالِم دین از درون، از دل اطمینان میکنند و اذعان میکنند و تسلیم میشوند. ما با یک‌‌‌ لا قبا مثلاً چه داریم و چه داشتیم که موجب بشود مردم به حرف روحانیّت و به حرف امام، آن‌‌‌جور حرکت کنند، پانزده سال مبارزه کنند، بعد [نهضت را] با فداکارى به پیروزى برسانند، بعد در مقابل این‌‌‌ همه توطئه، ده سال دوران مبارک حضرت امام را طى کنند، بعد …

نفوذ معنوی هزارسالهٔ روحانیت شیعه پشتوانهٔ پیروزی انقلاب

من یادم هست چند سال پیش که مقدّمات تشکیل این دادگاه بود ــ شاید این را مکرّر به بعضى از برادرها عرض کرده‌‌‌ام ــ رفتم خدمت امام؛ به امام عرض کردم که آقا این انقلاب به پشتوانه‌‌‌ى هزار سال نفوذ معنوى روحانیّت شیعه به پیروزى رسید؛ یعنى اینکه یک شخصى و یک مرجع تقلیدى مثل امام توانست این‌‌‌جور این اقیانوس را به تلاطم در‌‌‌بیاورد که هیچ عاملى نمیتوانست این را به تلاطم دربیاورد، این کار خود او نبود؛ مردم، اوّل کار، امام را از کجا می‌‌‌شناختند، اگر هزار سال اعتقاد شیعه به علما و روحانیّون و مراجع نبود که مرجع برایشان از یک قداستى برخوردار بود، عالِم دین از یک قداستى برخوردار بود، کِى مردم پشت سر امام راه مى‌‌‌افتادند به ‌‌‌عنوان اینکه یک مرجع است و یک عالِم دین است؟ و امام این را تلقّى به قبول کردند. بعد به ایشان عرض کردم که آقا الان با عمل بعضى از ماها دارد این ذخیره‌‌‌ى هزار‌‌‌ساله ضایع میشود، از بین میرود. ما یک پولى را، یک سرمایه‌‌‌اى را برداشتیم خرج کردیم، یک بساطى را درست کردیم، حالا با کار بعضى از ماها خود این …

تخریب وجههٔ روحانیت در نظر مردم با خلاف یک روحانی

یک عمامه‌‌‌به‌‌‌سر اگر چنانچه فرض کنید که خلاف کوچکى بکند، [چه ضربه‌‌‌اى به اسلام وارد میکند]؛ این واقعیّتى است. اتّفاقاً یکى از مثالهایى که براى امام زدم همین بود؛ گفتم مردم در خیابان ایستاده‌‌‌اند منتظر تاکسى، یک ‌‌‌وقت می‌‌‌بینند یک آقاى عمامه‌‌‌به‌‌‌سر جلوى یک بنز نشسته، یک سیگار هم این‌‌‌جورى دستش گرفته ــ حالا مردم میگویند سیگار وینستون است، ممکن است واقعاً هم سیگار وینستون نباشد، امّا وقتى آن‌‌‌جور آن ژست و آن هیکل را مى‌‌‌بینند به نظرشان غیر از وینستون نمى‌‌‌آید ــ از این راه ورودممنوع ناگهان همین‌‌‌طور مى‌‌‌آید و رد میشود. خب این با وجهه‌‌‌ى روحانیّت در بین مردم چه میکند؟ ویران میکند دیگر؛ چه برسد به اینکه معلوم بشود که بله، آقا فلان عمل خلاف را انجام میدهد، فلان نمیدانم سوء استفاده‌‌‌ى مالى را انجام میدهد، فلان سوء استفاده از قدرت را انجام میدهد، فلان عمل جنسى را انجام میدهد، فلان کار ناسالم را انجام میدهد! خب حالا یکى‌‌‌اش را دندان روى جگر …

تلاش دشمنان برای انداختن روحانیت از چشم مردم به‌سبب درک نقش آن

… و غیره [میپوشیدند] و تازه معمول شده بود در ایران ــ شروع کردند به یک شکلى من را مسخره کردن که رفیق ما خجالت کشید! حالا من آن وقت یک بچّه‌‌‌طلبه نبودم و دیگر خجالت نمیکشیدم؛ یعنى این‌‌‌جور رایج بود، مخصوص بچّه‌‌‌ها نبود، مخصوص یک طبقه‌‌‌ى خاص نبود. آقایان! اینها براى چه بود که [میخواستند] روحانیّت را از چشمها زایل کنند؟ براى این بود که نقش روحانیّت و نقش ایمان به روحانیّت را آنها خوب فهمیده بودند؛ در قضیّه‌‌‌ى مدرّس فهمیده بودند، در قضیّه‌‌‌ى مرحوم کاشانى فهمیده بودند، قبل از آن در قضیّه‌‌‌ى مشروطیّت فهمیده بودند، در قضیّه‌‌‌ى میرزاى شیرازى فهمیده بودند؛ فهمیده بودند که باید این گروه را، این طایفه را از چشم مردم انداخت. پول خرج میکردند مثل ریگ براى این کار؛ از هر وسیله‌‌‌اى هم استفاده میکردند.

نفوذ روحانیت با علم و زهد برخلاف خواست دشمنان

آن ‌‌‌وقت روحانیّت با دو چیز، یکى با علمشان، یکى با زهدشان توانستند على‌‌‌رغم خواست آنها نفوذ کنند در دستگاه‌‌‌هاى مختلف. در دانشگاه که جایى براى ماها نبود و مظهر تبلیغات و مرکز تبلیغات ضدّ آخوندى همین دانشگاه و حول ‌‌‌و حوش دانشگاه بود، بچّه‌‌‌ها کلاس درس را تعطیل میکردند که بروند پاى درس فلان آخوند که نه پول داشت، نه قدرت داشت، حتّى رفتن پیش او گاهى دردسر هم داشت! براى چه بود؟

ضرورت روحانیت به‌عنوان خادم، نه صاحب، برای تبیین اسلام و حفظ انقلاب

… ممکن است طول بکشد امّا خواهد شد و ملّتهاى مسلمان و جوامع اسلامى زودتر از همه [آن را می‌بینند]؛ و پایگاه این حرکت آزادى‌بخش و نجات‌بخش جهانى هم، همین قبّة‌الاسلام و مرکز حرکت الهى انقلاب اسلامى، یعنى ایران است؛ لکن بدون کمربستگان روحانى، این کار ممکن نیست. اگر کسى خیال کند که به غیر جامعه‌ى علمى روحانیّت و جامعه‌ى علمى تشیّع، کسى خواهد توانست در دنیا قرآن را و اسلام را عَلَم کند و تبیین کند و تفهیم کند و ایمان و اعتقاد در دلها به ‌وجود بیاورد یا همین انقلابِ به‌ثمر‌رسیده را در اینجا حفظ کند، اگر کسى چنین تصوّرى داشته باشد که بدون روحانیّت این کارها ممکن است، این تصوّر غلط است و این اشتباه است. روحانیّت لازم است به‌ عنوان خادم، نه به عنوان صاحب. [مگر] ما که هستیم که صاحب این معارف باشیم؟ ما میتوانیم خادم باشیم، میتوانیم حامل فقه باشیم، میتوانیم واسطة‌العِقد ذهن و واقعیّت براى جوامع بشرى باشیم. [امّا] کدام روحانیّت؟ این آن نکته‌ى اصلى است؛ هر چه قشر روحانى مقاوم‌تر، فداکارتر، مبارزتر، …

نقش روشنگر روحانی مبارز و آگاه در انقلاب و مانع‌تراشی روحانی بی‌اعتنا یا وابسته

شما آقایان که در صحنه بودید در دوره‌ى انقلاب ــ چه در دوره‌ى پیروزى انقلاب، چه در دوران پانزده سال مبارزات دشوار پیش از پیروزى ــ دیدید که روحانىِ مقاومِ مبارزِ آگاهِ آگاهى‌بخش، نورافکنى و مشعلى براى این حرکت بود، و روحانىِ بى‌اعتناى به این مسائل یا نومید یا ناآگاه یا خداى ناکرده دلبسته‌ى به زخارف[2] دنیا یا حداکثر وابسته‌ى به دستگاه‌هاى ظالم، مانع بزرگى بود؛ اذیّت میکردند بعضى از روحانیّون.

وابستگی پیشرفت تفکر الهی به ایستادگی روحانیون و خطر راحت‌طلبی آنان

… راه دشوارى است. از حالا به بعد مسئله، مسئله‌ى حفظ ارزشها است؛ جا انداختن اینها در ذهنیّت ملل دنیا و حراست از آنها در داخل جامعه‌ى اسلامى است، و این با زبان ممکن نیست، با عمل ممکن است؛ با تلاش، با مبارزه، با فداکارى، با امید و آمادگى و با علم و تقوا ممکن است. اگر در این مرحله‌ى از حالا به بعد، روحانیّونى که متصدّى و کمربسته‌ى گسترش این تفکّر الهى در سطح ذهنیّت عالم هستند، داراى این خصوصیّات باشند، این فکر پیش خواهد رفت و اگر خداى نکرده روحانیّون خسته شدند، ملول شدند، نومید شدند، دلبسته شدند، از راحتى و آسودگى خشنود شدند، به آن عادت کردند، از خطر و سختى گریزان شدند، بار بر زمین خواهد ماند و به زشت‌ترین شکلى؛ و نعوذ بالله‌. البتّه چنین نخواهد شد؛ روحانیّون عالى‌مقام، بزرگان، قدردانانِ انقلاب، پیش‌قراولان بحمدالله‌ زیادند در همه‌ى قشرها امّا در بین این مجموعه، تصوّر من این است که شما طلّاب و اهل علمِ زجرکشیده‌ى دوران اسارت میتوانید نقش بسیار بزرگى را داشته باشید؛ …

تعمیم رفتار نادرست روحانی دانشگاه به کل روحانیت در نگاه جوان

… و چهار تا بد و بیراه بگوید، شما هر افسر ژاندارمى را که فردا در خیابان ببینید، به طور ناخودآگاه و بدون اینکه خودتان بخواهید این حکم ظالمانه را بکنید، درباره‌ى او در ته قلبتان یک حکم ظالمانه‌اى دارید. [از او] بدتان مى‌آید، قهرى است؛ ظالمانه است امّا وجود دارد. اگر چنانچه یک ملبّس فعّال که [جوان] با او مواجه است، با او روبه‌رو است و به ‌عنوان مظهر روحانیّت و نماینده‌ى روحانیّت اینجا آمده و خداى ناکرده یک اشکالى در کارش وجود داشته باشد، بعید است که آن جوان آن قضاوت ظالمانه را نکند و بقیّه‌ى روحانیّت را با [مثل] من که در دانشگاه هستم، مقایسه نکند؛ یعنى تأثیر کار این ‌قدر زیاد است ــ این غیر از آن ملبّسى است که در خیابان دارد راه میرود؛ [که جوان] میگوید یک غلطى هم کرد، همه که مثل او نیستند ــ این تأثیر را هم [روحانى] باید بداند. این سه شرط را من حالا عرض کردم؛ این سه شرط را باید کسى که وارد دانشگاه میشود بداند که سوّمى عبارت شد از آگاهى و اطّلاع نسبت به تأثیر عمیقِ نقش مثبت یا منفى او در …

نفوذ کلمهٔ روحانی در دانشگاه با شنیدن و پاسخ‌گویی متین

جوانى یک چیز عجیبى است؛ خب آقایان همه جوانى را گذرانده‌اند، آن احساسات دوران جوانى اصلاً میطلبد یک تکیه‌گاه روحى را. خب این آقا نشسته آنجا با عقل، با معرفت، با منطق، با متانت، با بلندنظرى و سعه‌ى صدر، حرف را بشنود، جواب بدهد؛ نفر اوّل، دوّم و سوّم، «مشترى بر وى بجوشد»؛[18] آن ‌وقت این آقا صاحب نفوذ معنوى در دانشگاه خواهد شد؛ حالا رئیس دانشگاه، یا رئیس فلان ارگان انقلابى، یا رئیس فلان انجمن، گیرم حرف دیگرى بزنند؛ خب بزنند؛ [امّا] آنچه او میگوید، خواهد شد. وقتى گفته شد که اگر پاى درس آن آقا بروید، من بر دین شما میترسم، دانشجو دیگر نمیرود پاى درس آن آقا؛ وقتى گفته شد که این رئیس به درد این دانشگاه نمیخورد، بچّه‌ها دیگر او را به ریاست قبول نمیکنند؛ یعنى نفوذ کلمه این‌جورى خواهد شد.

اولویت مالکیت دل‌های دانشگاهیان بر وظایف رسمی

البتّه در جمهورى اسلامى طبیعى است که یک روحانى خوب، کارى هم نمیکند که اسباب زحمت دستگاه دولتى و اداره‌کننده‌ی کشور بشود که برای رئیس دانشگاه و دیگران مشکل پیش بیاید؛ یعنى من نمیخواهم که خداى نکرده این در ذهنها جاى بگیرد لکن از این جهت عرض میکنم‌که یک روحانىِ این‌جورى، مالک قلوب دانشگاهیان یا جمع کثیرى از آنان و بخصوص جوانان خواهد شد؛ این خوب است. خلاصه میل من بیشتر به این طرف متوجّه است؛ بنده این را بیشتر مهم میدانم. اگر چه عرض کردم آن وظایفى که ذکر شده و گفته شده و بنده هم از آن مطّلع شدم، وظایف مهمّى است، وظایف لازمى است، کارهاى خوبى است لکن امید شما بیشتر به این باشد که عرض کردم.

ارتباط سپاه با روحانیت متعهد برای تغذیهٔ فکری و معنوی نیروها

۶) با روحانیّت متعهّد و حوزه‌هاى علمیّه و مراکز علمى و فرهنگى کشور به‌ منظور تغذیه‌ى فکرى و معنوى فرماندهان و مسئولان و نیروهاى سپاه ارتباط برقرار نمایید و جذب و سازمان‌دهى و آموزش و اعزام طلّاب و فضلاى جوان را مورد اهتمام قرار دهید.

ارتباط سپاه با روحانیت متعهد برای تغذیهٔ فکری و معنوی نیروها

6) با روحانیت ‌متعهد و حوزه‌های‌ علمیه‌ و مراکز علمی‌ و فرهنگی‌ کشور به‌ منظور تغذیه‌ی‌ فکری ‌و معنوی‌ فرماندهان‌ و مسؤولان‌ و نیروهای‌ سپاه‌ ارتباط برقرار نمایید و جذب‌ و سازماندهی‌ و آموزش‌ و اعزام‌ طلاب‌ و فضلای‌ جوان‌ را مورد اهتمام‌ قرار دهید.

رسیدن آسیب هر خلل دستگاه قضایی به حیثیت روحانیت

خب، دستگاه قضائى دستگاهى است که روحانیّت در آن بیش از همه‌‌ جاى این کشور حضور داشته و سرمایه‌‌گذارى کرده. اگر خداى نکرده خللى در این دستگاه به ‌‌وجود بیاید، ضایعه‌‌اش فقط به خود دستگاه نمیرسد بلکه به روحانیّت هم میرسد. لذا اینجا باید خیلى همّت کرد، خیلى باید بلندنظرى به‌‌ خرج داد. واقعاً آقایانى که در این دستگاه هستند ــ از قضات و دادستان‌‌ها و مأمورین گوناگون ــ باید دندان خیلى از خوشى‌‌هاى دنیا را بِکَنَند براى خاطر خدا، براى خاطر حفظ حیثیّت انقلاب ــ که این، دستگاه …

لزوم شتافتن علما و فضلا به دستگاه قضایی و پذیرفتن بار آن

البتّه باید بزرگان، فضلا، کسانى که در خود توانایى این کار را مى‌‌بینند، بشتابند به این کار مهم. اگر امروز هم علماى ما، روحانیّون بزرگوار ما، فضلاى ما به سمت دستگاه قضائى نیایند و این کار عظیم را، این بار سنگین را بر دوش نگیرند، کِى این کار خواهد شد؟ امروز روزى است که مؤمنین و صلحا هر چه سرمایه دارند، باید بریزند در خدمت این انقلاب، به پاى این نهال و این نهال را رشد بدهند. براى اسلام و قرآن، همین نهال مقدّس است که سودمند خواهد بود، ماوراى این هیچ چیز نیست؛ همین است که ما را به حکومت عدل الهى خواهد رساند و …

نقش اصلی روحانیت در مبارزات منتهی به انقلاب و حفظ معارف اسلامی در طول قرن‌ها

۱۰) روحانیّت، عنصر اصلى در مبارزات پانزده‌ساله‌ى منتهى به پیروزى انقلاب و سپس در تشکیل نظام مقدّس اسلامى و برافراشتن پرچم اسلام در جهان و در مقاومت پُرشور ملّت ایران در برابر تهاجمهاى گوناگون دشمنان و پیش از اینها و در طول قرنهاى متمادى، عامل اصلى حفظ معارف اسلامى و ایمان عمیق و صادقانه‌ى ملّت ایران به مکتب حیات‌بخش اسلام و رشد تفکّرات دینى در همه ‌جا بوده است. حضور روحانیّون متعهّد و مبارز در مرکز مبارزه با رژیم دست‌نشانده‌ى آمریکا بود که قشرهاى گوناگون مردم را به صحنه‌ى مبارزه کشانید و مبارزه را شکل عمومى و مردمى بخشید. در همه‌ى حوادث بزرگى نیز که ملّت ایران یکپارچه در آن شرکت جسته‌اند ــ مانند نهضت مشروطیّت و قیام تنباکو ــ حضور علماى دین در پیشاپیش صفوف، تنها عامل این حضور عمومى بوده است. استعمارگران انگلیسى با درک همین حقیقت بود که انهدام جامعه‌ى روحانیّت را مقدّمه‌ى لازم …

آزادگی و نفوذناپذیری اکثریت علما در برابر قدرت‌ها برخلاف آخوندهای درباری

آزادگى روحانیّون و علماى دین و عدم نفوذ قدرتهاى داخلى و جهانى در آنان، موجب آن بوده است که قلدران و حکمرانان خودسر هیچ گاه نتوانند این مجموعه‌ى ربّانى را از سر راه مفسده‌جویى‌ها و خیانتهاى خود بردارند و اگر جمعى از معمّمینِ سرسپرده و آخوندهاى دربارى به طمع حُطام[25] ناپایدار دنیا بر سر سفره‌ى ستمگران نشسته و قولاً و عملاً آنان را تأیید کردند، اکثریّت علما و روحانیّون و فضلا و طلّاب جوان در حصار مناعت[26] و پرهیزکارى و پاک‌دامنى باقى مانده و اراده و توان مبارزه‌ى صادقانه و قدرتمندانه را حفظ کردند و اعتقاد راسخ به روحانیّت شیعه را در دل آحاد مردم، زوال‌ناپذیر ساختند.

آماج دشمنی استعمارگران و سربلندی در آزمون تبلیغات پنجاه‌سالهٔ پهلوی

جامعه‌ى روحانیّت به همین دلیل همواره آماج تیرهاى زهرآلود خصومت و غرض‌ورزى دشمنان گوناگون و استعمارگران و بیگانگان و بیگانه‌پرستان بوده و به ‌مثابه‌ى دشمن درجه‌ى یک آنان تلقّى شده است. تبلیغات خصمانه و برنامه‌ریزى‌شده‌ى حکومت پهلوى و سیاستهاى ذى‌نفوذ در ایران در طول پنجاه سال بر ضدّ قشر روحانى که ماهیّتى صد درصد استعمارى داشت، در دوران رضاخان و نیمه‌ى اوّل دوران محمّدرضا، آزمایش سختى براى علماى دین بود و جامعه‌ى روحانیّت بحمدالله‌ از این آزمایش سربلند بیرون آمد.

ایستادگی در برابر سرکوب، شکوفایی فکر اسلامی و فراهم شدن زمینهٔ حکومت اسلامی

در دوران مبارزات پانزده‌ساله نیز حوزه‌هاى علمیّه‌ى قم و دیگر حوزه‌هاى علمیّه و چهره‌هاى سرشناس روحانیّت، کانونهاى اصلى مبارزه و بالطّبع هدفهاى اصلى حملات وحشیانه‌ى دشمن بودند؛ لیکن این شدّت‌عمل‌هاى بى‌حدوحساب، به اراده‌ى الهى، موجب آن نشد که روحانیّت از راه پُرافتخار خود ــ که پیمودن آن، وظیفه‌ى تخلّف‌ناپذیر اسلامى او بود ــ قدم باز پس نهد بلکه در این دوران، فکر اسلامى شکوفاتر و صیقل‌خورده‌تر، و فقه قرآن پُربارتر، و شخصیّت روحانیّون مبارز آبدیده‌تر شد و زمینه براى تشکیل حکومت اسلامى فراهم آمد.

آماج تبلیغات و ترور دشمن پس از انقلاب و تقدیم شهیدان

پس از انقلاب تا کنون نیز روحانیّت، بخصوص عناصر برجسته‌ى آن که مستقیماً در خدمت نظام جمهورى اسلامى بوده‌اند، بى‌وقفه آماج حملات مسموم دشمن بوده‌اند ــ چه در عرصه‌ى تبلیغات و چه در عرصه‌ى تروریسم خائنانه و آلت دست دشمن ــ و شهداى گران‌قدرى، هم در جبهه‌ى جنگ تحمیلى و هم در جبهه‌هاى فعّالیّتهاى جهادىِ خود تقدیم داشته‌اند و محراب نماز جمعه و عرصه‌ى علم و سیاست و تبلیغ دین را با خون مطهّر خود رنگین ساخته‌اند.

حمله به روحانیت با هدف تضعیف و محو انقلاب

ملّت عزیز ما میدانند که انگیزه‌ى دشمن از این حملات همه‌جانبه به علماى دین، جز این نیست که بوضوح میدانند روحانیّت نقش تعیین‌کننده و بى‌بدیلى داشته و دارد و آنان حمله به روحانیّت را با هدف تضعیف و محو انقلاب انجام میدهند.

تحمل دشمن نسبت به روحانیت تنها در صورت کناره‌گیری از سیاست

امروزه قلمهاى مزدور و دستهاى فروخته‌شده به دشمن در کار آنند که این پشتوانه‌ى معنوى انقلاب را در چشم مردم تضعیف کنند. دشمن انقلاب، جامعه‌ى روحانیّت را در صورتى تحمّل میکند که روحانیّون از دخالت در امور سیاست و حضور در صحنه‌هاى انقلاب کنار بکشند و مانند جمعى از روحانیّونِ بى‌خبر و متحجّرِ گذشته و حال، به کنج مدارس و مساجد اکتفا کنند و کشور و زندگى مردم را به آنان بسپارند و از جمله‌ى پدیده‌هاى پُرمعنى آن است که در تمام مدّت مبارزات و نیز سالهاى پس از پیروزى، علماى متحجّر و بى‌خبر از حوادث کشور و دور از جریانهاى سیاسى، هیچ گاه در معرض تهاجم دشمنان قرار نگرفتند؛ بلکه حتّى گاه مورد ستایش و تمجید نیز واقع شدند و حملات جسمى و تبلیغى و حتّى تهمت ارتجاع و واپس‌گرایى از سوى روشنفکرنمایانِ عامل بیگانه، تنها متوجّه علما و روحانیّونى شد که از لحاظ اندیشه‌ى سیاسى و نوآورى‌هاى عرصه‌ى علم و عمل، درخشیده و به‌ عنوان قشرى پیشرو و …