در پیکرهى جامعه که هر قشر حکمِ عضوى از اعضا را دارد و وظیفهاى بر دوشش است، روحانیان دو وظیفه و شأن دارند: یک شأن، شأنِ مغز است و شأنِ دیگر، شأنِ زبان. شأن همهى متفکّران و فرزانگان و خردمندان و روشنفکران در یک جامعه، شأنِ مغز است. علماى دین هم، چنین شأنى دارند؛ یعنى باید بیندیشند و مردم را هدایت و راهنمایى کنند. اما علاوه براین، یک شأن دیگر هم براى علماى دین وجود دارد که همان شأنِ زبان است: «قوام الدّین باربعه: بعالم ناطقٍ مستعمل له.»[4] چقدر در قرآن با عباراتى همچون «لتبین للنّاس»، «هذا بیانٌ للنّاس»، بر بیان و تبیین تکیه شده است! این، شأن علماى دین است که باید تبیین و بیان کنند.روحانیت
نامهای دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم بهمناسبت دومین سالگرد شهادت آیتالله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰
سیر زمانی
از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴۱۳۵۸۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اىبسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اىبسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] اینجورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى که کار در این زمینهها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیرهى فیّاض تمامنشدنى ذکرالله؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها انسان را فیضان[9] میبخشد. اگر بخواهیم که این باران طهورى که از سخن شما تراوش میکند و نازل میشود، حقیقتاً مطهِّر باشد، اَدناس[10] و اَرجاس[11] را از دلها و ذهنها بزداید، باید آن را تصفیه کنیم. همانطور که من مکرّر از قول مولوى[12] نقل کردهام این مطلب را که میگوید این آبهاى عالم که همهى پلیدیهاى عالم را از بین میبرند، همهى کثافتها و دنسها[13] و نجاستها با [این] آب تطهیر میشود امّا خود آب متغیّر و کثیف میشود. بعد این آب، براى اینکه دوباره طهارت خودش را به دست بیاورد، عروج میکند؛ به شکل بخار بالا میرود و به شکل باران دوباره نازل میشود؛ «ماءً طَهورًا»[14] برمیگردد. یک معراجى لازم است، یک عروجى لازم است براى اینکه انسان بتواند آن طهارت را بازیافت کند و مطهِّر بشود و وارد فضاى ذهن و دل و فکر مخاطب بشود تا بتواند او را تطهیر بکند، وَالّا آب آلوده مطهِّر هم نیست. بنابراین پناه بردن به ذکرالله و توجّه به خدا و عرض نیاز و هدایت خواستن و تضرّع کردن، [طهارت را] تأمین میکند، تضمین میکند. از این جهت هیچ مشکلى انسان ندارد و همیشه این ذخیرهى فیّاض لطف و رحمت الهى دم دست انسان است؛ این دو خصوصیّت.مرحوم شهید مدنی یک نمونهی برجستهای از یک روحانی فعّال و حائز جهات گوناگون هستند. چون روحانیّت را برخلاف مشاغل و حیثیّتهای دیگری که در جامعه وجود دارد نمیشود در یک بُعد خلاصه کرد؛ مثلاً بگوییم روحانی یعنی کسی که فقط علوم مربوط به امر دین را وارد است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط مشغول تبلیغ دین است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط در ارتباط با مردم است، یا روحانی یعنی کسی که به امور دینی و مسائل روحی و خودسازی و مانند اینها خیلی توجّه میکند. هر کدام از اینها به تنهایی معنای روحانی مطلوب نیست؛ روحانیّت دارای همهی این جوانب است. و یک روحانی خوب، روحانی واقعی، آن کسی است که در همهی این جوانب یا عمدهی این جوانب، انسان بتواند در او یک حرکتی و فعّالیّتی مشاهده کند. ایشان حقیقتاً یک مصداق بارزی از روحانی کامل بودند. اوّلاً ایشان ملّا بود، عالم بود، فقیه بود. در قم و نجف تحصیلات عالیهی فقه و اصول، همچنین معقول کرده بودند و مرد عالمی بود. آگاهانه و از روی معرفت عمل میکرد، کار میکرد، اقدام میکرد. خاصیّت علم در انسان همین است که حرکات او و سکنات او عالمانه است، منطقی است؛ این خصوصیّت در ایشان بود.شاهدها (۴۸۲ پاراگراف)
ارتباط سپاه با روحانیت متعهد برای تغذیهٔ فکری و معنوی نیروها
۶) با روحانیّت متعهّد و حوزههاى علمیّه و مراکز علمى و فرهنگى کشور به منظور تغذیهى فکرى و معنوى فرماندهان و مسئولان و نیروهاى سپاه ارتباط برقرار نمایید و جذب و سازماندهى و آموزش و اعزام طلّاب و فضلاى جوان را مورد اهتمام قرار دهید.ارتباط سپاه با روحانیت متعهد برای تغذیهٔ فکری و معنوی نیروها
6) با روحانیت متعهد و حوزههای علمیه و مراکز علمی و فرهنگی کشور به منظور تغذیهی فکری و معنوی فرماندهان و مسؤولان و نیروهای سپاه ارتباط برقرار نمایید و جذب و سازماندهی و آموزش و اعزام طلاب و فضلای جوان را مورد اهتمام قرار دهید.رسیدن آسیب هر خلل دستگاه قضایی به حیثیت روحانیت
خب، دستگاه قضائى دستگاهى است که روحانیّت در آن بیش از همه جاى این کشور حضور داشته و سرمایهگذارى کرده. اگر خداى نکرده خللى در این دستگاه به وجود بیاید، ضایعهاش فقط به خود دستگاه نمیرسد بلکه به روحانیّت هم میرسد. لذا اینجا باید خیلى همّت کرد، خیلى باید بلندنظرى به خرج داد. واقعاً آقایانى که در این دستگاه هستند ــ از قضات و دادستانها و مأمورین گوناگون ــ باید دندان خیلى از خوشىهاى دنیا را بِکَنَند براى خاطر خدا، براى خاطر حفظ حیثیّت انقلاب ــ که این، دستگاه …لزوم شتافتن علما و فضلا به دستگاه قضایی و پذیرفتن بار آن
البتّه باید بزرگان، فضلا، کسانى که در خود توانایى این کار را مىبینند، بشتابند به این کار مهم. اگر امروز هم علماى ما، روحانیّون بزرگوار ما، فضلاى ما به سمت دستگاه قضائى نیایند و این کار عظیم را، این بار سنگین را بر دوش نگیرند، کِى این کار خواهد شد؟ امروز روزى است که مؤمنین و صلحا هر چه سرمایه دارند، باید بریزند در خدمت این انقلاب، به پاى این نهال و این نهال را رشد بدهند. براى اسلام و قرآن، همین نهال مقدّس است که سودمند خواهد بود، ماوراى این هیچ چیز نیست؛ همین است که ما را به حکومت عدل الهى خواهد رساند و …نقش اصلی روحانیت در مبارزات منتهی به انقلاب و حفظ معارف اسلامی در طول قرنها
۱۰) روحانیّت، عنصر اصلى در مبارزات پانزدهسالهى منتهى به پیروزى انقلاب و سپس در تشکیل نظام مقدّس اسلامى و برافراشتن پرچم اسلام در جهان و در مقاومت پُرشور ملّت ایران در برابر تهاجمهاى گوناگون دشمنان و پیش از اینها و در طول قرنهاى متمادى، عامل اصلى حفظ معارف اسلامى و ایمان عمیق و صادقانهى ملّت ایران به مکتب حیاتبخش اسلام و رشد تفکّرات دینى در همه جا بوده است. حضور روحانیّون متعهّد و مبارز در مرکز مبارزه با رژیم دستنشاندهى آمریکا بود که قشرهاى گوناگون مردم را به صحنهى مبارزه کشانید و مبارزه را شکل عمومى و مردمى بخشید. در همهى حوادث بزرگى نیز که ملّت ایران یکپارچه در آن شرکت جستهاند ــ مانند نهضت مشروطیّت و قیام تنباکو ــ حضور علماى دین در پیشاپیش صفوف، تنها عامل این حضور عمومى بوده است. استعمارگران انگلیسى با درک همین حقیقت بود که انهدام جامعهى روحانیّت را مقدّمهى لازم …آزادگی و نفوذناپذیری اکثریت علما در برابر قدرتها برخلاف آخوندهای درباری
آزادگى روحانیّون و علماى دین و عدم نفوذ قدرتهاى داخلى و جهانى در آنان، موجب آن بوده است که قلدران و حکمرانان خودسر هیچ گاه نتوانند این مجموعهى ربّانى را از سر راه مفسدهجویىها و خیانتهاى خود بردارند و اگر جمعى از معمّمینِ سرسپرده و آخوندهاى دربارى به طمع حُطام[25] ناپایدار دنیا بر سر سفرهى ستمگران نشسته و قولاً و عملاً آنان را تأیید کردند، اکثریّت علما و روحانیّون و فضلا و طلّاب جوان در حصار مناعت[26] و پرهیزکارى و پاکدامنى باقى مانده و اراده و توان مبارزهى صادقانه و قدرتمندانه را حفظ کردند و اعتقاد راسخ به روحانیّت شیعه را در دل آحاد مردم، زوالناپذیر ساختند.آماج دشمنی استعمارگران و سربلندی در آزمون تبلیغات پنجاهسالهٔ پهلوی
جامعهى روحانیّت به همین دلیل همواره آماج تیرهاى زهرآلود خصومت و غرضورزى دشمنان گوناگون و استعمارگران و بیگانگان و بیگانهپرستان بوده و به مثابهى دشمن درجهى یک آنان تلقّى شده است. تبلیغات خصمانه و برنامهریزىشدهى حکومت پهلوى و سیاستهاى ذىنفوذ در ایران در طول پنجاه سال بر ضدّ قشر روحانى که ماهیّتى صد درصد استعمارى داشت، در دوران رضاخان و نیمهى اوّل دوران محمّدرضا، آزمایش سختى براى علماى دین بود و جامعهى روحانیّت بحمدالله از این آزمایش سربلند بیرون آمد.ایستادگی در برابر سرکوب، شکوفایی فکر اسلامی و فراهم شدن زمینهٔ حکومت اسلامی
در دوران مبارزات پانزدهساله نیز حوزههاى علمیّهى قم و دیگر حوزههاى علمیّه و چهرههاى سرشناس روحانیّت، کانونهاى اصلى مبارزه و بالطّبع هدفهاى اصلى حملات وحشیانهى دشمن بودند؛ لیکن این شدّتعملهاى بىحدوحساب، به ارادهى الهى، موجب آن نشد که روحانیّت از راه پُرافتخار خود ــ که پیمودن آن، وظیفهى تخلّفناپذیر اسلامى او بود ــ قدم باز پس نهد بلکه در این دوران، فکر اسلامى شکوفاتر و صیقلخوردهتر، و فقه قرآن پُربارتر، و شخصیّت روحانیّون مبارز آبدیدهتر شد و زمینه براى تشکیل حکومت اسلامى فراهم آمد.آماج تبلیغات و ترور دشمن پس از انقلاب و تقدیم شهیدان
پس از انقلاب تا کنون نیز روحانیّت، بخصوص عناصر برجستهى آن که مستقیماً در خدمت نظام جمهورى اسلامى بودهاند، بىوقفه آماج حملات مسموم دشمن بودهاند ــ چه در عرصهى تبلیغات و چه در عرصهى تروریسم خائنانه و آلت دست دشمن ــ و شهداى گرانقدرى، هم در جبههى جنگ تحمیلى و هم در جبهههاى فعّالیّتهاى جهادىِ خود تقدیم داشتهاند و محراب نماز جمعه و عرصهى علم و سیاست و تبلیغ دین را با خون مطهّر خود رنگین ساختهاند.حمله به روحانیت با هدف تضعیف و محو انقلاب
ملّت عزیز ما میدانند که انگیزهى دشمن از این حملات همهجانبه به علماى دین، جز این نیست که بوضوح میدانند روحانیّت نقش تعیینکننده و بىبدیلى داشته و دارد و آنان حمله به روحانیّت را با هدف تضعیف و محو انقلاب انجام میدهند.تحمل دشمن نسبت به روحانیت تنها در صورت کنارهگیری از سیاست
امروزه قلمهاى مزدور و دستهاى فروختهشده به دشمن در کار آنند که این پشتوانهى معنوى انقلاب را در چشم مردم تضعیف کنند. دشمن انقلاب، جامعهى روحانیّت را در صورتى تحمّل میکند که روحانیّون از دخالت در امور سیاست و حضور در صحنههاى انقلاب کنار بکشند و مانند جمعى از روحانیّونِ بىخبر و متحجّرِ گذشته و حال، به کنج مدارس و مساجد اکتفا کنند و کشور و زندگى مردم را به آنان بسپارند و از جملهى پدیدههاى پُرمعنى آن است که در تمام مدّت مبارزات و نیز سالهاى پس از پیروزى، علماى متحجّر و بىخبر از حوادث کشور و دور از جریانهاى سیاسى، هیچ گاه در معرض تهاجم دشمنان قرار نگرفتند؛ بلکه حتّى گاه مورد ستایش و تمجید نیز واقع شدند و حملات جسمى و تبلیغى و حتّى تهمت ارتجاع و واپسگرایى از سوى روشنفکرنمایانِ عامل بیگانه، تنها متوجّه علما و روحانیّونى شد که از لحاظ اندیشهى سیاسى و نوآورىهاى عرصهى علم و عمل، درخشیده و به عنوان قشرى پیشرو و …وظیفهٔ دینی و ملی قدرشناسی و تبعیت از روحانیون
موضعگیرىهاى دشمنان، بدرستى همان حقیقتى را براى مردم آگاه و جامعهى روحانیّت متعهّد و انقلابى آشکار میسازد که امام حکیم و روشنبین ما بارها آن را بیان کردهاند؛ یعنى اوّلاً اینکه قدرشناسى از روحانیّون بزرگوار و تبعیّت از آنان، وظیفهاى دینى و ملّى و انقلابى است که هیچ گونه غفلت از آن جایز نیست؛ ثانیاً اینکه تحجّر و واپسگرایى در میان روحانیّون و یا خداى نخواسته توجّه به منافع شخصى و دنیاطلبى و روى آوردن به زیورهاى مادّى و سوء استفاده از مکانت اجتماعى، خطرش براى روحانیّت کمتر از حملات دشمن نیست؛ بلکه بمراتب از آن بیشتر است؛ و ثالثاً وضعیّت دوران …وظیفهٔ تضمین حرکت جامعه به سوی معنویت با معنویت صادقانهٔ خود
آقایان علما! ما اگر بخواهیم از اسلامى که با این اقتدار، امروز در صحنهى سیاست دنیا ظاهر شده است دفاع بکنیم ــ هر گروهى سهمى دارند، وظیفهاى دارند ــ آنچه وظیفهى ما معمّمین است و آنچه لازم است، این است که باید این جامعهاى را یا این حرکتى را که به سمت معنویّت حرکت میکند، با معنویّت منطقى و مستدل و صادقانهاى که از خود ما بُروز میکند، تضمین کنیم؛ وظیفهى ما امروز این است. در عَلمداران دین نباید چیزى مشاهده بشود که از آن رایحهى دورى از معنویّت استشمام بشود؛ وَالّا حرکتى که به سمت معنویّت است، ضربه خواهد خورد. چیزى که از آن بوى علاقهمندى به دنیا و زخارف[12] دنیا، خودپرستى و منیّت، تنازع براى امور دنیوى استشمام بشود، ضربه وارد …بیسابقه بودن کمیت، قدرت، امکانات و شهرت روحانیت در عصر حاضر
اوّلاً وضع روحانیّت در دوران حاضر را در چند جمله بازنگرى کنیم؛ حرف جدیدى نیست، امّا مهم است. هیچ وقت جامعهى علمى شیعه، در طول تاریخ، به قدر امروز از لحاظ کمّیّت بزرگ نبوده؛ هیچ وقت از لحاظ قدرت، به قدر امروز کارآمد و صاحب قدرت سیاسى و اجتماعى نبوده؛ هیچ وقت به قدر امروز تمکّن مالى و سایر امکانات مرغوب جامعه مثل رسانهها و منبرها و مطبوعات و مانند اینها را نداشته؛ هیچ وقت به قدر امروز در دنیا معروف نبوده؛ هیچ وقت به قدر امروز مورد احترام و تجلیل آحاد انسانها، اعمّ از مسلمان و غیر مسلمان و در میان مسلمین، شیعه و غیر شیعه نبوده؛ هیچ وقت به قدر امروز دشمن نداشته، چه کمّیّت دشمنها، چه کیفیّت و قدرت و مکانتِ[4] سیاسى اجتماعى نظامىِ قدرتها؛ و بالاخره هیچ وقت به …لزوم احساس مسئولیت در همهٔ ردهها از فقیه و مدرس تا روضهخوان معمولی
… منبر، گریه کرد و گفت این همان منبرى است که شیخ انصارى روى آن نشسته، حالا من باید بنشینم روى این منبر. از همین جا شروع کردند ایشان به نصیحت کردن طلّاب که بفهمید چه کارى دارید میکنید و چقدر این مسئولیّت سنگین است؛ که جزئیّات فرمایشات آن روز، الان در ذهنم نیست. این احساس مسئولیّت این قدر مهم است که در حدّ یک مدرّس بزرگ، یک فقیه عالىمقامِ مهیّاى مرجعیّت ــ از آنجا بگیرید ــ تا معمّمین و روحانیّونى که در طبقات پایینتر هستند، تا برسد به یک مرثیهخوان و یک روضهخوان معمولى هم در آن کارى که بر عهده گرفته، باید احساس مسئولیّت بکند. اگرچه رتبهى وجودى شغل در مورد یک چنین کسى بمراتب ضعیفتر است از رتبهى وجودى شغل در مورد یک مدرّس عالىمقام، لکن این هم باید احساس مسئولیّت بکند.اشراف امروز روحانیت بر دستگاههای اقتصادی کشور در قیاس با گذشته
از اعلىٰمرتبهى نفوذ یک روحانى، در گذشته این بود که امور فردى محض را ــ که تازه همه هم عمل نمیکردند، دلبخواهى بود ــ بنویسند روى کاغذ و پخش کنند؛ آنهایى که دلشان میخواهد بگویند ما مقلّد آن آقا هستیم، به همهاش یا به بخشىاش عمل کنند؛ این کجا، آنچه امروز هست کجا؟ امروز روحانیّت است که بر تمام دستگاههاى اقتصادى کشور مشرف است. امروز آن شخص روحانى که سیاستهاى کشور را او باید بگذارد ــ یعنى مقام رهبرى ــ اگر بگوید که شما در بخش مثلاً صنعتى با فلان خصوصیّات، یک ریال حق ندارید سرمایهگذارى کنید، دولت در آن بخش یک ریال سرمایهگذارى نخواهد کرد. امروز سیاستگذارىِ روحانى میتواند مملکت را …تعلق این اختیار به جامعهٔ روحانیت نه تکتک روحانیون
وقتى ما میگوییم روحانیّت، این عظمت را یا این قدرت را یا این امکان را پیدا کرده، معناى آن، این نیست که حالا تکتک روحانیّون داراى این اختیارند؛ نه، این اختیار در میان جامعهى روحانیّت است؛ این بسیار مسئلهى مهمّى است. امروز مثلاً از شما سؤال میکنند که آیا «حِیَل ربا»[14] ی به آن شکل جایز است یا جایز نیست؟ شما با یک نیش قلم ــ که البتّه متّکى به استنباط و فتوا و بررسى جوانب فقهى مسئله است ــ میتوانید بخش عظیمى از چیزهایى که به عنوان حِیَل ربا …پیشگامی علما در انقلاب و مانع بودن حضورشان در برابر استکبار
… امروز بسیارى از همّت استکبار جهانى و بسیارى از پولش و بسیارى از ابتکارش و بسیارى از طرّاحىاش و برنامهریزىاش مصروف این میشود که ببیند چگونه میتواند همین شما را ــ طلّاب و فضلا و علما را ــ از راه راست انقلاب منحرف کند. بله، براى این دارند پول خرج میکنند؛ چون میدانند که اگر علما همچنان که تا امروز پیشگام این انقلاب بودهاند و در صفوف مقدّم، در جنگ، در صحنههاى انقلابى، در صحنهى سیاست حضور داشتند، باز هم حضور داشته باشند، به هیچ وجه استکبار نمیتواند با این انقلاب روبهرو بشود؛ میخواهند این مانع را ــ یعنى شما را، یعنى جامعهى علماى اسلام را ــ از سرِ راه بردارند؛ دارند براى این کار برنامهریزى میکنند.پاسداری از اسلام و نظام اسلامی بهعنوان نخستین مسئولیت روحانیت
خب، در این زمینه بحث طولانى شد؛ البتّه بحث، طولانى هم هست؛ نمیخواهم من در این زمینه، بیش از این صحبت بکنم. پس ما این را بدانیم که امروز مسئولیّت روحانیّت بسیار سنگین است و اوّلین مسئولیّت شما عبارت است از پاسدارى از اسلام و نظام اسلامى؛ این اوّلین مسئولیّت است. آن کسانى که با این انقلاب و این نظام اسلامىِ با این عظمت که اسلام را عزّت بخشید، مسلمین را سربلند کرد، اسلام را در دنیا مطرح کرد، ملّتهاى مسلمانِ تحقیرشده و فراموششده را به یاد اسلام انداخت ــ که مىبینید چطور دارند ملّتها یکى پس از دیگرى به سمت اسلام گرایش …بیسابقه بودن اهمیت نقش و خدمت روحانیت در عصر حاضر
… سرشان میگذارند عرض میکنیم که این عمامهی شما وزن کمى دارد، چند سیر (البتّه امروز بعضى از عمامهها ماشاءالله بیشتر از چند سیر وزن داشت) بههرحال سبک است، امّا در معنا نخیر، اگر انسان بخواهد این بار را به معناى واقعى کلمه متحمّل بشود، بسیار بسیار سنگین است. و امروز که قوام حرکت دینى و حرکت اسلامى در دنیا به جمهورى اسلامى است، و قوام جمهورى اسلامى به علماى دین و پرچمداران فقه دینى و فقه اسلامى است، نقش این عمامهها و ذوالعِمامهها[2] خیلى خیلى بیشتر از سابق است. و من قاطعاً عرض میکنم که علماى دینى ما و جامعهی روحانى ما در طول این ۱٠٠٠ سال، ۱۱٠٠ سالى که ما کسانى بهعنوان علماى دین داریم، هیچوقت نقششان به اهمّیّت امروز نبوده و روحانیّت هیچوقت در یک عصر و در یک دوره به قدر امروز خدمت نکرده و به قدر امروز در وضع دنیا و وضع جامعهی خودش مؤثّر نبوده. روحانیّت شیعه الان اینجور است؛ هم در ایران اینجور است، هم در همهی دنیایى که حرکت اسلامى در آن آشکار شده اینجور است؛ و اگر اینجور باشد، حرکتها به نتیجه خواهد رسید؛ و اگر نباشد، نه. لذا در افغانستان، در لبنان، در آذربایجان، در کشمیر و در بسیارى از مناطق …عامل تعیینکننده در پیروزی انقلاب و تشکیل و تداوم نظام جمهوری اسلامی
… دین و پیروزى اسلام در دنیا است، تقریباً فراهم فرمود؛ با تشکیل حوزهی قم، و تربیت شخصیّتهایى، و در میان آنها برجسته کردن آن شخصیّت کمنظیر، و قرار دادن آن گلِ آتش در میان خرمن انبوهى زغال و تبدیل همهی اینها به یک آتش گداخته و گیرا و خلاصه پیروزى این انقلاب. بهحسبِ تحلیلِ یک چشم معمولی که قضایا را نگاه میکند و ترتیب طبیعىِ علل و عوامل، روحانیّت -حضورش، پیشگامیاش، هوشیاریاش، وظیفهشناسیاش و برخى از خصوصیّات ممتازش- یکى از مهمترین عوامل و حتماً یک عامل تعیینکننده در سِیر این انقلاب، بُروز نهضت، پیروزى انقلاب، تشکیل دولت و حکومت و نظام جمهورى اسلامى و ادامهی آن تا امروز بوده. دشمن هم این را میداند، لذا آن فشارى که روى این انقلاب - از همه طرفِ دنیاى استکبارى - الان دارد وارد میشود و از قبل [هم وارد] میشد، در درجهی اوّل متوجّه به دین و روحانیّت است. اگر روحانیّون در کشور ما در میدان نبودند و پرچم انقلاب به دوش آنها نبود، این …ضرورت حضور فعال و دلسوزانهٔ روحانیون برای تداوم انقلاب و استقلال کشور
روحانیّت دو جور به مسئله باید نگاه بکند و میکند: یکى اینکه هم روحانیّون و هم مردم توجّه داشته باشند و دارند که براى تداوم انقلاب هم، حضور روحانیّون ضرورى است و فعّال بودن روحانیّون، شرط لاینفکّ بقاى انقلاب و استقلال کشور و نظام جمهورى اسلامى است. روحانیّون باید باشند؛ آن هم با فعّالیّت، با دلسوزى، با از خود دانستن انقلاب و جانانه دفاع کردن؛ همچنان که در این چند سال نشان دادند: آن در صحنهی نظامى و جبهه و شهداى روحانیّت و جوانهاى تفنگبهدوش و آرپیجیبهدوش و لباسبسیجپوشیده و بهخونخودغلتیده، آن در صحنهی سیاسى، آن در صحنهی تبلیغاتى، آن در صحنهی تربیت نیروها در حوزههاى علمیّه و بخصوص در …لزوم آیندهنگری و برنامهریزی روحانیون و ضربهخوردن در صورت غفلت
… حادثهی بزرگ را -یعنى نظام مشروطیّت را- در کشور ایجاد کردند و پایان دورهی استبداد را تدارک دیدند؛ [امّا] بعد همین مشروطیّت، شد یک پایگاهى براى ضدّیّت با دین و با روحانیّت! هنوز هیچچیز نشده، روزنامههاى صدر مشروطیّت شروع کردند به نام آزادى، دین را کوبیدن؛ تا جایى که یکى از شخصیّتهاى روحانیاى که جزو پیشروان مشروطیّت بود -مرحوم حاج شیخ فضلالله نورى- در مقابل آن مجلس و آن مشروطیّت ایستاد و به شهادت هم رسید.اگر روحانیّون به آینده به چشم یک میدان کار نگاه نکنند و برایش برنامهریزى نکنند و آفات راه را از سر راه برندارند، دنبال این غفلتْ ضربه است؛ در این هیچ شکّى نیست؛ اگر روحانیّون آینده را با چشم باز و بصیر نگاه کنند و خودشان را براى ادامهی حمل این بار آماده کنند و وظایف خودشان را پیشبینى کنند و خودشان را آمادهی عمل به آن بکنند، اسلام - آن هم در سطح جهان - روزبهروز قوّت خواهد گرفت؛ در این هم هیچ تردیدى نیست.وظیفهٔ روحانیون: تقویت جهات مثبت و سد نقاط منفی برای ساختن آینده
پس میرسیم به اینجا که علماى دین و جوامع روحانى چه وظیفهاى بر عهده دارند تا آینده به شکل صحیح و خداپسند و مطلوبى شکل بگیرد؛ ما -به حیث روحانیّون- همهی فکرمان را باید روى این متمرکز کنیم. راه هم این است و کلید رمز را اینجورى باید پیدا کرد: باید دید آن جهات مثبت روحانیّت که به او امکان داد این حرکت عظیم را [بکند] و دنیا را در آستانهی یک تحوّل قرار بدهد چه بوده تا آن را در خودمان تقویت کنیم، اگر هم جهات منفیاى در گذشته وجود داشته از آن بترسیم و راه آن را سد کنیم و نگذاریم نقاط منفى جدیدى پیدا بشود.علم، زهد، شجاعت در برابر زور و پیوند با مردم نقاط مثبت روحانیت
نقاط مثبت در جامعهی روحانیّت که جامعهی علمى شیعه است، چند چیزِ روشن است: یکى علم است، یکى زهد -بیاعتنائى به دنیا- است، یکى شجاعت است در مقابل قدرتها و در مقابل زور، یکى اتّصال به تودهی مردم است؛ که هیچ فرقهاى از فِرَق روحانى در عالم، این خصوصیّت آخر را مثل روحانیّت ما نداشتهاند، الان هم ندارند؛ مردمى بودن، درد مردم را احساس کردن، براى مردم دل سوزاندن و کار کردن، به دشمنان مردم نزدیک نشدن؛ اگر این خصوصیّت نبود، اطمینان مردم به روحانیّت جلب نمیشد که به خیابانها بیایند و آنجور جان خودشان را در راه آرمانهاى این انقلاب در معرض خطر قرار بدهند. اینها خصوصیّات مثبت روحانیّت است؛ اینها را بشدّت حفظ کنیم.حوزههاى علمى کانون علم باید بمانند. و هرچه در …حفظ ورع و تقوا و بیطمعی وظیفهٔ مبرم امروز روحانیون
… را که میشناسیم و میبینیم در این چند سال وجودشان، حرفشان، منششان مؤثّر بوده، کسانى هستند که به زخارف دنیا بیرغبت بودهاند و نخواستهاند به نفْس خودشان و به شهوات خودشان پاسخ بدهند و در مقابل اینها ایستادند و اینها را در مقابل اهداف بلند، کوچک شمردند. ما نمیتوانیم مثل امیرالمؤمنین على (علیه السّلام) عمل کنیم -خود آن بزرگوار هم همین را فرمود-[8] لکن میتوانیم ورع را، تقوا را، بیاعتنائى را، بیطمعى را در خودمان حفظ کنیم، آن را تقویت کنیم. و این امروز براى روحانیّون یک وظیفه است؛ یک وظیفهی مبرم. و طلّاب و فضلا و مسئولیّتدارهاى روحانى و شاغلین، به این جهت باید خیلى توجّه کنند؛ چون راه، راه پیغمبران است، راه کسانى است که کمترین اعتنائى به این دنیا نکردند، راه امیرالمؤمنین، راه پیغمبر و راه انبیاى الهى (علیهم الصّلاة و السّلام) است؛ این راه را باید اینجورى رفت. و [دو مسئلهی دیگر هم] شجاعت و شهامت در مقابل زورمندان، و تکیهی به …سودمندی بیسابقهٔ امروز روحانیت شیعه و لزوم تلاش بیشتر
این مردمِ بااخلاصْ در جهت هدفهاى انقلاب، زمینهی فعّالیّت و قهرمانِ میدان فعّالیّت و یکّهتاز در این دنیاى آشفته هستند. بنده و شما جایگاهمان را و سهممان را باید پیدا کنیم و ایفا کنیم. امروز وظیفهی روحانیّت خیلى سنگین است. البتّه عرض بکنم، بنده فکر کردم، دیدم در طول این هزار و اندى [سال] که از تاریخ روحانیّت شیعه [گذشته است]، هیچوقت روحانیّت شیعه بخوبىِ امروز، به کارایى امروز، به مفید بودن امروز نبوده. امروز روحانیّت شیعه از همهی دوران طولانى عمر پُربرکت خود مفیدتر و پُربرکتتر و بیشتر در خدمت اسلام و مسلمین است -در این هیچ تردیدى نیست- امّا زمان و زمینهی کار و وضعیّت این ملّت بزرگ، از ما تلاش بیشترى را میطلبد؛ خیلى باید کار کنیم، خیلى باید تلاش کنیم.طلّاب عزیز و فضلاى جوان، حضور در میدانهاى گوناگون را [حتّى] یک لحظه باید فراموش نکنند؛ این با درس خواندن منافات ندارد، [بلکه] مؤیّد درس خواندن است. همانطور که امام بزرگوار در پیام فراموشنشدنیشان فرمودند، آن جوانهایى که تفقّه[11] را در میدانهاى خودش فراگرفتند و منذر[12] قوم خودشان شدند، آن جوانها و فضلائى که میدان جنگ را میدان آزمایش نفْس خود …خشنودی مردم از رشد صحیح روحانیت و نگرانی از دنیاگرایی و دستهبندی سیاسی آن
… امکانات خود در حوزههاى علمیّه مسئولیّتهایى دارد. مهم این است که به حرف اکتفا نکنیم، به تحسین بیان امام اکتفا نشود. حقیقتاً راه، به سمت کامل کردن و آیندهنگرى در کار حوزهها برنامهریزى بشود و آن کسانى که میتوانند، با استمداد از پروردگار این راه را طى کنند. و بدانید که مردم از هر حرکت روحانیّت به سمت رشد صحیح جامعهی روحانیّت، خشنود و خوشحال میشوند؛ همچنان که اگر خداى نکرده روحانیّون را سرگرم مسائل شخصى و مسائل دنیایى، یا بیرغبتى و عدم توجّه به مسائل انقلابى، یا غرق شدن در دستهبندیهاى سیاسى و غیره ببینند، نگران میشوند. و وظیفهی علماى دین و روحانیّون عزیز این است که رضاى الهى را و مصلحت مردم را بر هر چیز دیگرى مقدّم بدارند.بنده از جمع شما آقایان محترم و عزیزان -علما، مدرّسین، فضلا، طلّاب- که از نقاط مختلف تشریف آوردید، صمیمانه تشکّر میکنم. از خداى متعال براى همهمان -براى …محور امید مردم در تبیین مسائل دینی طی هزار سال
… دینى و گذاشتن عمامه هم خودش یک مرحلهاى است و بسیار حائز اهمّیّت است؛ تا شما عمامه سرتان نیست، مردم یک جور از شما توقّع دارند؛ وقتى عمامه سر گذاشتید، این توقّع جور دیگرى خواهد شد.این لباس هزار سال است که لباس علم است. نمیگوییم فقط علما این لباس را داشتند؛ نه، زىّ[2] اهل علم، هزار سال است که در روحانیّت شیعه - از زمان شیخ مفید و شیخ طوسى تا حالا - محور و مرکز امید مردم براى امورى بوده؛ یکى از آنها عبارت است از تبیین مسائل دینى؛ یعنى مردم در طول این هزار سال همواره از علماى دین توقّع داشتند که برایشان مسائل اسلامى را تبیین کنند.آزادگی از قدرتها و تحمیلها، اصلی در روحانیت شیعه
انتظار دیگرى که همواره در طول تاریخ، مردم از ماها داشتهاند این بوده که ما حر و آزاد باشیم؛ یعنى قدرتها و رودربایستیها و تحمیلها و مانند اینها، ما را اسیر خودشان نکنند. این در روحانیّت شیعه یک اصل است. البتّه روحانیّتِ دیگر برادرانِ مسلمانِ ما هم از جهت آن دو چیز اوّل با ما شریکند؛ لکن در آنها این انتظار نبوده؛ مردمشان آنها را تابعى از قدرت و حکومت میدانستند - آن قدرت هر کسى میخواهد باشد - لکن در شیعه نه؛ مردم از علماى دین همیشه انتظار داشتهاند که آنها …