ناراحتی از مشکلات مادی طلاب و پایینتر بودن معیشت آنان از همهٔ طبقات
دوم، حفظ زىّ طلبگی است. زىّ طلبگی چیست؟ من زىّ طلبگی را در دو جمله میتوانم معرفی کنم: پارسایی با عزّت، و نظم در تحصیل و زندگی. طلبه، پارساگونه زندگی میکند. البته من از اوضاع مادّی حوزهی علمیه، حقیقتاً آشفته و ناراحتم. از مشکلاتی که بسیاری از طلاّب و فضلا با آن دست و پنجه نرم میکنند - مشکلات مادّی - مطّلعم. گاهی اوقات بعضی از این اطّلاعات برای من بسیار تلخ و گزنده است. البته آن مقولهی دیگری است که واقعاً باید برایش فکری کرد. امروز حقیقتاً طلاّب علوم دینی از همهی طبقات جامعه - حتی از کارمند و از کارگر و از دیگران - از لحاظ حظّ معیشتی پایینترند - این یک واقعیت است - در حالی که یکی از بزرگترین و شریفترین کارها را اینها انجام میدهند. از ظواهر هم چندان چیزی نمیشود فهمید. همان عزّت نفس و مناعتی که طلاّب علوم دینی از گذشته با آن سرافراز بودهاند، نمیگذارد آدمهای سطحی و ظاهربین، بسیاری از بواطن امر را ببینند و بشناسند. من نمیخواهم آن مقوله را با این مقوله مخلوط کنم. آنی که حالاً عرض میکنم، …
غم معاش، مانعی مؤثر بر سر راه استعدادها و لزوم اقدام بزرگان حوزه
البته مسأله معاش در اینجا، مقداری مهم است و بنده از این نکته غافل نیستم. بعضی غمِ معاش، حقیقتاً مقداری از وقتشان را میگیرد و حق هم با آنهاست. امیدواریم که خدا کمک کند تا بتوان کاری کرد. بزرگان حوزه هم باید در این زمینه اقدامی کنند. هر کس که میتواند، در این زمینه تلاشی کند تا بتوان این مانع را - که در معنا، چیز مهمی نیست؛ اما در عمل، بسیار مؤثر و خسارتبار است - از سرِ راهِ این استعدادهای برجسته و درخشان برداشت. بنابراین، فرصت را مغتنم بشمارید.
وضع بد مالی طلاب و کمتر بودن حقوق حوزوی از پایینترین حقوق دولتی
مطلب هفتم، مسائل مالی و معیشتی طلاب است که انصافاً بسیار بد است. شاید مردم ما نمیدانند که در حوزهی علمیهی قم، که بزرگترین و بالاترین حوزههاست، بالاترین حقوقهای حوزهای، از پایینترین حقوقهای دولتی، پایینتر است! یعنی یک نفر طلبهی فاضل معیلی که سالها در حوزه درس خوانده، الان، آن مقداری که از حوزه حقوق میگیرد - اگر یک وقت منبر برود و یا کار جنبی داشته باشد، بحث دیگری است - از حقوق یک مستخدم معمولی در دستگاهها کمتر است. این گونه است و این وضع، واقعاً بد است. چه رسد به طلابی که در طبقات پایینتر هستند. حالا بحمدالله زحماتی کشیده شده، کارهایی انجام گرفته و مختصر بنیانهای عمومی پیریزی شده؛ لکن اینها خیلی کم است. اینکه میبینید حالا صندوق قرض الحسنهای در قم به وجود آمده و یا …
مسائل معیشتی از علل ناکارآمدی حوزه و وعدهٔ اندیشیدن به آن
یکى از علل آن همین چیزى است که جناب آقاى مشکینى فرمودند: مسائل معیشتى. بسیار خب، حالا شما با من مطرح کردید مسائل معیشتى را؛ من روى آن انشاءالله فکر خواهم کرد؛ قولى نمیدهم که این کار بهآسانى و بزودى عمل بشود امّا من نسبت به این مسئله تاکنون به صورت مستقیم و جدّى فکر نکرده بودم. البتّه ما بیمهى حوزه را راه انداختیم؛ انشاءالله به جریان مىافتد، هر کس بخواهد استفاده خواهد کرد. بیمه و مسئلهى بیمارى و مخارج بیمارى و هزینههاى بیمارى، یکى از مشکلات طلّاب است. خود بنده هم همواره در آن زمانها گرفتار بودم؛ میدانم هم که خیلىها گرفتارند و …
راهاندازی تعاونی حوزه با سرمایهٔ رهبری و سهم طلاب برای تهیهٔ ارزان اجناس
یک تعاونى هم انشاءالله ما راه مىاندازیم در حوزه. این را من گفتهام، طرح آن را هم آماده کردهاند. انشاءالله ما یک تعاونى در حوزه راه مىاندازیم؛ یک تعاونى خوب. یک سرمایهگذارى کلانى خود بنده خواهم کرد، بعد هم طلّاب هر کدام سهمى میگذارند، سرمایهگذارىاى میکنند، یک تعاونى انشاءالله راه مىاندازیم در حوزه؛ یک تعاونى خوبى که بتوانند اجناس را ــ لااقل بعضى از اجناس را ــ ارزان تهیّه کنند. [براى] مسئلهى مسکن هم یک عدّهاى از آقایان مشغول هستند. من قبلاً هم به آن تشکیلات مسکن که خانهى سازمانى دارند میسازند، مختصر کمکى کردهام، نیّت کمک کردنِ بعد از این را هم همیشه داشتهام ــ نه اینکه نداشته باشم ــ به هرحال حالا بعد از این میرویم مىنشینیم …
وضع بد طلاب با شهریهٔ حداکثر هفت هزار تومان و ناکافی بودن آن برای خانواده
البتّه عرض کردم این به معناى آن نیست که من بگویم حالا مسئلهى معیشتى طلّاب دیگر حل شد؛ نه آقا، این جورى نیست. من میدانم وضع طلّاب بد است. امروز شهریههاى حوزه حداکثر هفت هزار تومان است. خب، با هفت هزار تومان چه کسى میتواند با سه چهار بچّه زندگى بکند؟ [چه برسد به] هفت هشت بچّه. خیلى خوب، این درآمد بسیار کمى است؛ یعنى امروز واقعاً با هفت هزار تومان، یک کارگر سادهى پایین کارخانه هم کار نمیکند. حالا طلبهى ما که ما انتظار داریم یک روز خورشید درخشانى بشود که کشور را و دنیا را اِشعاع[22] کند، دارد با این زندگى …
ادارهٔ معیشت طلاب با وجوهات شرعی مردم
… نظام از حوزه و حوزه از نظام تلقی نشود؛ یک عدهای این را میخواهند. بعضیها میخواهند به عنوان استقلال و به نام استقلال، رابطهی حوزه را با نظام قطع کنند؛ این نمیشود. وابستگی غیر از حمایت است، غیر از همکاری است. نظام به حوزه مدیون است؛ باید به حوزهها کمک کند. البته معیشت طلاب به صورت سنت معمول و بسیار پرمعنا و پررمز و راز باید به وسیلهی مردم اداره شود؛ مردم بیایند وجوهات شرعیشان را بدهند؛ این اعتقاد من است.
معیشت از جدیترین مسائل مطرح در حوزه
… همیشه امشب هم استفاده کردیم و ایشان راه ما را کوتاه کردند و بسى از حرفهاى ما را و حرفهاى دل ما را ایشان بیان کردند لکن آن شکل سمینارى ــ یعنى تبادل نظرى ــ چیز دیگرى است و حوزه باید آنچنان کارهایى را بکند. مثلاً فرض بفرمایید یک مسئلهاى در حوزه مطرح میشود؛ مسئلهى معیشت. مسئلهاى جدّى است. جزو جدّىترین مباحث عالم، مبحث معیشت است؛ شوخى که نیست. یا چیزهایى که مربوط به جریان معنوى حوزه است؛ مثلاً آن چیزى که حالا جوانهاى حوزه، مکرّر در مکرّر آن را بیان میکنند: مسئلهى ترتیبات علمى و درسى و تقسیمبندىهاى حوزه مسئلهاى است، کتاب درسى یک مسئله است، تخصّص و رشتهگزینى یک مسئله است، نوع خدمات …