رفتن به محتوای اصلی

انزوای روحانیت

نام‌های دیگر: انزوای حوزه

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

کنار ماندن روحانیت و حوزه‌ها از جامعه، سیاست و ادارهٔ کشور.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در روز اوّل شروع درس «خارج فقه»— ۱۳۷۲/۰۶/۲۱

تعریف در کلام رهبر

دوران انزوا عبارت است از دورانى که حوزه‌هاى علمیّه در متن زندگى مردم هیچ تأثیرى نداشتند؛ یعنى کار حوزه‌ى علمیّه به روال زندگى مردم هیچ ربطى نداشت. حکومتهایى مى‌آمدند کشورهایى را اداره میکردند، شهرهایى را آباد یا خراب میکردند، با قدرت سیاست خودشان جامعه را به یک سمتى سوق میدادند؛ حوزه‌هاى علمیّه و علماى دین هم در خلال آن حرکت کلّى، یک نقش جزئى و فرعى را ایفا میکردند. گاهى علمائى بودند که داراى اقتدار فکرى و علمى و روحى بودند، یا زمانه مناسب بود و میتوانستند یک تأثیر بیشترى بگذارند؛ مثل اینکه فرض بفرمایید محقّق کَرَکى[3] (رضوان الله‌ تعالى علیه) به شاه طهماسب صفوى و جانشینان شاه طهماسب یاد میداد که این‌جور مجرمین را تعقیب بکنید، این‌جور مجازات بکنید و بعضى از امور دین را به آنها تعلیم میداد؛ یا مثلاً شیخ بهائى یا میرداماد (رضوان الله‌ علیهما) یا محقّق سبزوارى[4] یا مجلسى (رحمة الله‌ علیهما و علیهم جمیعاً) یک تأثیر بیشترى در دوران صفویّه میگذاشتند؛ یا میرزاى قمى[5] به یک شکل دیگر یا شیخ جعفر کاشف‌الغطاء[6] و از این ‌قبیل. لکن به‌ هر حال این‌جور نبود که نظام جامعه، از حوزه و از کارى که در حوزه انجام میدهد، یک تغذیه‌ى حقیقى و یک هدایت حقیقى بشود. آن کسانى که در رأس کار بودند، نمیخواستند بر مبناى شریعت اسلام و فکر دینى جامعه را اداره کنند تا ما بگوییم که حوزه بیاید آن فکر دینى را تبیین بکند؛ قضیّه که این‌جور نبود. بر اساس اهواء بود، بر اساس احساسات شخصى بود، بر اساس مطامع بود؛ سلاطین بودند، مستبدّین بودند؛ خوبهایشان هم بد بودند، خوبهایشان هم ظالم بودند؛ علما هم در یک کنارى مردم را از لحاظ روحى یا عمل فردى هدایت میکردند.

بی‌تأثیری حوزه‌ها در ادارهٔ جامعه در دوران گذشته

دوران انزوا عبارت است از دورانى که حوزه‌هاى علمیّه در متن زندگى مردم هیچ تأثیرى نداشتند؛ یعنى کار حوزه‌ى علمیّه به روال زندگى مردم هیچ ربطى نداشت. حکومتهایى مى‌آمدند کشورهایى را اداره میکردند، شهرهایى را آباد یا خراب میکردند، با قدرت سیاست خودشان جامعه را به یک سمتى سوق میدادند؛ حوزه‌هاى علمیّه و علماى دین هم در خلال آن حرکت کلّى، یک نقش جزئى و فرعى را ایفا میکردند. گاهى علمائى بودند که داراى اقتدار فکرى و علمى و روحى بودند، یا زمانه مناسب بود و میتوانستند یک تأثیر بیشترى بگذارند؛ مثل اینکه فرض بفرمایید محقّق کَرَکى[3] (رضوان الله‌ تعالى علیه) به شاه طهماسب صفوى و جانشینان شاه طهماسب یاد میداد که این‌جور مجرمین را تعقیب …

کنار ماندن علما و فکر دینی از قانون‌گذاری در قرن اخیر

بعد از آنکه نظام جامعه در قرن اخیر یک شکل تشکیلاتى گرفت و تقریباً قانونى برایش به‌ وجود آمد و دستگاه‌هایى نظم پیدا کردند، و یک انضباط سیاسى و اجتماعى به تبع دموکراسى غرب در ایران به وجود آمد، آن‌ وقت علما بیشتر کنار ماندند؛ براى خاطر اینکه بحث قانون بود و علماى دین در تعیین قانون نقشى نداشتند. بحث علما را نداریم و اشخاص علما مورد نظر نیستند در این بحث ما؛ فکر دینى، فقه دینى، حکمت دینى و هدایت الهى نقشى نداشت. قانون دانشگاه‌ها، قانون نظام‌وظیفه، قانون جنگ و صلح، قانون سیاست خارجى، قانون پول و بانک و مسائل مالى، قانون اقتصادیّات کشور، قوانین گوناگون وضع میشد و جعل میشد، بدون اینکه با دین ارتباطى داشته باشد. البتّه یک بخشى از قانون که قانون مدنى است، با دین ارتباط …

فعالیت سیاسی برخی علما کاری شخصی بود نه دخالت حوزه

… میکردند؛ بله، انواع و اقسام این‌جور فعّالیّتها از علما دیده شده است [ولى] نه همیشه؛ بعضى از اوقات. فرض بفرمایید که یکى از علما حد جارى میکرد، یکى از علما بر سر فلان حاکم آدم میفرستاد، یک عدّه‌اى را بیرون میکردند از شهر، حاکمى را مى‌آوردند، حاکمى را میبردند؛ از این کارها میکردند امّا اینها مسائل شخصى بود. یک عالِمى، یک آقانجفى اصفهانى‌اى[7] مثلاً، یک حجّت‌الاسلام شفتى‌اى[8] مثلاً، یک مرحوم میرزا مهدى شهیدى[9] فرضاً در مشهد ــ آن دو نفر قبلى در اصفهان ــ یا بزرگانى در جاهاى دیگر بودند؛ اشخاص علما، بله یک کارهایى را انجام میدادند [امّا] حوزه‌ها هیچ‌گونه دخالتى در امور، در مسائل جارى کشور، در امور زندگى مردم نداشتند. این را میگوییم دوران انزوا.

تجربهٔ دو دوران انزوا و حضور در تاریخ حوزه‌ها

… است ــ براى مردم تبیین کند. اوّلاً به دست بیاورد، بعد تبیین بکند؛ «اَخذ» و «اِعطا». این تکلیف حوزه‌هاى علمیّه است از اوّلى که این حوزه‌ها در زمان ائمّه‌ى هدیٰ (علیهم ‌السّلام) به ‌وجود آمد و بعد تطوّر پیدا کرد، گسترش پیدا کرد، عمق پیدا کرد تا رسید به امروز. منتهاى مراتب، حوزه‌هاى علمیّه دو دوران را تجربه کرده‌اند: یکى دوران انزوا و یکى دوران حضور.