رفتن به محتوای اصلی

روحانیت

نام‌های دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم به‌مناسبت دومین سالگرد شهادت آیت‌الله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

در پیکره‌ى جامعه که هر قشر حکمِ عضوى از اعضا را دارد و وظیفه‌اى بر دوشش است، روحانیان دو وظیفه و شأن دارند: یک شأن، شأنِ مغز است و شأنِ دیگر، شأنِ زبان. شأن همه‌ى متفکّران و فرزانگان و خردمندان و روشنفکران در یک جامعه، شأنِ مغز است. علماى دین هم، چنین شأنى دارند؛ یعنى باید بیندیشند و مردم را هدایت و راهنمایى کنند. اما علاوه براین، یک شأن دیگر هم براى علماى دین وجود دارد که همان شأنِ زبان است: «قوام الدّین باربعه: بعالم ناطقٍ مستعمل له.»[4] چقدر در قرآن با عباراتى همچون «لتبین للنّاس»، «هذا بیانٌ للنّاس»، بر بیان و تبیین تکیه شده است! این، شأن علماى دین است که باید تبیین و بیان کنند.
دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اى‌بسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اى‌‌بسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] این‌جورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن‌ هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى ‌که کار در این زمینه‌ها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیره‌ى فیّاض تمام‌نشدنى ذکرالله‌؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها انسان را فیضان[9] میبخشد. اگر بخواهیم که این باران طهورى که از سخن شما تراوش میکند و نازل میشود، حقیقتاً مطهِّر باشد، اَدناس[10] و اَرجاس[11] را از دلها و ذهنها بزداید، باید آن را تصفیه کنیم. همان‌طور که من مکرّر از قول مولوى[12] نقل کرده‌ام این مطلب را که میگوید این آبهاى عالم که همه‌ى پلیدی‌هاى عالم را از بین میبرند، همه‌ى کثافتها و دنسها[13] و نجاستها با [این] آب تطهیر میشود امّا خود آب متغیّر و کثیف میشود. بعد این آب، براى اینکه دوباره طهارت خودش را به دست بیاورد، عروج میکند؛ به شکل بخار بالا میرود و به شکل باران دوباره نازل میشود؛ «م‌اءً طَهورًا»[14] برمیگردد. یک معراجى لازم است، یک عروجى لازم است براى اینکه انسان بتواند آن طهارت را بازیافت کند و مطهِّر بشود و وارد فضاى ذهن و دل و فکر مخاطب بشود تا بتواند او را تطهیر بکند، وَالّا آب آلوده مطهِّر هم نیست. بنابراین پناه بردن به ذکرالله‌ و توجّه به خدا و عرض نیاز و هدایت خواستن و تضرّع کردن، [طهارت را] تأمین میکند، تضمین میکند. از این‌ جهت هیچ مشکلى انسان ندارد و همیشه این ذخیره‌ى فیّاض لطف و رحمت الهى دم دست انسان است؛ این دو خصوصیّت.
مرحوم شهید مدنی یک نمونه‌ی برجسته‌ای از یک روحانی فعّال و حائز جهات گوناگون هستند. چون روحانیّت را برخلاف مشاغل و حیثیّتهای دیگری که در جامعه وجود دارد نمیشود در یک بُعد خلاصه کرد؛ مثلاً بگوییم روحانی یعنی کسی که فقط علوم مربوط به امر دین را وارد است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط مشغول تبلیغ دین است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط در ارتباط با مردم است، یا روحانی یعنی کسی که به امور دینی و مسائل روحی و خودسازی و مانند اینها خیلی توجّه میکند. هر کدام از اینها به تنهایی معنای روحانی مطلوب نیست؛ روحانیّت دارای همه‌ی این جوانب است. و یک روحانی خوب، روحانی واقعی، آن کسی است که در همه‌ی این جوانب یا عمده‌ی این جوانب، انسان بتواند در او یک حرکتی و فعّالیّتی مشاهده کند. ایشان حقیقتاً یک مصداق بارزی از روحانی کامل بودند. اوّلاً ایشان ملّا بود، عالم بود، فقیه بود. در قم و نجف تحصیلات عالیه‌ی فقه و اصول، همچنین معقول کرده بودند و مرد عالمی بود. آگاهانه و از روی معرفت عمل میکرد، کار میکرد، اقدام میکرد. خاصیّت علم در انسان همین است که حرکات او و سکنات او عالمانه است، منطقی است؛ این خصوصیّت در ایشان بود.

شاهدها (۴۸۲ پاراگراف)

واکسینه کردن جوانان در برابر مارکسیسم

روحانیّتِ این کشور، جوانان این کشور را در مقابل تفکّرات پُرجاذبه‌ى مارکسیسم واکسینه کرد؛ پادزهر به آنها زد. مارکسیست‌ها در این مملکت مگر کم کار میکردند؟ [مگر] کم جزوه منتشر میکردند؟ [مگر] کم بحث میکردند؟ همین متفکّرین اسلام و روحانیّون بودند که توانستند در مقابل آن‌همه حرف پُرجاذبه و شیرین و عوام‌فریب ــ که عوام‌فریب‌تر از آن، انسان کمتر حرفى را سراغ دارد ــ …

حفظ ایمان مردم به روحانیت، ملازم ایمان به اصل دین

… وظایفى بر عهده‌ى برادران هست. این طرق را باید انتخاب کرد: منبرهاى جمعه را بایستى پُرجاذبه کرد؛ جوانها را باید به آن جذب کرد؛ از چیزهایى که منفّرِ[16] طباع[17] سالم است، بایستى پرهیز کرد؛ از چیزهایى که ایمانها را سلب میکند از [یک] روحانى، بایستى اجتناب کرد؛ و یکى از وظایف عمده‌ى روحانیّت عبارت است از اینکه این ایمانها را حفظ کند؛ چون ایمان به روحانیّت، همواره ملازم بوده‌ است با ایمان به اصل دین و کمتر بوده‌اند کسانى که روحانیّت را قبول نداشته باشند و یک اعتقاد درست‌ و حسابى به اصل دین داشته باشند. بعضى ادّعا کرده‌اند، [ولى] ما کمتر یافتیم. دین را مردم از این طریق فهمیدند. باید ایمانشان به دین همراه باشد با ایمانشان به همین مجموعه. این، آن مطلبى بود که من میخواستم عرض بکنم.

حساسیت دوران کنونی به سبب افزایش توقعات مردم از روحانیان

تصوّر بنده این است که این دوران براى اهل علم و آقایان روحانیّون، دوران بسیار حسّاسى است؛ چه روحانیّونى که در دستگاه‌‌هاى دولتى مثل دستگاه قضائى یا دولت و نهادها مشغول خدمات رسمى و موظّف هستند، و چه آقایانى که در شهرها به تدریس یا امامت جمعه یا امامت جماعات یا منبر مشغول هستند؛ علّت هم این است که توقّعات مردم از ما امروز بیش از گذشته است. ما یک دعوتى کردیم، یعنى روحانیّت یک دعوتى کرد ــ مراجع اسلام و در رأس همه امام بزرگوار ما (طاب ثراه) دعوت کردند ــ مردم را به عمل به اسلام، و محقّق کردن اسلام در متن جامعه. این دعوت منجر شد به این انقلاب عظیم و تشکیل نظام جمهورى اسلامى. حالا خودِ دعوت‌کننده …

به کار آمدن آبروی هزارسالهٔ علمای شیعه در پیروزی انقلاب

من یک ‌وقتى خدمت امام عرض کردم که در این انقلاب و در پیروزى انقلاب تمام ذخیره‌‌ى آبروى هزارساله‌‌ى روحانیّت به ‌‌کار آمد؛ این‌جور نبود که فقط روحانیّتِ نسل حاضر و شخص امام بزرگوار (رضوان الله تعالى علیه) به‌تنهایى این‌‌کار را کرده باشند؛ نه، آن آبرویى که امام ما پیدا کرد، ناشى بود از هزار سال سابقه‌‌ى خوب علماى شیعه در بین مردم؛ شیخ طوسى و سیّدمرتضى و علماى بزرگِ فیمابین آن دوره تا دوره‌‌ى ما، هر کدام یک قطره‌‌اى بر این ظرفِ آبرو و حیثیّت روحانیّت شیعه اضافه کردند؛ مجموعِ این به ‌‌کار آمد تا این انقلاب پیروز شد. ایشان تصدیق فرمودند این حرف را. خب اگر امروز در همان اعمالِ رفتار شخصى خودمان خداى ناخواسته چیزى مشاهده بشود که با آنچه مردم درباره‌‌ى ما گمان میبرند منافات داشته باشد، ضربه خواهد خورد به ایمان مردم و در نتیجه پایه خواهد لرزید. این، آن وظیفه‌‌ى اوّل. لذا ما …

لزوم سهیم بودن عالم دینی در حرکت انقلاب و رد کناره‌گیری

وظیفه‌‌ى نوع دوّم این است که ما در حرکت این قطار جمهورى اسلامى و انقلاب اسلامى باید دائم سهیم باشیم. نمیشود عالِم دینى خودش را بکشد کنار و بگوید: آقا، به من ربطى ندارد. چطور ربطى ندارد؟ حکومت دین، حکومت اسلام، [به تو] ربطى ندارد؟ اگر در یک گوشه‌‌اى از زوایاى عالم، حکومتى بر اساس دین تشکیل میشد که از ما هزاران فرسنگ فاصله داشت، من و شما وظیفه داشتیم به آن حکومتى که بر مبناى دین است کمک کنیم؛ اقامه‌‌ى دین وظیفه است. حاکمیّت دین، هدف مهمّ همه‌‌ى ادیان است. لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط؛[5] …

نقد کناره‌گیری روحانی از حاکمیت دینی برقرارشده در کشور

… را هم ما نفى نمیکنیم؛ بعضى‌‌ها ملتفت نیستند، تشخیصشان چیز دیگر است. [امّا آیا] منکرند که این حاکمیّت بر اساس دین است؟ خب الان این قوانین ما بر اساس چیست؟ بر اساس دین نیست؟ شوراى نگهبان پس چه‌‌کاره است؟ قوانین قضائى، قوانین کشور، همه‌‌چیز بر اساس شرع مطهّر. [حالا که] یک حاکمیّتِ این‌جورى به وجود آمده، بنده عبایم را جمع کنم بکشم کنار، که من کارى به این کارها ندارم! چطور کارى به این کارها ندارى؟ مثل آن مقدّس‌‌مآب‌‌هاى زمان امیرالمؤمنین که علىّ‌‌بن‌‌ابی‌طالب دارد با معاویه و با اهل شام، یا با اهل بصره میجنگد، آمدند خدمتش که: یا اَمیرَالمُؤمِنینَ اِنّا قَد شَکَکنا فى هٰذَا القِتال؛[10] شک؟ چه شکّى؟ [گفتند] خب برادر مسلمانند؛ ما را بفرست برویم مرزدارى …

وظیفهٔ هر روحانی در دفاع از حکومت اسلام به هر شکل ممکن

خب، باید مثل عمّار بود، باید هوشیار بود، باید فهمید وظیفه چیست، نمیشود گفت که آقا به من ربطى ندارد! پس امروز هر روحانى‌‌اى، هر عمامه‌‌به‌‌سرى به مقتضاى تلبُّس به این لباس و تزیُّئ به این زىّ،[11] موظّف است از حکومت اسلام و حاکمیّت قرآن دفاع کند؛ هر که هر جور میتواند: یکى شمشیر دستش میگیرد و میرود در جبهه، یکى زبان گویایى دارد و میرود منبر، یکى یک پست قضاوتى یا غیر قضاوتى از عهده‌‌اش برمى‌‌آید، آنجا انجام میدهد، یکى این کارها را نمیتواند بکند، اهل مسجد است، اهل محراب است؛ خیلى خوب، در مسجد. همه بدانند که این روحانى، خود را خادم این انقلاب میداند که اینجا است. افتخار است، خدمتِ این انقلاب افتخار است. ماها به خواب شبمان نمیدیدیم یک ‌وقتى پیش بیاید که ما بتوانیم این‌جور به اسلام خدمت بکنیم. امروز میدانْ باز، دشمنْ فراوان، زمینه …

محبوبیت روحانیون در گرو تقوا، ورع و بی‌اعتنایی به دنیا

به حدّ ضرورت اکتفا کنید. اندازه نگه دارید. اینها ما را از مردم دور میکند؛ روحانیّون را از مردم دور میکند. روحانیّون به تقوا و به ورع و به بى‌اعتنائى به دنیا در چشمها شیرین شدند. بدون ورع، بدون دور انداختن دنیا، نمیشود در چشمها شیرین ماند. مردم رودربایستى ندارند؛ خدا هم با کسى رودربایستى ندارد.

منادی اسلام بودن و اثرگذاری روحانیت، علت حملات دشمن

درباره‌ى اصل مسئله‌ى روحانیّت هم همین یک کلمه بس، که امروز اسلام هدف بزرگ‌ترین دشمنى‌ها است در جهان؛ البتّه دشمنى شیاطین. بله، مورد بیشترین و عمیق‌ترین محبّتها و عاطفه‌ها هم هست در سطح مردم محروم، امّا قلدرهاى عالم با هیچ ‌چیز به قدر اسلام دشمن نیستند و روحانیّت، منادى اسلام است. از دوازده سال، سیزده سال پیش به این طرف ــ از اوّل انقلاب ــ دائماً رسانه‌هاى جمعى شبکه‌ى استکبار و صهیونیسم دارند علیه روحانیّت به شکلهاى مختلف حرف میزنند، مسخره میکنند، دروغ میبندند، تهمت میزنند، چیزى را که خودشان و نوکرانشان و دست‌نشاندگان‌شان شایسته‌ى آن هستند، به علماى بزرگ و متفکّرین و دانشمندان دینى نسبت میدهند؛ اهمّیّتى هم ندارد، یعنى اینها مطلقاً چیزى که ما را متأثّر بکند نیست، خوشحال هم میشویم؛ چون میفهمیم که ضربه‌ى روحانیّت ضربه‌ى مؤثّرى است.

لزوم حرکت عظیم علمی و عملی روحانیت برای دفاع از اسلام

این براى این نکته عرض شد که ببینید دشمنان اسلام این‌جور با اسلام مواجهند. براى دفاع از اسلامى که این همه تأثیر و موج در دنیا انداخته و سلطه‌ها را سراسیمه کرده، و براى تبیین صحیح این اسلام، امروز روحانیّت باید یک قدم بزرگ بردارد؛ قدمى که مخصوص معارف و ذهنیّات نیست، و در علم و عمل باید یک حرکت عظیم ایجاد کند. ما نباید فقط به دانش و علم خودمان بپردازیم؛ به عمل خودمان هم باید بپردازیم بیشتر از علم؛ پشتوانه این است. این است که مسئولیّت روحانیّت، امروز مسئولیّت عظیمى است.

مواضع صحیح و افتخارآمیز روحانیت از مشروطه تا انقلاب

در ده‌ها سال گذشته بلکه در یکى دو قرن گذشته، بحمدالله‌ روحانیّت در مواجهه‌ى با قضایاى مهمّ بین‌المللى و مسائل مربوط به این کشور و بعضى کشورهاى اسلامى دیگر، مواضع صحیحى اتّخاذ کرده و تجربه‌ى افتخارآمیزى ارائه کرده است. از قبل از قضایاى مشروطه در ایران بگیرید تا قضایاى جنگ اوّل جهانى در عراق و بقیّه‌ى مسائل تا حوادث انقلاب و بعد از انقلاب، همیشه مواضع روحانیّت، مواضع صحیح و عمل آنها عمل افتخارآمیزى بوده ‌است در آن سنگرها.

امتیازات روحانیت شیعه: علم‌دوستی، اخلاص، دلسوزی، بی‌اعتنایی به دنیا و نترسیدن از قدرت‌ها

و روحانیّت اسلام بخصوص تشیّع، امتیازات بسیارى دارد: عشق اینها به علم، اخلاص اینها براى خدا، دلسوزى اینها براى مردم، بى‌اعتنائى اینها به دنیا، نترسیدن اینها از قدرتها و قلدرها و زورمدارها، وابسته نبودن اینها به ارباب قدرت، امتیازات فراوانى است که هست و بودهاى ما، اینها است؛ امّا علاوه‌ى بر آنچه ما داریم ــ مثبتات روحانیّت ــ بایدهایى هم هست که باید به آنها توجّه کرد تا این حرکت استمرار پیدا کند.

بهره‌گیری از ذخیرهٔ هزارسالهٔ آبروی روحانیت شیعه در عصر انقلاب

نکته‌ى اساسى این است که نمیشود آنچه را امروز در صحنه‌ى جمهورى اسلامى ظهور کرد به‌ وسیله‌ى روحانیّت، به حساب روحانیّون زمان ما و عصر ما گذاشت و بگوییم روحانیّون این زمان این هنر را کردند؛ این‌جور نیست، آنچه روحانیّون این زمان انجام دادند، استفاده‌ى خوبى بود که از ذخیره‌ى هزارساله‌ى آبروى روحانیّت کردند. یک گنجینه‌ى عظیمى از آبرو و حیثیّت و وزانت، روحانیّت شیعه در طول هزار سال، به مرورِ دُهور[3] به وجود آورده بود؛ از این گنجینه، از این ذخیره در عهد ما و عصر ما، آن بزرگ‌مَرد عظیم‌الشّأن، آن امام بزرگوار و شخصیّت استثنائى و دیگر کسانى که در کسوت روحانیّت بودند و در این راه حرکت کردند، بهترین استفاده را کردند. امّا این ذخیره این‌جور نیست که تمام‌نشدنى باشد. این ذخیره باید اوّلاً حفظ شود، ثانیاً بر آن افزوده شود. اگر این ذخیره‌ى هزارساله خداى نکرده بر اثر بى‌توجّهى‌ها، غفلتها، وقت‌نشناسى‌ها، وظیفه‌نشناسى‌ها، منحرف شدن از خطّ معمولى روحانیّت در طول هزار سال آسیب …

هدایت مردم به اهداف قرآن و انبیا وظیفهٔ اساسی روحانیت

وظیفه‌ى اساسى روحانیّت هدایت مردم به سمت اهدافى است که قرآن کریم و پیغمبران در طول تاریخ نبوّت، آنها را ترسیم کردند؛ و وسیله‌ى آن انذار است: لِیَکونَ لِلعٰلَمینَ نَذیرًا؛[5] اَن اَنذِر قَومَک؛[6] وَاَنذِرهُم یَومَ الحَسرَة؛[7] انذار، ترساندن. ما باید در موضع کسى که میخواهد میراث فخیم علماى دین در طول این هزار سال را حفظ کند و هدایت مردم را استمرار بدهد، همّت بگماریم به …

تأثیر سخن روحانی در گرو بی‌اعتنایی عملی به دنیا

البتّه برادران عزیز! از خودمان هم باید شروع کنیم. مردم به عمل ما نگاه میکنند. روحانى آن ‌وقتى سخن نافذ خواهد داشت که عملاً نشان بدهد که به زخارف دنیا بى‌اعتنا است؛ نشان بدهد که آن حرصى که بر دلهاى دنیاداران و دنیامداران حاکم است، بر او حاکم نیست؛ این را باید نشان بدهیم به مردم. روحانیّت در سایه‌ى پارسایى بود که این حیثیّت و آبرو را پیدا کرد، و این پارسایى باید حفظ بشود. بى‌اعتنائى به دنیا، بى‌اعتنائى به زخارف.

مسئولیت روحانیان نیروهای مسلح در تعلیم معنویات و نصیحت جوانان

و این برادران عزیز روحانى که در سپاه یا در بقیّه‌ى نیروهاى مسلّح تشریف دارند و برکات وجودشان بر این جوانهاى مخلص و صالح افشانده میشود، این مسئولیّت عظیم را بر دوش دارند که معنویّات اسلام را، اخلاق را ــ مضافاً بر عقاید و احکام ــ تعلیم بدهند. اخلاق هم درس نیست؛ درس اخلاق، اخلاق علمى، یک علم است؛ آنچه لازم است، نصیحت است ــ که همه‌ى ما به نصیحت احتیاج داریم ــ باید جوانها را نصیحت کنند، آنها را از تصرّف هواى نفْس دور نگه دارند، از خودخواهى دور نگه دارند، از بدنگرى نسبت به مسائل دور نگه دارند، از دستخوش شیطان ‌شدن دور نگه دارند؛ غیر از اینکه باید معلوماتشان را کامل کنند، معارفشان را بالا ببرند، قدرت تحلیل سیاسى بدهند. امام فرمودند نیروهاى مسلّح در گروه‌هاى سیاسى نباید باشند[18] و نباید هم در باندها و حزبها و تشکیلات و خط و خط‌بازى و مانند اینها باشند؛ براى کمیته و سپاه و مانند اینها …

انتظار مردم از روحانی برای پاسخ به مسائل منطقه، جهان و داخل

امروز طلّاب حوزه‌ى علمیّه و فضلا در سرتاسر کشور منتشر میشوند؛ این‌جور نیست که مردم از آنها فقط مسئله بخواهند و بخواهند که رساله برایشان توضیح بدهند؛ اگر چه آن را هم میخواهند، آن ‌هم نیاز مردم است و به آن احتیاج دارند امّا فقط آن را نمیخواهند؛ امروز راجع به مسائل منطقه هم از روحانى سؤال میکنند، راجع به سیاستهاى گوناگون جهانى هم از روحانى سؤال میکنند، راجع به مسائل داخلى هم از او سؤال میکنند، اگر سؤال هم نکنند، او باید متصدّى پاسخگویى بشود. روحانى امروز امام ‌جمعه است؛ یعنى حاکم فکرى و معنوى بر آن مجموعه‌اى که او امام جمعه‌ى آنها است ــ آن شهر یا آن استان ــ امام‌جمعه که فقط یک پیش‌نماز نیست.

روحانی نمایندهٔ اسلام و معرف دین در دانشگاه‌ها

امروز روحانى، نماینده‌ی [اسلام] در دانشگاه‌ها است؛ یعنى کسى که دین را در دانشگاه‌ها باید معرّفى کند. شما ببینید در گذشته یک روحانى خوب در دانشگاه، مثل شهید بزرگوار مرحوم آیت‌الله‌ مطهّرى یا دیگر برادران و بزرگانى که آنجا بودند چقدر اثر میگذاشتند؛ روحانى در دانشگاه فقط اینها که نبودند؛ خب، معمّمینى بودند که استاد بودند [امّا] آنها مردم را به دین نزدیک …

مسئولیت روحانیان در حفظ معنویت پاسداران

حالا اینجا من به برادران عزیز روحانى هم که تشریف دارند یک جمله عرض بکنم: مسئولیّت حفظ معنویّت و روح و حال این برادران به عهده‌ى شما است. انسان، سایش‌پذیر است؛ جز معصومین هر انسان دیگرى در برخوردها، در سایشها، اصطکاکها ساییده میشود، کم میشود، برجستگى‌هاى روحى‌اش تغییر میکند؛ باید مراقبش بود. اینکه ذکر دائمى گفتند، براى خاطر این است؛ دائماً انسان باید متذکّر باشد، وَالّا خراب خواهد شد. بزرگان ما …

فراگیرتر بودن آثار فساد عالم دین به‌سبب اعتماد قلبی مردم

… عرض بکنم؛ یکى در اهمّیّت این قضیّه، یکى هم در رعایتها و مواظبتهایى که باید باشد. در اهمّیّت آن همین بس که «اِذا فَسَدَ العالِمُ فَسَدَ العالَم»؛[3] واقعاً این‌‌‌جور است. البتّه شاید عالِم در اینجا فقط عالِم دین نباشد ــ خب دکتر هم فاسد بشود تأثیرش زیاد است؛ هر دانشمندى، هر کسى که با دانش خود تأثیرى در وضع جامعه دارد، فسادش اعمق و اوسع است از فساد بقیّه ــ امّا آن عالِمى که فسادش خیلى فراگیر است، همین عالِم دین است؛ علّت هم واضح است؛ چون مردم به عالِم دین از درون، از دل اطمینان میکنند و اذعان میکنند و تسلیم میشوند. ما با یک‌‌‌ لا قبا مثلاً چه داریم و چه داشتیم که موجب بشود مردم به حرف روحانیّت و به حرف امام، آن‌‌‌جور حرکت کنند، پانزده سال مبارزه کنند، بعد [نهضت را] با فداکارى به پیروزى برسانند، بعد در مقابل این‌‌‌ همه توطئه، ده سال دوران مبارک حضرت امام را طى کنند، بعد …

نفوذ معنوی هزارسالهٔ روحانیت شیعه پشتوانهٔ پیروزی انقلاب

من یادم هست چند سال پیش که مقدّمات تشکیل این دادگاه بود ــ شاید این را مکرّر به بعضى از برادرها عرض کرده‌‌‌ام ــ رفتم خدمت امام؛ به امام عرض کردم که آقا این انقلاب به پشتوانه‌‌‌ى هزار سال نفوذ معنوى روحانیّت شیعه به پیروزى رسید؛ یعنى اینکه یک شخصى و یک مرجع تقلیدى مثل امام توانست این‌‌‌جور این اقیانوس را به تلاطم در‌‌‌بیاورد که هیچ عاملى نمیتوانست این را به تلاطم دربیاورد، این کار خود او نبود؛ مردم، اوّل کار، امام را از کجا می‌‌‌شناختند، اگر هزار سال اعتقاد شیعه به علما و روحانیّون و مراجع نبود که مرجع برایشان از یک قداستى برخوردار بود، عالِم دین از یک قداستى برخوردار بود، کِى مردم پشت سر امام راه مى‌‌‌افتادند به ‌‌‌عنوان اینکه یک مرجع است و یک عالِم دین است؟ و امام این را تلقّى به قبول کردند. بعد به ایشان عرض کردم که آقا الان با عمل بعضى از ماها دارد این ذخیره‌‌‌ى هزار‌‌‌ساله ضایع میشود، از بین میرود. ما یک پولى را، یک سرمایه‌‌‌اى را برداشتیم خرج کردیم، یک بساطى را درست کردیم، حالا با کار بعضى از ماها خود این …

تخریب وجههٔ روحانیت در نظر مردم با خلاف یک روحانی

یک عمامه‌‌‌به‌‌‌سر اگر چنانچه فرض کنید که خلاف کوچکى بکند، [چه ضربه‌‌‌اى به اسلام وارد میکند]؛ این واقعیّتى است. اتّفاقاً یکى از مثالهایى که براى امام زدم همین بود؛ گفتم مردم در خیابان ایستاده‌‌‌اند منتظر تاکسى، یک ‌‌‌وقت می‌‌‌بینند یک آقاى عمامه‌‌‌به‌‌‌سر جلوى یک بنز نشسته، یک سیگار هم این‌‌‌جورى دستش گرفته ــ حالا مردم میگویند سیگار وینستون است، ممکن است واقعاً هم سیگار وینستون نباشد، امّا وقتى آن‌‌‌جور آن ژست و آن هیکل را مى‌‌‌بینند به نظرشان غیر از وینستون نمى‌‌‌آید ــ از این راه ورودممنوع ناگهان همین‌‌‌طور مى‌‌‌آید و رد میشود. خب این با وجهه‌‌‌ى روحانیّت در بین مردم چه میکند؟ ویران میکند دیگر؛ چه برسد به اینکه معلوم بشود که بله، آقا فلان عمل خلاف را انجام میدهد، فلان نمیدانم سوء استفاده‌‌‌ى مالى را انجام میدهد، فلان سوء استفاده از قدرت را انجام میدهد، فلان عمل جنسى را انجام میدهد، فلان کار ناسالم را انجام میدهد! خب حالا یکى‌‌‌اش را دندان روى جگر …

تلاش دشمنان برای انداختن روحانیت از چشم مردم به‌سبب درک نقش آن

… و غیره [میپوشیدند] و تازه معمول شده بود در ایران ــ شروع کردند به یک شکلى من را مسخره کردن که رفیق ما خجالت کشید! حالا من آن وقت یک بچّه‌‌‌طلبه نبودم و دیگر خجالت نمیکشیدم؛ یعنى این‌‌‌جور رایج بود، مخصوص بچّه‌‌‌ها نبود، مخصوص یک طبقه‌‌‌ى خاص نبود. آقایان! اینها براى چه بود که [میخواستند] روحانیّت را از چشمها زایل کنند؟ براى این بود که نقش روحانیّت و نقش ایمان به روحانیّت را آنها خوب فهمیده بودند؛ در قضیّه‌‌‌ى مدرّس فهمیده بودند، در قضیّه‌‌‌ى مرحوم کاشانى فهمیده بودند، قبل از آن در قضیّه‌‌‌ى مشروطیّت فهمیده بودند، در قضیّه‌‌‌ى میرزاى شیرازى فهمیده بودند؛ فهمیده بودند که باید این گروه را، این طایفه را از چشم مردم انداخت. پول خرج میکردند مثل ریگ براى این کار؛ از هر وسیله‌‌‌اى هم استفاده میکردند.

نفوذ روحانیت با علم و زهد برخلاف خواست دشمنان

آن ‌‌‌وقت روحانیّت با دو چیز، یکى با علمشان، یکى با زهدشان توانستند على‌‌‌رغم خواست آنها نفوذ کنند در دستگاه‌‌‌هاى مختلف. در دانشگاه که جایى براى ماها نبود و مظهر تبلیغات و مرکز تبلیغات ضدّ آخوندى همین دانشگاه و حول ‌‌‌و حوش دانشگاه بود، بچّه‌‌‌ها کلاس درس را تعطیل میکردند که بروند پاى درس فلان آخوند که نه پول داشت، نه قدرت داشت، حتّى رفتن پیش او گاهى دردسر هم داشت! براى چه بود؟

ضرورت روحانیت به‌عنوان خادم، نه صاحب، برای تبیین اسلام و حفظ انقلاب

… ممکن است طول بکشد امّا خواهد شد و ملّتهاى مسلمان و جوامع اسلامى زودتر از همه [آن را می‌بینند]؛ و پایگاه این حرکت آزادى‌بخش و نجات‌بخش جهانى هم، همین قبّة‌الاسلام و مرکز حرکت الهى انقلاب اسلامى، یعنى ایران است؛ لکن بدون کمربستگان روحانى، این کار ممکن نیست. اگر کسى خیال کند که به غیر جامعه‌ى علمى روحانیّت و جامعه‌ى علمى تشیّع، کسى خواهد توانست در دنیا قرآن را و اسلام را عَلَم کند و تبیین کند و تفهیم کند و ایمان و اعتقاد در دلها به ‌وجود بیاورد یا همین انقلابِ به‌ثمر‌رسیده را در اینجا حفظ کند، اگر کسى چنین تصوّرى داشته باشد که بدون روحانیّت این کارها ممکن است، این تصوّر غلط است و این اشتباه است. روحانیّت لازم است به‌ عنوان خادم، نه به عنوان صاحب. [مگر] ما که هستیم که صاحب این معارف باشیم؟ ما میتوانیم خادم باشیم، میتوانیم حامل فقه باشیم، میتوانیم واسطة‌العِقد ذهن و واقعیّت براى جوامع بشرى باشیم. [امّا] کدام روحانیّت؟ این آن نکته‌ى اصلى است؛ هر چه قشر روحانى مقاوم‌تر، فداکارتر، مبارزتر، …

نقش روشنگر روحانی مبارز و آگاه در انقلاب و مانع‌تراشی روحانی بی‌اعتنا یا وابسته

شما آقایان که در صحنه بودید در دوره‌ى انقلاب ــ چه در دوره‌ى پیروزى انقلاب، چه در دوران پانزده سال مبارزات دشوار پیش از پیروزى ــ دیدید که روحانىِ مقاومِ مبارزِ آگاهِ آگاهى‌بخش، نورافکنى و مشعلى براى این حرکت بود، و روحانىِ بى‌اعتناى به این مسائل یا نومید یا ناآگاه یا خداى ناکرده دلبسته‌ى به زخارف[2] دنیا یا حداکثر وابسته‌ى به دستگاه‌هاى ظالم، مانع بزرگى بود؛ اذیّت میکردند بعضى از روحانیّون.

وابستگی پیشرفت تفکر الهی به ایستادگی روحانیون و خطر راحت‌طلبی آنان

… راه دشوارى است. از حالا به بعد مسئله، مسئله‌ى حفظ ارزشها است؛ جا انداختن اینها در ذهنیّت ملل دنیا و حراست از آنها در داخل جامعه‌ى اسلامى است، و این با زبان ممکن نیست، با عمل ممکن است؛ با تلاش، با مبارزه، با فداکارى، با امید و آمادگى و با علم و تقوا ممکن است. اگر در این مرحله‌ى از حالا به بعد، روحانیّونى که متصدّى و کمربسته‌ى گسترش این تفکّر الهى در سطح ذهنیّت عالم هستند، داراى این خصوصیّات باشند، این فکر پیش خواهد رفت و اگر خداى نکرده روحانیّون خسته شدند، ملول شدند، نومید شدند، دلبسته شدند، از راحتى و آسودگى خشنود شدند، به آن عادت کردند، از خطر و سختى گریزان شدند، بار بر زمین خواهد ماند و به زشت‌ترین شکلى؛ و نعوذ بالله‌. البتّه چنین نخواهد شد؛ روحانیّون عالى‌مقام، بزرگان، قدردانانِ انقلاب، پیش‌قراولان بحمدالله‌ زیادند در همه‌ى قشرها امّا در بین این مجموعه، تصوّر من این است که شما طلّاب و اهل علمِ زجرکشیده‌ى دوران اسارت میتوانید نقش بسیار بزرگى را داشته باشید؛ …

تعمیم رفتار نادرست روحانی دانشگاه به کل روحانیت در نگاه جوان

… و چهار تا بد و بیراه بگوید، شما هر افسر ژاندارمى را که فردا در خیابان ببینید، به طور ناخودآگاه و بدون اینکه خودتان بخواهید این حکم ظالمانه را بکنید، درباره‌ى او در ته قلبتان یک حکم ظالمانه‌اى دارید. [از او] بدتان مى‌آید، قهرى است؛ ظالمانه است امّا وجود دارد. اگر چنانچه یک ملبّس فعّال که [جوان] با او مواجه است، با او روبه‌رو است و به ‌عنوان مظهر روحانیّت و نماینده‌ى روحانیّت اینجا آمده و خداى ناکرده یک اشکالى در کارش وجود داشته باشد، بعید است که آن جوان آن قضاوت ظالمانه را نکند و بقیّه‌ى روحانیّت را با [مثل] من که در دانشگاه هستم، مقایسه نکند؛ یعنى تأثیر کار این ‌قدر زیاد است ــ این غیر از آن ملبّسى است که در خیابان دارد راه میرود؛ [که جوان] میگوید یک غلطى هم کرد، همه که مثل او نیستند ــ این تأثیر را هم [روحانى] باید بداند. این سه شرط را من حالا عرض کردم؛ این سه شرط را باید کسى که وارد دانشگاه میشود بداند که سوّمى عبارت شد از آگاهى و اطّلاع نسبت به تأثیر عمیقِ نقش مثبت یا منفى او در …

نفوذ کلمهٔ روحانی در دانشگاه با شنیدن و پاسخ‌گویی متین

جوانى یک چیز عجیبى است؛ خب آقایان همه جوانى را گذرانده‌اند، آن احساسات دوران جوانى اصلاً میطلبد یک تکیه‌گاه روحى را. خب این آقا نشسته آنجا با عقل، با معرفت، با منطق، با متانت، با بلندنظرى و سعه‌ى صدر، حرف را بشنود، جواب بدهد؛ نفر اوّل، دوّم و سوّم، «مشترى بر وى بجوشد»؛[18] آن ‌وقت این آقا صاحب نفوذ معنوى در دانشگاه خواهد شد؛ حالا رئیس دانشگاه، یا رئیس فلان ارگان انقلابى، یا رئیس فلان انجمن، گیرم حرف دیگرى بزنند؛ خب بزنند؛ [امّا] آنچه او میگوید، خواهد شد. وقتى گفته شد که اگر پاى درس آن آقا بروید، من بر دین شما میترسم، دانشجو دیگر نمیرود پاى درس آن آقا؛ وقتى گفته شد که این رئیس به درد این دانشگاه نمیخورد، بچّه‌ها دیگر او را به ریاست قبول نمیکنند؛ یعنى نفوذ کلمه این‌جورى خواهد شد.

اولویت مالکیت دل‌های دانشگاهیان بر وظایف رسمی

البتّه در جمهورى اسلامى طبیعى است که یک روحانى خوب، کارى هم نمیکند که اسباب زحمت دستگاه دولتى و اداره‌کننده‌ی کشور بشود که برای رئیس دانشگاه و دیگران مشکل پیش بیاید؛ یعنى من نمیخواهم که خداى نکرده این در ذهنها جاى بگیرد لکن از این جهت عرض میکنم‌که یک روحانىِ این‌جورى، مالک قلوب دانشگاهیان یا جمع کثیرى از آنان و بخصوص جوانان خواهد شد؛ این خوب است. خلاصه میل من بیشتر به این طرف متوجّه است؛ بنده این را بیشتر مهم میدانم. اگر چه عرض کردم آن وظایفى که ذکر شده و گفته شده و بنده هم از آن مطّلع شدم، وظایف مهمّى است، وظایف لازمى است، کارهاى خوبى است لکن امید شما بیشتر به این باشد که عرض کردم.