در پیکرهى جامعه که هر قشر حکمِ عضوى از اعضا را دارد و وظیفهاى بر دوشش است، روحانیان دو وظیفه و شأن دارند: یک شأن، شأنِ مغز است و شأنِ دیگر، شأنِ زبان. شأن همهى متفکّران و فرزانگان و خردمندان و روشنفکران در یک جامعه، شأنِ مغز است. علماى دین هم، چنین شأنى دارند؛ یعنى باید بیندیشند و مردم را هدایت و راهنمایى کنند. اما علاوه براین، یک شأن دیگر هم براى علماى دین وجود دارد که همان شأنِ زبان است: «قوام الدّین باربعه: بعالم ناطقٍ مستعمل له.»[4] چقدر در قرآن با عباراتى همچون «لتبین للنّاس»، «هذا بیانٌ للنّاس»، بر بیان و تبیین تکیه شده است! این، شأن علماى دین است که باید تبیین و بیان کنند.روحانیت
نامهای دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم بهمناسبت دومین سالگرد شهادت آیتالله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰
سیر زمانی
از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴۱۳۵۸۱۴۰۴
فقط سال ۱۳۷۰همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اىبسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اىبسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] اینجورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى که کار در این زمینهها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیرهى فیّاض تمامنشدنى ذکرالله؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها انسان را فیضان[9] میبخشد. اگر بخواهیم که این باران طهورى که از سخن شما تراوش میکند و نازل میشود، حقیقتاً مطهِّر باشد، اَدناس[10] و اَرجاس[11] را از دلها و ذهنها بزداید، باید آن را تصفیه کنیم. همانطور که من مکرّر از قول مولوى[12] نقل کردهام این مطلب را که میگوید این آبهاى عالم که همهى پلیدیهاى عالم را از بین میبرند، همهى کثافتها و دنسها[13] و نجاستها با [این] آب تطهیر میشود امّا خود آب متغیّر و کثیف میشود. بعد این آب، براى اینکه دوباره طهارت خودش را به دست بیاورد، عروج میکند؛ به شکل بخار بالا میرود و به شکل باران دوباره نازل میشود؛ «ماءً طَهورًا»[14] برمیگردد. یک معراجى لازم است، یک عروجى لازم است براى اینکه انسان بتواند آن طهارت را بازیافت کند و مطهِّر بشود و وارد فضاى ذهن و دل و فکر مخاطب بشود تا بتواند او را تطهیر بکند، وَالّا آب آلوده مطهِّر هم نیست. بنابراین پناه بردن به ذکرالله و توجّه به خدا و عرض نیاز و هدایت خواستن و تضرّع کردن، [طهارت را] تأمین میکند، تضمین میکند. از این جهت هیچ مشکلى انسان ندارد و همیشه این ذخیرهى فیّاض لطف و رحمت الهى دم دست انسان است؛ این دو خصوصیّت.مرحوم شهید مدنی یک نمونهی برجستهای از یک روحانی فعّال و حائز جهات گوناگون هستند. چون روحانیّت را برخلاف مشاغل و حیثیّتهای دیگری که در جامعه وجود دارد نمیشود در یک بُعد خلاصه کرد؛ مثلاً بگوییم روحانی یعنی کسی که فقط علوم مربوط به امر دین را وارد است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط مشغول تبلیغ دین است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط در ارتباط با مردم است، یا روحانی یعنی کسی که به امور دینی و مسائل روحی و خودسازی و مانند اینها خیلی توجّه میکند. هر کدام از اینها به تنهایی معنای روحانی مطلوب نیست؛ روحانیّت دارای همهی این جوانب است. و یک روحانی خوب، روحانی واقعی، آن کسی است که در همهی این جوانب یا عمدهی این جوانب، انسان بتواند در او یک حرکتی و فعّالیّتی مشاهده کند. ایشان حقیقتاً یک مصداق بارزی از روحانی کامل بودند. اوّلاً ایشان ملّا بود، عالم بود، فقیه بود. در قم و نجف تحصیلات عالیهی فقه و اصول، همچنین معقول کرده بودند و مرد عالمی بود. آگاهانه و از روی معرفت عمل میکرد، کار میکرد، اقدام میکرد. خاصیّت علم در انسان همین است که حرکات او و سکنات او عالمانه است، منطقی است؛ این خصوصیّت در ایشان بود.شاهدها (۶۴ پاراگراف)
واکسینه کردن جوانان در برابر مارکسیسم
روحانیّتِ این کشور، جوانان این کشور را در مقابل تفکّرات پُرجاذبهى مارکسیسم واکسینه کرد؛ پادزهر به آنها زد. مارکسیستها در این مملکت مگر کم کار میکردند؟ [مگر] کم جزوه منتشر میکردند؟ [مگر] کم بحث میکردند؟ همین متفکّرین اسلام و روحانیّون بودند که توانستند در مقابل آنهمه حرف پُرجاذبه و شیرین و عوامفریب ــ که عوامفریبتر از آن، انسان کمتر حرفى را سراغ دارد ــ …حفظ ایمان مردم به روحانیت، ملازم ایمان به اصل دین
… وظایفى بر عهدهى برادران هست. این طرق را باید انتخاب کرد: منبرهاى جمعه را بایستى پُرجاذبه کرد؛ جوانها را باید به آن جذب کرد؛ از چیزهایى که منفّرِ[16] طباع[17] سالم است، بایستى پرهیز کرد؛ از چیزهایى که ایمانها را سلب میکند از [یک] روحانى، بایستى اجتناب کرد؛ و یکى از وظایف عمدهى روحانیّت عبارت است از اینکه این ایمانها را حفظ کند؛ چون ایمان به روحانیّت، همواره ملازم بوده است با ایمان به اصل دین و کمتر بودهاند کسانى که روحانیّت را قبول نداشته باشند و یک اعتقاد درست و حسابى به اصل دین داشته باشند. بعضى ادّعا کردهاند، [ولى] ما کمتر یافتیم. دین را مردم از این طریق فهمیدند. باید ایمانشان به دین همراه باشد با ایمانشان به همین مجموعه. این، آن مطلبى بود که من میخواستم عرض بکنم.حساسیت دوران کنونی به سبب افزایش توقعات مردم از روحانیان
تصوّر بنده این است که این دوران براى اهل علم و آقایان روحانیّون، دوران بسیار حسّاسى است؛ چه روحانیّونى که در دستگاههاى دولتى مثل دستگاه قضائى یا دولت و نهادها مشغول خدمات رسمى و موظّف هستند، و چه آقایانى که در شهرها به تدریس یا امامت جمعه یا امامت جماعات یا منبر مشغول هستند؛ علّت هم این است که توقّعات مردم از ما امروز بیش از گذشته است. ما یک دعوتى کردیم، یعنى روحانیّت یک دعوتى کرد ــ مراجع اسلام و در رأس همه امام بزرگوار ما (طاب ثراه) دعوت کردند ــ مردم را به عمل به اسلام، و محقّق کردن اسلام در متن جامعه. این دعوت منجر شد به این انقلاب عظیم و تشکیل نظام جمهورى اسلامى. حالا خودِ دعوتکننده …به کار آمدن آبروی هزارسالهٔ علمای شیعه در پیروزی انقلاب
من یک وقتى خدمت امام عرض کردم که در این انقلاب و در پیروزى انقلاب تمام ذخیرهى آبروى هزارسالهى روحانیّت به کار آمد؛ اینجور نبود که فقط روحانیّتِ نسل حاضر و شخص امام بزرگوار (رضوان الله تعالى علیه) بهتنهایى اینکار را کرده باشند؛ نه، آن آبرویى که امام ما پیدا کرد، ناشى بود از هزار سال سابقهى خوب علماى شیعه در بین مردم؛ شیخ طوسى و سیّدمرتضى و علماى بزرگِ فیمابین آن دوره تا دورهى ما، هر کدام یک قطرهاى بر این ظرفِ آبرو و حیثیّت روحانیّت شیعه اضافه کردند؛ مجموعِ این به کار آمد تا این انقلاب پیروز شد. ایشان تصدیق فرمودند این حرف را. خب اگر امروز در همان اعمالِ رفتار شخصى خودمان خداى ناخواسته چیزى مشاهده بشود که با آنچه مردم دربارهى ما گمان میبرند منافات داشته باشد، ضربه خواهد خورد به ایمان مردم و در نتیجه پایه خواهد لرزید. این، آن وظیفهى اوّل. لذا ما …لزوم سهیم بودن عالم دینی در حرکت انقلاب و رد کنارهگیری
وظیفهى نوع دوّم این است که ما در حرکت این قطار جمهورى اسلامى و انقلاب اسلامى باید دائم سهیم باشیم. نمیشود عالِم دینى خودش را بکشد کنار و بگوید: آقا، به من ربطى ندارد. چطور ربطى ندارد؟ حکومت دین، حکومت اسلام، [به تو] ربطى ندارد؟ اگر در یک گوشهاى از زوایاى عالم، حکومتى بر اساس دین تشکیل میشد که از ما هزاران فرسنگ فاصله داشت، من و شما وظیفه داشتیم به آن حکومتى که بر مبناى دین است کمک کنیم؛ اقامهى دین وظیفه است. حاکمیّت دین، هدف مهمّ همهى ادیان است. لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسط؛[5] …نقد کنارهگیری روحانی از حاکمیت دینی برقرارشده در کشور
… را هم ما نفى نمیکنیم؛ بعضىها ملتفت نیستند، تشخیصشان چیز دیگر است. [امّا آیا] منکرند که این حاکمیّت بر اساس دین است؟ خب الان این قوانین ما بر اساس چیست؟ بر اساس دین نیست؟ شوراى نگهبان پس چهکاره است؟ قوانین قضائى، قوانین کشور، همهچیز بر اساس شرع مطهّر. [حالا که] یک حاکمیّتِ اینجورى به وجود آمده، بنده عبایم را جمع کنم بکشم کنار، که من کارى به این کارها ندارم! چطور کارى به این کارها ندارى؟ مثل آن مقدّسمآبهاى زمان امیرالمؤمنین که علىّبنابیطالب دارد با معاویه و با اهل شام، یا با اهل بصره میجنگد، آمدند خدمتش که: یا اَمیرَالمُؤمِنینَ اِنّا قَد شَکَکنا فى هٰذَا القِتال؛[10] شک؟ چه شکّى؟ [گفتند] خب برادر مسلمانند؛ ما را بفرست برویم مرزدارى …وظیفهٔ هر روحانی در دفاع از حکومت اسلام به هر شکل ممکن
خب، باید مثل عمّار بود، باید هوشیار بود، باید فهمید وظیفه چیست، نمیشود گفت که آقا به من ربطى ندارد! پس امروز هر روحانىاى، هر عمامهبهسرى به مقتضاى تلبُّس به این لباس و تزیُّئ به این زىّ،[11] موظّف است از حکومت اسلام و حاکمیّت قرآن دفاع کند؛ هر که هر جور میتواند: یکى شمشیر دستش میگیرد و میرود در جبهه، یکى زبان گویایى دارد و میرود منبر، یکى یک پست قضاوتى یا غیر قضاوتى از عهدهاش برمىآید، آنجا انجام میدهد، یکى این کارها را نمیتواند بکند، اهل مسجد است، اهل محراب است؛ خیلى خوب، در مسجد. همه بدانند که این روحانى، خود را خادم این انقلاب میداند که اینجا است. افتخار است، خدمتِ این انقلاب افتخار است. ماها به خواب شبمان نمیدیدیم یک وقتى پیش بیاید که ما بتوانیم اینجور به اسلام خدمت بکنیم. امروز میدانْ باز، دشمنْ فراوان، زمینه …محبوبیت روحانیون در گرو تقوا، ورع و بیاعتنایی به دنیا
به حدّ ضرورت اکتفا کنید. اندازه نگه دارید. اینها ما را از مردم دور میکند؛ روحانیّون را از مردم دور میکند. روحانیّون به تقوا و به ورع و به بىاعتنائى به دنیا در چشمها شیرین شدند. بدون ورع، بدون دور انداختن دنیا، نمیشود در چشمها شیرین ماند. مردم رودربایستى ندارند؛ خدا هم با کسى رودربایستى ندارد.منادی اسلام بودن و اثرگذاری روحانیت، علت حملات دشمن
دربارهى اصل مسئلهى روحانیّت هم همین یک کلمه بس، که امروز اسلام هدف بزرگترین دشمنىها است در جهان؛ البتّه دشمنى شیاطین. بله، مورد بیشترین و عمیقترین محبّتها و عاطفهها هم هست در سطح مردم محروم، امّا قلدرهاى عالم با هیچ چیز به قدر اسلام دشمن نیستند و روحانیّت، منادى اسلام است. از دوازده سال، سیزده سال پیش به این طرف ــ از اوّل انقلاب ــ دائماً رسانههاى جمعى شبکهى استکبار و صهیونیسم دارند علیه روحانیّت به شکلهاى مختلف حرف میزنند، مسخره میکنند، دروغ میبندند، تهمت میزنند، چیزى را که خودشان و نوکرانشان و دستنشاندگانشان شایستهى آن هستند، به علماى بزرگ و متفکّرین و دانشمندان دینى نسبت میدهند؛ اهمّیّتى هم ندارد، یعنى اینها مطلقاً چیزى که ما را متأثّر بکند نیست، خوشحال هم میشویم؛ چون میفهمیم که ضربهى روحانیّت ضربهى مؤثّرى است.لزوم حرکت عظیم علمی و عملی روحانیت برای دفاع از اسلام
این براى این نکته عرض شد که ببینید دشمنان اسلام اینجور با اسلام مواجهند. براى دفاع از اسلامى که این همه تأثیر و موج در دنیا انداخته و سلطهها را سراسیمه کرده، و براى تبیین صحیح این اسلام، امروز روحانیّت باید یک قدم بزرگ بردارد؛ قدمى که مخصوص معارف و ذهنیّات نیست، و در علم و عمل باید یک حرکت عظیم ایجاد کند. ما نباید فقط به دانش و علم خودمان بپردازیم؛ به عمل خودمان هم باید بپردازیم بیشتر از علم؛ پشتوانه این است. این است که مسئولیّت روحانیّت، امروز مسئولیّت عظیمى است.مواضع صحیح و افتخارآمیز روحانیت از مشروطه تا انقلاب
در دهها سال گذشته بلکه در یکى دو قرن گذشته، بحمدالله روحانیّت در مواجههى با قضایاى مهمّ بینالمللى و مسائل مربوط به این کشور و بعضى کشورهاى اسلامى دیگر، مواضع صحیحى اتّخاذ کرده و تجربهى افتخارآمیزى ارائه کرده است. از قبل از قضایاى مشروطه در ایران بگیرید تا قضایاى جنگ اوّل جهانى در عراق و بقیّهى مسائل تا حوادث انقلاب و بعد از انقلاب، همیشه مواضع روحانیّت، مواضع صحیح و عمل آنها عمل افتخارآمیزى بوده است در آن سنگرها.مبارزه با علما، برنامهٔ همهٔ سلاطین مستبد به سبب نفوذ مردمی آنان
… حالا بعضى از غربزدهها و قدرتزدههاى زمان ما میخواستند مبارزهى رضاخان با روحانیّت را به حساب جریانات روشنفکرى بگذارند، که بله، [چون] رضاخان میدید که علما مرتجعند و میخواست کشور را نوسازى کند، با علما مبارزه کرد! معلوم میشود که این قضیّه اینجورها نیست. مسئلهى مبارزهى با علما در دستور کار همهى سلاطین مستبد بود. نمیتوانستند در کنار خود، در روبهروى خود، یک کانون قدرتى را تحمّل کنند که تا اعماق دل مردم نفوذ دارد. رضاخان با همان انگیزهاى با علما برخورد کرد که ناصرالدّینشاه میخواست برخورد کند. در همین قضیّه، میرزاى بزرگ (رضوان اللّه علیه) قبلاً یکى دو نامه به ناصرالدّینشاه نوشت و او را نهى کرد از این کار و این کارها، [امّا] او در جواب با تعبیرات توهینآمیز و سبُکى به میرزا جواب داد که شما مشغول درس خودتان باشید، مشغول کار خودتان باشید، به این …سهم بیشتر روحانیون در اصلاح کلی و بلندمدت جامعه
… همهى دستگاهها با نواى اسلامى هنوز حرکت نمیکنند؛ در این تردیدى نیست و غیر از این هم انتظارى نیست. صدر اسلام را شما نگاه کنید؛ زمانى که نفَس مطهّر پیغمبر به مردم میخورد، اینجور نبود که همهى مردم یکشبه مسلمان بشوند و همهى کارها در مدّت کوتاه اصلاح بشود. [براى] اصلاح کلّى و عمومى، حرکت بلندمدّت لازم است که آن هم به عهدهى همه است و از جملهى این همه و بیشترین تکلیف، به عهدهى ما معمّمین و روحانیّون است. پس این وظیفهى اوّل: حفظ نظام. هیچکس نمیتواند به اتّکاء اینکه فلان جا فلان تخلّف شده، حرکتى انجام بدهد یا حرفى بزند که این نظام اسلامى را تضعیف کند. البتّه براى اصلاح مفاسد، همه باید از طرق معقول خودش کار کنند. امر به معروف و نهى از منکر یک واجب اسلامى …پیشتازی روحانیت در میدانهای کار و خطر
… که اینهمه امتحان دادند در دوران سیزدهسالهى گذشته، باز هم هستند؛ خطا است اگر کسى خیال کند که اینها مأیوس شدند یا رو برگرداندند؛ بههیچوجه اینجور نیست. دیدید در بیستودوّم بهمن؛ و در همهى مراسمها، و هر جا لازم باشد، خواهید دید که این ملّت ایستادهاند. روحانیّت هم بایستى وظیفهى خودش را بداند که در میدانها ــ میدانهاى کار و تلاش و بخصوص خطر ــ پیشاپیش مردم باشد و امیدواریم خداوند به همهى ما این توفیق را عنایت بکند.محدودیت پایگاههای تبلیغ علما در گذشته در مقایسه با امروز
… جلو رفت. البتّه آنجا دیگر با سعهى صدر [باید رفتار کرد]. اینکه عرض میکنیم «محتوا»، یادمان باشد که ما عمامهاىها سالهاى متمادى منتظر بودیم که یک گوشهاى از یک شهرى در یک مسجدى یا حسینیّهاى چهار نفر جمع بشوند، ما یک کلمه حرف بزنیم. بیش از این که نبوده. در یک شهرى یک عالِمى، یک پیشنمازى، یک منبرى خوبى، یک فاضلى بود و کسى غیر او نبود یا کس چندانى غیر او نبود. جوش میزد، غصّه میخورد، زحمت میکشید، به این متوسّل میشد، به آن متوسّل میشد، رفع تهمت میکرد، ایجاد مقتضى میکرد، ایجاد زمینه میکرد، براى چه؟ براى اینکه همین یک وجب مسجد را از او نگیرند. مثلاً فرض کنید که آقاى پورمحمّدى[17] در مسجد سقّاخانه در رفسنجان یا فلان مسجد در فلان شهر دیگر؛ چرا؟ چون فکر میکرد که الان پایگاه اِشعاع[18] فکرى همین جا است؛ اگر اینجا را هم بستند هیچ چیزی باقى نمیماند. امروز هم همینجور است؟ امروز شما در این شهر دارید …جداییناپذیری علمای دین از نظام جمهوری اسلامی
… مثل گذشته جدا از مسائل و حوادث عالم نیست. امروز حوزهى علمیّه یک حقیقتى است که با همهى دنیا مرتبط است؛ مستقیم و غیر مستقیم. بنابراین سخن از حوزهى علمیّه با مسائل جارى جهان اسلام هم بىشک مرتبط است؛ همچنان که با مسائل کشور و مسائل دولت داراى ارتباط تام است. عرض کردهایم که نظام جمهورى اسلامى، نظامى نیست که مجموعهاى از علماى دین، ممکن باشد که از آن جدا باشند؛ آن هم مجموعهى عظیم حوزهی علمیّهى قم که خود پدیدآورندهی این انقلاب و زمینهساز پیروزى آن و پشتیبان و پشتوانهى معنوى آن در تمام طول سالهاى گذشته بوده است و انشاءالله همواره خواهد بود.انتقاد طلاب جوان از بیعملی علما در سالهای ضعف دیکتاتوری پهلوی
و البتّه چیزى هم هست که نسلهاى آینده این را تحمّل نخواهند کرد، قبول نخواهند کرد. هر کسى کنار بکشد، غیر از مؤاخذهى الهى، بلاشک مواجه خواهد شد با مؤاخذهى نسلهاى آینده. من یادم نمیرود در سنین جوانى ماها؛ آن زمانى که شور جوانى طلبگى داشتیم، یعنى سالهاى بین ۳۰ تا ۴۵ یا۵۰، همواره ما ایراد میکردیم و نق میزدیم به آن کسانى که سالهاى بین ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ را درک کردند و براى روحانیّت کارى نکردند. نسل ما این کار را میکرد. دائماً میگفتیم چه آدمهاى بىعرضهاى بودند، چه آدمهاى بىفکرى بودند؛ ده سال دیکتاتورىِ پهلوى رقیق و ضعیف شده بود ــ مخصوصاً سالهاى اوّل آن ــ علما چرا کارى نکردند! مگر نسلهاى آینده گریبان ما را ول میکنند؛ ولو در گور هم باشیم؟ نمیشود بىتفاوت بود؛ امکان ندارد. این شق دوّم هم ممنوع است.لزوم پرهیز از کمتر بودن باطن روحانی از ظاهر او
… لباس هر جا باشید، مردم به شما احترام میکنند، سلام میکنند، وقت نماز بشود، اگر بخواهند از بین خودشان یک نفر را به امامت بگمارند، شما را خواهند گمارد. اینها حاکى است از اعتماد دینى مردم به این لباس. خود این، یک مسئولیّتى را به طور اضافه بر دوش ما بار میکند. ما باید کارى کنیم که مشمول آن روایاتى نباشیم ــ مضمون روایت این است ــ که هر کسى باطن او از ظاهر او کمتر بود، فَهُوَ مَلعون. در شأن نزول یا در ذیل روایاتى که به مناسبت سورهى مبارکهى برائت یا انفال [است] ــ سالها پیش دیدم، [دقیقاً] یادم نیست ــ مراجعه بفرمایید، هست این روایات. پس این هم یک مسئولیّت دیگر.نقش خوب روحانیت در قضایای استان بوشهر
… همراه با همکارى و همفکرى با مسئولین اجرائى استان دارا هستند و همچنین معلوم شد ــ و معلوم بود طىّ گزارشها ــ که بحمدالله نمازهاى جمعه در این استان ــ هم در خود بوشهر و هم در شهرهاى دیگر این استان ــ از کیفیّت مطلوبى برخوردار است؛ خطبهها بامحتوا و پُرمغزند. البتّه بنده نمیتوانم ادّعا بکنم که از اوضاع روحانیّت این استان به قدر کافى مطّلعم [امّا] آنچه اجمالاً در مجموع قضایاى این استان فهمیدهام، این است که روحانیّت نقش خوبى داشته است؛ حق هم همین است.تمامشدنی بودن ذخیرهٔ آبرویی علما بسته به عمل آنان
و همین مجاهدتها و ازخودگذشتگىها بود که یک ذخیرهى تمامنشدنى ــ البتّه تمامنشدنى که عرض میکنیم، حالا بعد یک فذلکهاى[8] باید عرض کنم؛ همهچیز تمام میشود، حتّى این ذخایر آبرویى هم دیر یا زود تمام میشود؛ بسته به عمل ما است ــ یک ذخیرهى عظیمى از حیثیّت عمومى، علماى اسلام بخصوص علماى شیعه در ایران به وجود آوردند که آن ذخیره توانست این انقلاب را به پیروزى برساند؛ این را توجّه کنید. یعنى اگر کسى خیال کند که این انقلاب عظیم با آن قدرت بىنظیر امام ــ قدرت روحى و آن صلابت معنوى که در این مرد بود که در هزاران هزار انسان یکى آنجور پیدا نمیشود؛ آنطور که ما دیدیم و تجربه کردیم ــ بدون آن اعتقاد معنوى عمیق مردم ایران به …مسئولیتهای سنگین روحانیان امروز افزون بر تکالیف گذشته
و امّا امروز؛ امروز همان تکالیف و مسائل سنگین و مسئولیّتهاى سنگین بر دوش من و شماى روحانى هست، مع شىءٌ زائد؛ ما چند چیز را باید رعایت کنیم، یعنى چند چیز را باید بدانیم تا بر اساس آن بفهمیم که حرکت ما چقدر باید دقیق و حسّاس باشد: اوّل، اصل مسئولیّت عالِم دین. مسئولیّت اوّل عالِم در مقابل کسانى که محتاج به علم او هستند، این است: لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنّاسِ وَ لا …لزوم مراقبت فعالان نظام در رفتار و گفتار برای پرهیز از نفرتآفرینی
… دلها و عشقها و شوقها و عواطف و کششهاى به اسلام را که امروز زیاد هم هست، با عمل نسنجیدهى خودمان، با کار بد خودمان تبدیل به نفرت بکنیم. این، آن چیزى است که گذشتگان ما دیگر لااقل به این شدّت دچار آن نبودند؛ [امّا] من و شما دچارش هستیم و من بیشتر از شما دچارم. هر کسى که در این نظام فعّالتر است و بارزتر است، بیشتر دچار این قضیّه است. بایستى علاج کنیم، یعنى بایستى مواظب باشیم؛ مواظب باشیم که اینجورى نشویم؛ در رفتار خودمان، در کردار خودمان، در گفتار خودمان، در سلوک خودمان. این هم این مسئلهى سوّم که این وظیفهى امروز ما است.اهمیت تکلیف علما در ناکام گذاشتن دشمن
… امّا اگر مجاهدت نشود، اگر بیکار بنشینیم، اگر هشیارى به خرج ندهیم، اگر در سنگر بخوابیم، باز هم دشمن نمىآید سنگر ما را فتح کند؟ چه کسى چنین چیزى را گفته؟ ما باید تلاش کنیم تا دشمن ناکام بشود؛ اگر ما تلاش نکردیم دشمن کامیاب خواهد شد؛ و نستجیر بالله من ذلک. ما نباید بگذاریم در زمان ما، با مسئولیّت ما، روى دوش ما [این اتّفاق بیفتد]. این است که تکلیف علما از این جهت هم بسیار مهم است.بهرهگیری از روحانیون خوب برای پرکردن خلأهای معنوی نیروها
خداوند انشاءالله کمکتان کند. خدا انشاءالله شما و ما را هدایت کند. و از وجود روحانیّون خوب، نفسهاى گرم، و برادرانى که هستند استفاده کنید انشاءالله براى پُر کردن خلأهای معنوى. امیدواریم که خداوند انشاءالله به همهى شما توفیق بدهد و مشمول توجّهات مخصوص ولىّعصر (ارواحنا فداه و سلام الله علیه) باشید.از خلاف مروت بودن تا پذیرفته شدن لباس نظامی روحانی
… مستقیم میرفتم خدمت ایشان، یک چیزى راجع به آنجا میگفتم و مىآمدم. شاید بار اوّلى بود که خدمت ایشان رسیدم؛ تا این چکمههایم را دم در دربیاورم، ایشان از پشت شیشه همینطور نگاه میکردند به آن هیئت بنده که لباس نظامى زیر قبا تنم بود. وقتى رسیدم، دستشان را بوسیدم. خودشان گفتند که یک وقتى بود که این لباس شما خلاف مروّت بود و حالا بحمدالله وضع به اینجا رسیده. من احساس کردم که ایشان خوشحالند. یک قدرى هم در دلم تردید بود اوّلى که در اهواز قبا را کندم و لباس نظامى پوشیدم؛ در ذهنم بود که آیا حالا از این کار مثلاً [ایشان خوشحالند یا نه]؛ بعد که دیدم ایشان لبخندى زدند و لطفى کردند، فهمیدم که خوشحالند.وابستگی بسیاری از روحانیون بلوچستان به خوانین برای گذران زندگی
مردم هم راه زندگی را فهمیده بودند. هر کس میخواست زندگی کند، باید منفذی به آن خان مییافت. آخوند هم اگر میخواست زندگی کند، بایستی خودش را به خان وصل میکرد؛ لذا خیلی از روحانیون آنجا هم به خوانین متصل شده بودند، با آنها ارتباط داشتند، با آنها مأنوس بودند و زندگیشان یک طوری میگذشت. این، وضعیت بلوچستان بود. مردم در آنجا اینگونه رنج کشیدند.روحانیت مردمی ویژگی ممتاز ایران در میان کشورهای اسلامی
البتّه کشورهاى اسلامى یک خصوصیّتى داشتند که همان اسلام بود و کشور ما در بین کشورهاى اسلامى یک خصوصیّت دیگرى داشت اضافهى بر آن، که روحانیّتِ مردمى بود؛ و میدانید در کشورهاى دیگر اسلامى به این شکلِ ایران نبوده و هنوز هم نیست.نقد فرهنگ تضییع عمر شمردن کار اجتماعی در برابر منبر رفتن با دریافت پول
… ماه رمضان بیایید فلان دهِ فلان شهر، یک ماه اینجا بمانید و فرض بفرمایید آخر ماه رمضان هم یک صد هزار تومانى، هشتاد هزار تومانى به شما خواهند داد، ما میرویم. روزى یکى دو منبر میرویم، یک مقدار هم مطالعهى جنبى میکنیم، آخر ماه هم صد هزار تومان میگیریم، مىآییم. این را تضییع عمر به حساب نمىآوریم. خب دیگر بالاخره منبرى رفتیم و کارى کردیم و پولى هم درآمده؛ امّا اگر همین یک ماه را ما دنبال تقسیم اراضى مستحقّ للنّاس، مستحقّ للغیر ــ که حالا دست دیگران است یا افتاده همینجورى ــ برویم، خیال میکنیم تضییع شده. من گمان میکنم این فرهنگ، فرهنگ خیلى قابل دفاعى نباشد. به نظر من ما باید وقت صرف کنیم براى این کار. خب اگر وقت صرف کردیم، کار متقنتر هم درمىآید. یعنى از این آقایان، این چهرههاى موجّه، به حسبِ عادت، خیلى مستبعدِ نزدیک به محال است که یک کارِ خلاف شرعى صادر بشود. یعنى یک موردى که یک زمینى است، موات نیست به …کمبود روحانی باصلاحیت برای فعالیت در کشورهای دیگر
ما الان برای اینکه در یک کشور حداقل یک نفر روحانىِ باصلاحیت وجود داشته باشد و بخواهیم در آنجا کارهایی بکند، واقعاً دچار مشکلیم؛ که خود شما الان چهقدر این مشکل را لمس میکنید. اگر بخواهید دفتری درست کنید که زیدی برای شما باشد و کار بکند، من خیال میکنم که الان دچار مشکل خواهید شد. از حالا بروید از آن نیروهای محلی و امکانات طبیعی استفاده کنید. گاهی افرادی به خارج میروند؛ از اینها به عنوان رابط این قضیه استفاده کنید. مثلاً ما الان کسانی از بزرگان و از فضلا و از اهل علم داریم که به مناسبتهای گوناگون - مثل مناسبت بیستودوم بهمن - به اینجا …امید و تکیهٔ معنوی مردم به روحانیت
امروز چشم مردم به شما است. امید مردم به روحانیّت است؛ تکیهى معنوى مردم به روحانیّت است. بزرگترین مظهر عمومى روحانیّت در همهجاى کشور، ائمّهى جمعه هستند. البتّه در حوزههاى علمیّه و مراکز علمى، اساتید و اساطین[14] و مراجع و مانند اینها هستند امّا مخصوص بعضى از نقاط کشورند؛ آنچه در همهجاى کشور عمومیّت دارد، امامت جمعه است. امامت جمعه، هم …