در پیکرهى جامعه که هر قشر حکمِ عضوى از اعضا را دارد و وظیفهاى بر دوشش است، روحانیان دو وظیفه و شأن دارند: یک شأن، شأنِ مغز است و شأنِ دیگر، شأنِ زبان. شأن همهى متفکّران و فرزانگان و خردمندان و روشنفکران در یک جامعه، شأنِ مغز است. علماى دین هم، چنین شأنى دارند؛ یعنى باید بیندیشند و مردم را هدایت و راهنمایى کنند. اما علاوه براین، یک شأن دیگر هم براى علماى دین وجود دارد که همان شأنِ زبان است: «قوام الدّین باربعه: بعالم ناطقٍ مستعمل له.»[4] چقدر در قرآن با عباراتى همچون «لتبین للنّاس»، «هذا بیانٌ للنّاس»، بر بیان و تبیین تکیه شده است! این، شأن علماى دین است که باید تبیین و بیان کنند.روحانیت
نامهای دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم بهمناسبت دومین سالگرد شهادت آیتالله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰
سیر زمانی
از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴۱۳۵۸۱۴۰۴
فقط سال ۱۳۶۹همهٔ سالها
تعریف در کلام رهبر
دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اىبسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اىبسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] اینجورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى که کار در این زمینهها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیرهى فیّاض تمامنشدنى ذکرالله؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها انسان را فیضان[9] میبخشد. اگر بخواهیم که این باران طهورى که از سخن شما تراوش میکند و نازل میشود، حقیقتاً مطهِّر باشد، اَدناس[10] و اَرجاس[11] را از دلها و ذهنها بزداید، باید آن را تصفیه کنیم. همانطور که من مکرّر از قول مولوى[12] نقل کردهام این مطلب را که میگوید این آبهاى عالم که همهى پلیدیهاى عالم را از بین میبرند، همهى کثافتها و دنسها[13] و نجاستها با [این] آب تطهیر میشود امّا خود آب متغیّر و کثیف میشود. بعد این آب، براى اینکه دوباره طهارت خودش را به دست بیاورد، عروج میکند؛ به شکل بخار بالا میرود و به شکل باران دوباره نازل میشود؛ «ماءً طَهورًا»[14] برمیگردد. یک معراجى لازم است، یک عروجى لازم است براى اینکه انسان بتواند آن طهارت را بازیافت کند و مطهِّر بشود و وارد فضاى ذهن و دل و فکر مخاطب بشود تا بتواند او را تطهیر بکند، وَالّا آب آلوده مطهِّر هم نیست. بنابراین پناه بردن به ذکرالله و توجّه به خدا و عرض نیاز و هدایت خواستن و تضرّع کردن، [طهارت را] تأمین میکند، تضمین میکند. از این جهت هیچ مشکلى انسان ندارد و همیشه این ذخیرهى فیّاض لطف و رحمت الهى دم دست انسان است؛ این دو خصوصیّت.مرحوم شهید مدنی یک نمونهی برجستهای از یک روحانی فعّال و حائز جهات گوناگون هستند. چون روحانیّت را برخلاف مشاغل و حیثیّتهای دیگری که در جامعه وجود دارد نمیشود در یک بُعد خلاصه کرد؛ مثلاً بگوییم روحانی یعنی کسی که فقط علوم مربوط به امر دین را وارد است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط مشغول تبلیغ دین است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط در ارتباط با مردم است، یا روحانی یعنی کسی که به امور دینی و مسائل روحی و خودسازی و مانند اینها خیلی توجّه میکند. هر کدام از اینها به تنهایی معنای روحانی مطلوب نیست؛ روحانیّت دارای همهی این جوانب است. و یک روحانی خوب، روحانی واقعی، آن کسی است که در همهی این جوانب یا عمدهی این جوانب، انسان بتواند در او یک حرکتی و فعّالیّتی مشاهده کند. ایشان حقیقتاً یک مصداق بارزی از روحانی کامل بودند. اوّلاً ایشان ملّا بود، عالم بود، فقیه بود. در قم و نجف تحصیلات عالیهی فقه و اصول، همچنین معقول کرده بودند و مرد عالمی بود. آگاهانه و از روی معرفت عمل میکرد، کار میکرد، اقدام میکرد. خاصیّت علم در انسان همین است که حرکات او و سکنات او عالمانه است، منطقی است؛ این خصوصیّت در ایشان بود.شاهدها (۵۳ پاراگراف)
وظیفهٔ دینی و ملی قدرشناسی و تبعیت از روحانیون
موضعگیرىهاى دشمنان، بدرستى همان حقیقتى را براى مردم آگاه و جامعهى روحانیّت متعهّد و انقلابى آشکار میسازد که امام حکیم و روشنبین ما بارها آن را بیان کردهاند؛ یعنى اوّلاً اینکه قدرشناسى از روحانیّون بزرگوار و تبعیّت از آنان، وظیفهاى دینى و ملّى و انقلابى است که هیچ گونه غفلت از آن جایز نیست؛ ثانیاً اینکه تحجّر و واپسگرایى در میان روحانیّون و یا خداى نخواسته توجّه به منافع شخصى و دنیاطلبى و روى آوردن به زیورهاى مادّى و سوء استفاده از مکانت اجتماعى، خطرش براى روحانیّت کمتر از حملات دشمن نیست؛ بلکه بمراتب از آن بیشتر است؛ و ثالثاً وضعیّت دوران …وظیفهٔ تضمین حرکت جامعه به سوی معنویت با معنویت صادقانهٔ خود
آقایان علما! ما اگر بخواهیم از اسلامى که با این اقتدار، امروز در صحنهى سیاست دنیا ظاهر شده است دفاع بکنیم ــ هر گروهى سهمى دارند، وظیفهاى دارند ــ آنچه وظیفهى ما معمّمین است و آنچه لازم است، این است که باید این جامعهاى را یا این حرکتى را که به سمت معنویّت حرکت میکند، با معنویّت منطقى و مستدل و صادقانهاى که از خود ما بُروز میکند، تضمین کنیم؛ وظیفهى ما امروز این است. در عَلمداران دین نباید چیزى مشاهده بشود که از آن رایحهى دورى از معنویّت استشمام بشود؛ وَالّا حرکتى که به سمت معنویّت است، ضربه خواهد خورد. چیزى که از آن بوى علاقهمندى به دنیا و زخارف[12] دنیا، خودپرستى و منیّت، تنازع براى امور دنیوى استشمام بشود، ضربه وارد …بیسابقه بودن کمیت، قدرت، امکانات و شهرت روحانیت در عصر حاضر
اوّلاً وضع روحانیّت در دوران حاضر را در چند جمله بازنگرى کنیم؛ حرف جدیدى نیست، امّا مهم است. هیچ وقت جامعهى علمى شیعه، در طول تاریخ، به قدر امروز از لحاظ کمّیّت بزرگ نبوده؛ هیچ وقت از لحاظ قدرت، به قدر امروز کارآمد و صاحب قدرت سیاسى و اجتماعى نبوده؛ هیچ وقت به قدر امروز تمکّن مالى و سایر امکانات مرغوب جامعه مثل رسانهها و منبرها و مطبوعات و مانند اینها را نداشته؛ هیچ وقت به قدر امروز در دنیا معروف نبوده؛ هیچ وقت به قدر امروز مورد احترام و تجلیل آحاد انسانها، اعمّ از مسلمان و غیر مسلمان و در میان مسلمین، شیعه و غیر شیعه نبوده؛ هیچ وقت به قدر امروز دشمن نداشته، چه کمّیّت دشمنها، چه کیفیّت و قدرت و مکانتِ[4] سیاسى اجتماعى نظامىِ قدرتها؛ و بالاخره هیچ وقت به …لزوم احساس مسئولیت در همهٔ ردهها از فقیه و مدرس تا روضهخوان معمولی
… منبر، گریه کرد و گفت این همان منبرى است که شیخ انصارى روى آن نشسته، حالا من باید بنشینم روى این منبر. از همین جا شروع کردند ایشان به نصیحت کردن طلّاب که بفهمید چه کارى دارید میکنید و چقدر این مسئولیّت سنگین است؛ که جزئیّات فرمایشات آن روز، الان در ذهنم نیست. این احساس مسئولیّت این قدر مهم است که در حدّ یک مدرّس بزرگ، یک فقیه عالىمقامِ مهیّاى مرجعیّت ــ از آنجا بگیرید ــ تا معمّمین و روحانیّونى که در طبقات پایینتر هستند، تا برسد به یک مرثیهخوان و یک روضهخوان معمولى هم در آن کارى که بر عهده گرفته، باید احساس مسئولیّت بکند. اگرچه رتبهى وجودى شغل در مورد یک چنین کسى بمراتب ضعیفتر است از رتبهى وجودى شغل در مورد یک مدرّس عالىمقام، لکن این هم باید احساس مسئولیّت بکند.اشراف امروز روحانیت بر دستگاههای اقتصادی کشور در قیاس با گذشته
از اعلىٰمرتبهى نفوذ یک روحانى، در گذشته این بود که امور فردى محض را ــ که تازه همه هم عمل نمیکردند، دلبخواهى بود ــ بنویسند روى کاغذ و پخش کنند؛ آنهایى که دلشان میخواهد بگویند ما مقلّد آن آقا هستیم، به همهاش یا به بخشىاش عمل کنند؛ این کجا، آنچه امروز هست کجا؟ امروز روحانیّت است که بر تمام دستگاههاى اقتصادى کشور مشرف است. امروز آن شخص روحانى که سیاستهاى کشور را او باید بگذارد ــ یعنى مقام رهبرى ــ اگر بگوید که شما در بخش مثلاً صنعتى با فلان خصوصیّات، یک ریال حق ندارید سرمایهگذارى کنید، دولت در آن بخش یک ریال سرمایهگذارى نخواهد کرد. امروز سیاستگذارىِ روحانى میتواند مملکت را …تعلق این اختیار به جامعهٔ روحانیت نه تکتک روحانیون
وقتى ما میگوییم روحانیّت، این عظمت را یا این قدرت را یا این امکان را پیدا کرده، معناى آن، این نیست که حالا تکتک روحانیّون داراى این اختیارند؛ نه، این اختیار در میان جامعهى روحانیّت است؛ این بسیار مسئلهى مهمّى است. امروز مثلاً از شما سؤال میکنند که آیا «حِیَل ربا»[14] ی به آن شکل جایز است یا جایز نیست؟ شما با یک نیش قلم ــ که البتّه متّکى به استنباط و فتوا و بررسى جوانب فقهى مسئله است ــ میتوانید بخش عظیمى از چیزهایى که به عنوان حِیَل ربا …پیشگامی علما در انقلاب و مانع بودن حضورشان در برابر استکبار
… امروز بسیارى از همّت استکبار جهانى و بسیارى از پولش و بسیارى از ابتکارش و بسیارى از طرّاحىاش و برنامهریزىاش مصروف این میشود که ببیند چگونه میتواند همین شما را ــ طلّاب و فضلا و علما را ــ از راه راست انقلاب منحرف کند. بله، براى این دارند پول خرج میکنند؛ چون میدانند که اگر علما همچنان که تا امروز پیشگام این انقلاب بودهاند و در صفوف مقدّم، در جنگ، در صحنههاى انقلابى، در صحنهى سیاست حضور داشتند، باز هم حضور داشته باشند، به هیچ وجه استکبار نمیتواند با این انقلاب روبهرو بشود؛ میخواهند این مانع را ــ یعنى شما را، یعنى جامعهى علماى اسلام را ــ از سرِ راه بردارند؛ دارند براى این کار برنامهریزى میکنند.پاسداری از اسلام و نظام اسلامی بهعنوان نخستین مسئولیت روحانیت
خب، در این زمینه بحث طولانى شد؛ البتّه بحث، طولانى هم هست؛ نمیخواهم من در این زمینه، بیش از این صحبت بکنم. پس ما این را بدانیم که امروز مسئولیّت روحانیّت بسیار سنگین است و اوّلین مسئولیّت شما عبارت است از پاسدارى از اسلام و نظام اسلامى؛ این اوّلین مسئولیّت است. آن کسانى که با این انقلاب و این نظام اسلامىِ با این عظمت که اسلام را عزّت بخشید، مسلمین را سربلند کرد، اسلام را در دنیا مطرح کرد، ملّتهاى مسلمانِ تحقیرشده و فراموششده را به یاد اسلام انداخت ــ که مىبینید چطور دارند ملّتها یکى پس از دیگرى به سمت اسلام گرایش …راهنمایی و کمک روحانیت به ملت در دشوارترین مقاطع تاریخ
در جمع کنونى ما شخصیّتهاى علمى باارزش، روحانیّون والامقام و خدمتگزار حضور دارند و امیدواریم که خداوند متعال به همهى شما و به خدمتگزاران این دین مقدّس روزبهروز فیوضات و برکات خود را بیشتر شامل بفرماید و افاضه بفرماید و برکات روحانیّت عظیمالشّأن که در دشوارترین مقاطع تاریخ، مانند باران رحمتى بر سر این ملّت نازل شده است و راه را نشان داده و در پیمودن راه به نفوس مردم کمک کرده است، انشاءالله بر سر این ملّت و ملّتهاى مسلمان مستدام و مستمر بماند.نیاز جهان اسلام به نقش روحانیون و مبلغان دین
… چه برسد به ملّتهاى مسلمان. این ملّتهایى که مىبینید در زیر بار ستم قدرتهاى بزرگ پشتشان خم شده و زجر میکشند، به خاطر دورى از اسلام است. بیدارى اسلامى، ملّتها را نجات خواهد داد و لذاست که هوشمندترین انسانها در کشورهاى مختلف، امروز به خطّ اسلام رو آوردهاند؛ همان راهى که قرآن به آنها نشان میدهد ــ چون راه عزّت است، راه نجات است ــ و به نقشى که امروز معمّمین و روحانیّون و علما و گویندگان و وعّاظ و طلّاب علوم دینیّه و ائمّهى جماعت و همهی ملبّسین به این لباسِ تبلیغ و دعوت و دین ممکن است ایفا کنند، امروز دنیاى اسلام با تمام وجود نیازمند است.لزوم آشنایی روحانیان دورمانده با پیشرفتهای علمی و مسائل جهان
… ریشههاى قضیّه آگاه بودند و مظاهر آن را در دوران سلطهى حکومت پهلوى مشاهده کرده بودند و علاج مشکلات کشور و بقاى استقلال کشور و شعار «نه شرقى و نه غربى» در کشور را در این میدانستند که روشنفکران ما، تحصیلکردگان جدید با دین و ایمان مذهبى حقیقتاً آمیخته باشند؛ و روحانیّون ما که از آن طرف بر اثر عواملى ــ از جمله همین عواملى که گفته شد ــ از پیشرفتهاى علمى و حوادث جهان و رویدادهاى مهمّ کشور به دور مانده بودند و بعضاً دچار جمود شده بودند، با مسائل جدید آشنا بشوند، با پیشرفتهاى دنیا آشنا بشوند، با حوادثى که در دنیا میگذرد آشنا بشوند، پیشرفتهاى علمى را ببینند، روشهاى تازه را تجربه کنند؛ این همان وحدت حوزه و دانشگاه است. وحدت حوزه و دانشگاه، یعنى وحدت در هدف؛ همه به سمت ایجاد یک جامعهى اسلامى پیشرفتهى مستقل، جامعهى امام، جامعهى پیشاهنگ، جامعهى الگو، ملّت شاهد، ملّتى که ملّتهاى دنیا با نگاه به او جرئت پیدا کنند تا فکر تحوّل را در ذهن …رواج تمسخر روحانیون در کوچه و خیابان در دوران رضاخان
… رضاخان در این مملکت که یقیناً هدایتشدهى از سوى انگلیسها و قدرتهاى پشت سرِ رضاخان بود ــ چون عقل خودش و تشکیلاتش به این چیزها نمیرسید ــ همین بود که روحانیّون را بدنام کنند؛ او به برداشتن عمامه اکتفا نکرد؛ به بدنام کردن روحانیّون مشغول شد؛ کار را به جایى رساند که در کوچه و خیابان بچّههاى مردم یک آخوندى را که میدیدند مسخره میکردند؛ این شد عرف رایج.تمسخر روحانیون حتی از سوی کودکان در فضای عمومی آن دوران
خب در محیط خانوادهى آخوندى [اینطور بود]. خود من در کوچه از مدرسه که برمیگشتم، مورد همین تهاجمهاى مسخرهآمیز بچّهها قرار میگرفتم. مشهد به آخوند میگویند آشیخ، حالا سیّد هم که هست، میگویند آشیخ. بچّهها بازى میکردند، ما که رد میشدیم، گاهى مسخره [میکردند] و میگفتند آشیخ، آشیخ. از بچّگى بنده این را میدیدم، یعنى وضع زندگى خود ما این بود. آن وقت من با همین وضعیّتِ قبابهتن، سر کوچهمان والیبال بازى میکردیم با بچّهها. همسایگى ما، نزدیکى منزل ما، نزدیکى کوچهی ما یک منبرىاى در مشهد بود، [به نام] آقاى فائقى ــ خدا بیامرزد؛ …احتمال وجود دست سیاسی برای کشاندن روحانیون به فساد و رشوه
خب حالا یک گروهى پیدا بشوند، این همه زحمات را بر باد بدهند؛ به جاى انگلیس و رضاخان و محمّدرضا و مانند اینها، یک آقایى با ریش و عمامه و هیکل و عنوان و مانند اینها، یک کار خلافى انجام بدهد! اینکه خیلى [مؤثّرتر و] موفّقتر است از آن همه کارهایى که [آنها] کردند. پس اگر ما فرض کنیم یک دست سیاسىاى وجود دارد که آخوندجماعت را به فساد و به رشوهخوارى و به این چیزها بکشد، فرض خیلى دورى نکردهایم. یک دستگاهى لازم است که کنترل کند؛ آن دستگاه همین دادسرا و دادگاه ویژهى روحانیّت است؛ باید کنترل کند. البتّه یک عدّهاى هستند که فساد ندارند، مشکلشان مشکل سیاسى است؛ آنها هم یک جور دیگر؛ آنها دارند از این وجههاى که به برکت قیام امام و فداکارى این …همراه شدن علم با عمل در روحانیت برخلاف خواست مخالفان آن
بسیار جلسهى جالب و شیرین و تاریخىاى است. اگر آن کسانى که بیش از هفتاد هشتاد سال با پول بىحساب، یک مبارزهى همهجانبهاى را با روحانیّت شیعه شروع کردند، میدانستند یا حدس میزدند که در میان روحانیّت علىرغم خواست آنها، عناصرى پیدا خواهند شد که علم را با عمل، آن هم عملى به این دشوارى همراه خواهند کرد، قطعاً در برنامههاى ناموفّق خودشان، تجدید نظر اساسى به عمل مىآوردند. جمعى طلّاب جوان از حوزههاى علمیّه بروند به میدان نبرد و پس از آزمایش دوران سخت جنگ، آزمایش اسارت را هم با موفّقیّت از سر بگذرانند و با عشق و امید به روحانیّت، به خاستگاه رفیعالمنزلهى خودشان برگردند؛ این بسیار حادثهى عجیب و تاریخى و عظیمى است. و من عرض کنم …پیشبرد کارها با نفوذ امام جماعت بدون بودجه و قدرت قانونی
… را که تمام کرد براى مردم مسئلهاى بگوید، براى مردم دینى بگوید، تفسیرى بگوید، حرفى بزند و پا شود برود بیرون. یعنى اینجور [باشد]، ساعتى از وقت خودش را در اینجا صرف بکند؛ اینجور پیشنمازى به نظر بنده خیلى فرد مفید، مؤثّر، بابرکت و جلبکنندهى عواطف [است]. در سایهى این پیشنمازى است که وقتى این پیشنماز به آن کسانى که دیگر با مسجد او سر و کار دارند و رفت و آمد دارند، حتّى کسانى که وقت هم نمیکنند بروند مسجد امّا دورادور میدانند این آقا چه آقاى خوبى است، از دیگران شنیدهاند، وقتى در حوزهى اینها اشاره کند که فلان کار باید انجام بگیرد، نه بودجه میخواهد، نه قدرت قانونى میخواهد، نه بخشنامه میخواهد؛ آن کار طبق نظر او و گفتهى او انجام خواهد گرفت.ضرورت حضور مستمر روحانیون و نیروهای مردمی در مناطق آسیبدیده
با توجّه به عمق مصیبت وارده و وسعت خرابیهای ناشی از زلزله و لزوم اقدام فراگیر و سریع و هماهنگ، و بنا به ضرورت حضور مستمرّ روحانیّون معظّم و نیروهای مردمی در مناطق آسیبدیده، به جنابعالی مأموریّت میدهم که در استان گیلان مستقر گردیده و ضمن ابلاغ پیام همدردی و تسلیت اینجانب به مردم داغدیده و مصیبتکشیدهی شهرها و روستاهای آن سامان، تمام تلاش و توان خود را در کمک به امر امداد و تقویت همکاری کلّیّهی دستگاهها و هدایت صحیح و بهموقع کمکها به مناطق و مردم آسیبدیده معمول داشته، نهایت همکاری را با امامجمعهی محترم و استاندار بفرمایید و گزارش پیشرفت کار را مرتّباً به اینجانب ارسال فرمایید.ضرورت حضور مستمر روحانیون و نیروهای مردمی در مناطق آسیبدیده
با توجّه به عمق مصیبت وارده و وسعت خرابىهاى ناشى از زلزله و لزوم اقدام فراگیر و سریع و هماهنگ، و بنا به ضرورت حضور مستمرّ روحانیّون معظّم و نیروهاى مردمى در مناطق آسیبدیده، به جنابعالى مأموریّت میدهم که در استان زنجان مستقر گردیده و ضمن ابلاغ پیام همدردى و تسلیت اینجانب به مردم داغدیده و مصیبتکشیدهى شهرها و روستاهاى آن سامان، تمام تلاش و توان خود را در کمک به امر امداد و تقویت همکارى کلّیّه ى دستگاهها و هدایت صحیح و بهموقع کمکها به مناطق و مردم آسیبدیده معمول داشته، نهایت همکارى را با امامجمعهى محترم و استاندار بفرمایید و گزارش پیشرفت کار را مرتّباً به اینجانب ارسال فرمایید.لزوم صرفنظر روحانیون قاضی از امور حلالی که برای مسئول تبعات دارد
الان در جمع شما هم مشخّص است که روحانیّون و معمّمین بیش از غیر معمّمین هستند. در همه جاى کشور هم همینجور است و روحانیّون در دستگاه قضا زیاد حضور دارند. خیلى از چیزهایى که یک انسان معمولى به دنبال آن است، بعضىاش حلال و طیّب هم هست امّا براى آدم عادّى؛ براى کسى که مسئولیّت دارد، مخصوصاً مسئولیّت قضا، ممکن است تبعاتى داشته باشد، سُمعهى[4] بدى داشته باشد؛ آقایان باید از اینها صرف نظر کنند. شوخى نیست؛ مسئله، مسئلهى ایجاد یک راه جدید در زندگى بشر است؛ این انقلاب این[جور] است. مىبینید دنیا چه خبر است؛ این انقلاب که یک راه تازه در زندگى انسان باز کرده، باید بتواند تیزى و بُرندگى خودش را حفظ کند، تا این راه همچنان گشاده و باز بماند، تا ملّتها امید پیدا …مراقبت بیشتر روحانیون و صاحبان لباس انقلاب در حفظ صورت اسلامی جامعه
… در تبلیغاتشان بمباردمان[7] تبلیغاتى کنند این حرفها را؛ لکن گوش به حرف دشمن ندهید؛ دشمن، دشمن است. ظواهر اسلامى جامعه باید حفظ بشود و اسلامى باید باشد. این جامعه، جامعهى اسلامى است و جامعهى اسلامىِ نمونه است. زنها باید مواظب باشند؛ مردها باید مواظب باشند؛ کسانى که مأموریّت دارند، بیشتر باید مواظب باشند؛ کسانى که در لباس انقلابند ــ مثل روحانیّون و دیگر کسانى که لباسهاى وابستهى به انقلاب را دارند ــ بیشتر از دیگران باید مواظب باشند. همهى آحاد جامعه باید سعى کنند صورت جامعه را یک صورت اسلامى قرار بدهند.لزوم قدردانی از مردم و حفظ و تقویت آرزوهای معنوی آنان
… استان، تلاشهایى را شروع میکنند از شرق استان تا غرب استان که همهى شما شاهد و حاضر و ناظر بودید یا از نزدیک شنیدید؛ و مشت محکم مردم مؤمن در این استان نواخته میشود به صورت آن کسانى که خیال میکنند میتوانند ایمان این مردم را دستِکم بگیرند؛ این چیز مهمّى است. این را از این جهت عرض کردم که اوّلاً علاقه و ارادت خودم را به مردم مازندران، به وسیلهى شما آقایان محترم به آنها ابلاغ کنم، ثانیاً مزید تذکّرى باشد براى حضرات آقایان محترم در این استان، جهت توجّه و التفات به این مردم و قدردانى از آنها و حفظ آرزوهاى معنوى و روحانى آنها و تقویت این آرزوها و مقابلهى با هر حرکتى که در جهت خلاف درخواست معنوى و روحى این مردم مؤمن و خالص و سالم و عزیز محسوب بشود.لزوم اصلاح اخلاقی و اصلاح فکر، بینش و مشرب دینی و سیاسی روحانیون
… برداشتن بار مسئولیّت ممکن نخواهد شد؛ یک جا خراب خواهد شد و بار بر زمین خواهد ماند و مدّعى، خود را و غیر خود را بدنام خواهد کرد. اگر بخواهیم که بار، سالم به مقصد برسد، باید همه خودمان را اصلاح کنیم؛ بنده خودم را بیش از همه و پیش از همه، مستحقّ اصلاح میدانم. در همهى شئون روحانیّت و وظایفى که علماى دین و روحانیّون و ملبّسین به این لباس دارند، این اصلاح نفْس لازم است. و ما این مسئولیّت را باید حس کنیم؛ قدم اوّل این است که ما احساس بکنیم که مسئولیّت اصلاح نفْس را داریم. اصلاح از لحاظ اخلاقى و روحى و تدارک کردن اخلاص و قصد قربت و اجتناب از گناه ــ همان که امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) فرمود: وَ لٰکِن اَعینونى بِوَرَعٍ وَ اجتِهادٍ وَ عِفَّةٍ وَ سَداد؛[6] اجتهاد یعنى تلاش؛ تلاش دائم براى درست حرکت کردن و منحرف نشدن؛ و ورع و عفّت و سُداد یا سَداد؛ این احساس را باید بکنیم ــ و اصلاح فکر و اصلاح بینش و اصلاح سلیقهى معوج[7] ــ اگر خداى ناکرده در ما هست ــ و اصلاح مذاق و مشرب دینى و فقهى و کلامى و سیاسى و غیره.محدود بودن نفوذ روحانی در گذشته به رسالهای از احکام فردی
… احساس مسئولیّت را باید بکنیم؟ به خاطر همان خطورت۲ مسئولیّتى که در ما هست؛ این «هیچ وقت»هایى که اوّل صحبتم عرض کردم، روى اینها دقّت کنید ــ هیچ وقت این قدر تعداد زیاد نبوده است، هیچ وقت چه نبوده، و مانند اینها ــ هر کدام از این تحدیدها، یک لازمهاى دارد. خب، یک روزى بود که حدّاکثر شعاع وجودى یک روحانى، عبارت بود از اینکه رسالهاى بنویسد که در آن فقط احکام عملىِ فردى ــ و نه اجتماعى ــ مندرج است؛ یک تعدادى از این [هم] بین مقلّدینش منتشر کند تا یک بخش کوچکى از زندگى را هم بر طبق این رساله عمل کنند. آنها هر کارى که میکردند ــ تمام امور اقتصادىشان، زندگىشان، اخلاقشان، رفتارشان، همهاش ــ بر اساس اقتضاى روز و سیاستها و نظام اجتماعى و حکومت [بود]. در رسالههاى عملیّهى ما مسئلهى حکومت مطرح نبود، مسئلهى نظام اقتصادى اسلام مطرح نبود؛ آن خمس و زکاتى که ما …