رفتن به محتوای اصلی

روحانیت

نام‌های دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم به‌مناسبت دومین سالگرد شهادت آیت‌الله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

فقط سال ۱۳۶۸همهٔ سال‌ها

تعریف در کلام رهبر

در پیکره‌ى جامعه که هر قشر حکمِ عضوى از اعضا را دارد و وظیفه‌اى بر دوشش است، روحانیان دو وظیفه و شأن دارند: یک شأن، شأنِ مغز است و شأنِ دیگر، شأنِ زبان. شأن همه‌ى متفکّران و فرزانگان و خردمندان و روشنفکران در یک جامعه، شأنِ مغز است. علماى دین هم، چنین شأنى دارند؛ یعنى باید بیندیشند و مردم را هدایت و راهنمایى کنند. اما علاوه براین، یک شأن دیگر هم براى علماى دین وجود دارد که همان شأنِ زبان است: «قوام الدّین باربعه: بعالم ناطقٍ مستعمل له.»[4] چقدر در قرآن با عباراتى همچون «لتبین للنّاس»، «هذا بیانٌ للنّاس»، بر بیان و تبیین تکیه شده است! این، شأن علماى دین است که باید تبیین و بیان کنند.
دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اى‌بسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اى‌‌بسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] این‌جورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن‌ هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى ‌که کار در این زمینه‌ها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیره‌ى فیّاض تمام‌نشدنى ذکرالله‌؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها انسان را فیضان[9] میبخشد. اگر بخواهیم که این باران طهورى که از سخن شما تراوش میکند و نازل میشود، حقیقتاً مطهِّر باشد، اَدناس[10] و اَرجاس[11] را از دلها و ذهنها بزداید، باید آن را تصفیه کنیم. همان‌طور که من مکرّر از قول مولوى[12] نقل کرده‌ام این مطلب را که میگوید این آبهاى عالم که همه‌ى پلیدی‌هاى عالم را از بین میبرند، همه‌ى کثافتها و دنسها[13] و نجاستها با [این] آب تطهیر میشود امّا خود آب متغیّر و کثیف میشود. بعد این آب، براى اینکه دوباره طهارت خودش را به دست بیاورد، عروج میکند؛ به شکل بخار بالا میرود و به شکل باران دوباره نازل میشود؛ «م‌اءً طَهورًا»[14] برمیگردد. یک معراجى لازم است، یک عروجى لازم است براى اینکه انسان بتواند آن طهارت را بازیافت کند و مطهِّر بشود و وارد فضاى ذهن و دل و فکر مخاطب بشود تا بتواند او را تطهیر بکند، وَالّا آب آلوده مطهِّر هم نیست. بنابراین پناه بردن به ذکرالله‌ و توجّه به خدا و عرض نیاز و هدایت خواستن و تضرّع کردن، [طهارت را] تأمین میکند، تضمین میکند. از این‌ جهت هیچ مشکلى انسان ندارد و همیشه این ذخیره‌ى فیّاض لطف و رحمت الهى دم دست انسان است؛ این دو خصوصیّت.
مرحوم شهید مدنی یک نمونه‌ی برجسته‌ای از یک روحانی فعّال و حائز جهات گوناگون هستند. چون روحانیّت را برخلاف مشاغل و حیثیّتهای دیگری که در جامعه وجود دارد نمیشود در یک بُعد خلاصه کرد؛ مثلاً بگوییم روحانی یعنی کسی که فقط علوم مربوط به امر دین را وارد است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط مشغول تبلیغ دین است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط در ارتباط با مردم است، یا روحانی یعنی کسی که به امور دینی و مسائل روحی و خودسازی و مانند اینها خیلی توجّه میکند. هر کدام از اینها به تنهایی معنای روحانی مطلوب نیست؛ روحانیّت دارای همه‌ی این جوانب است. و یک روحانی خوب، روحانی واقعی، آن کسی است که در همه‌ی این جوانب یا عمده‌ی این جوانب، انسان بتواند در او یک حرکتی و فعّالیّتی مشاهده کند. ایشان حقیقتاً یک مصداق بارزی از روحانی کامل بودند. اوّلاً ایشان ملّا بود، عالم بود، فقیه بود. در قم و نجف تحصیلات عالیه‌ی فقه و اصول، همچنین معقول کرده بودند و مرد عالمی بود. آگاهانه و از روی معرفت عمل میکرد، کار میکرد، اقدام میکرد. خاصیّت علم در انسان همین است که حرکات او و سکنات او عالمانه است، منطقی است؛ این خصوصیّت در ایشان بود.

شاهدها (۴۰ پاراگراف)

نقش علمای دینی در هدایت مردم و قوام امور کشور

… با تشکر فراوان‌ از خدمات‌ و زحمات‌ ارزنده‌ی‌ ایشان‌ در طول‌ اشتغال‌ به‌ این‌ مسؤولیت‌ مهم‌، جنابعالی‌ را که‌ بحمدالله‌ برخوردار از صلاحیت های‌ علمی‌ و عملی‌ ودارای منزلت‌ شایسته‌یی‌ در نظام‌ جمهوری‌ اسلامی‌ می‌باشید به‌ دادستانی‌ این‌ دادگاه‌ منصوب‌ می‌کنم‌. اهمیت‌ شأن‌ و نقش‌ علمای‌ دینی‌ و جامعه‌ی‌ روحانی‌ در هدایت‌ مردم‌ و قوام‌ امور کشور اقتضا می‌کند که‌ نسبت‌ به‌ تخلفات‌ و کجروی هایی‌ که ممکن‌ است‌ از برخی‌ عناصر روحانی ‌نما صادر شود حساسیت‌ و اهتمام‌ نشان‌ داده‌ شود و با متخلفین‌ برخوردی‌ قاطع‌ و منطبق‌ با احکام‌ اسلامی‌ انجام‌ گیرد. امید است‌ همچنان‌ که‌ از جنابعالی‌ معهود است‌ با اتکال‌ به‌ خداوند و اعتماد به عدل‌ قضایی‌ اسلام‌، این‌ مسؤولیت‌ خطیر را عهده‌دار گردید.

لزوم ارائهٔ عملی الگوی کامل عالم دینی به دانشجویان از سوی روحانیون دانشگاه

… علمائی مثل مرحوم آیت‌ا‌لله‌ مطهّری و امثال ایشان در دانشگاه‌ها بود؛ و مرحوم دکتر مفتّح (رضوان ا‌لله‌ علیه) یکی از پُرکارترین و فعّال‌ترینِ این‌گونه روحانیّون بود. طلّاب و دانشجویان قدر یکدیگر را بدانند؛ با یکدیگر آشنا باشند، مرتبط باشند؛ احساس بیگانگی نکنند؛ احساس خویشاوندی و برادری را حفظ کنند و روحانیّون در دانشگاه‌ها کوشش کنند نمونه‌های کامل عالم دین و طلبه‌ی علوم دین را عملاً ‌-قبل از قولاً- به دانشجویان و دانشگاهیان ارائه بدهند و نشان بدهند؛ هر دو نسبت به یکدیگر با حسّاسیّت مثبت و با علاقه همکاری کنند. این همکاری حوزه و دانشگاه و وحدت حوزه و دانشگاه است. البتّه باید برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی بشود.

نقش برابر یا بیشتر متخرجان حوزه در ادارهٔ انقلاب پس از پیروزی

… در اداره‌ی جامعه غافل نشویم؛ این چیز مهمّى است، یعنى شما باید رهبران آینده‌ی انقلاب و کشور را بسازید و فراهم کنید؛ شخصیّت‌هایى که بتوانند رئیس‌جمهور باشند، وزیر باشند، نماینده باشند، نظریّه‌پرداز سیاسى باشند در کشور باید درست کنید و در حوزه بپرورانید. کمااینکه شما ملاحظه میکنید از بعد از پیروزى انقلاب، معمّمین و شخصیّت‌هاى متخرّج حوزه، منهاى امام ‌-اگر امام را بخواهیم [بگوییم] که «لا یعادله احد» و هیچ مجموعه‌اى با ایشان معادل نیست؛ بعد از شخص شخیص آن بزرگوار- در اداره‌ی انقلاب و مسئولیّت‌پذیرى در مسائل انقلاب، چه در قانونگذاری‌اش، چه در قضائش، چه در قوّه‌ی مجریّه‌اش، چه در زمینه‌هاى سیاسی‌اش، اقلّاً نقشى برابر با غیر حوزه‌ای‌ها داشتند؛ اگر نگوییم بیشتر. اینها مال قبلند؛ اینها متخرّجین قبل از انقلابند. به قول آن باغبان قدیمى: «کاشتند و خوردیم، کاریم و خورند»[33] بسیار خب، حالا حوزه کسانى را از این قبیل براى نسلهاى بعد آماده کند؛ حوزه در این مورد چه کرده و چه خواهد کرد؟ البتّه در این زمینه حوزه تلاشهاى خوبى …

درخواست حضور پیوستهٔ روحانیون در یاری رشد فکری و معنوی سپاه

۳) با توجّه به نقش مهم و حسّاس معنویّت و پرهیزکارى و نیز آگاهى عمیق اعتقادى و سیاسى در سپاه، ارگان‌هاى عقیدتى، سیاسى و تبلیغى را بیش از پیش فعّال نمایید و اینجانب ضمن تشکّر و تقدیر از همه‌ی مسئولان دفتر نمایندگى ولی‌فقیه، بویژه روحانیّون معظّم که در گذشته، بویژه در کوران جنگ و جهاد، با ایثار و فداکارى در این حوزه خدمت کرده‌اند و با احترام عمیق نسبت به شهداى از آنان، بخصوص نماینده‌ی حضرت امام، شهید محلّاتى (۲) (رحمة ا‌لله‌ علیهما)، در این فرصت از حوزه‌هاى علمیّه و روحانیّون متعهّد و آگاه میخواهم که با حضور پیوسته و جدّى خود، این نهاد مقدّس را در رشد فکرى و معنوى هرچه بیشتر یارى کنند.

لزوم توجه جدی علما و مبلغان و ذاکران به عاشورا و مصائب امام حسین

… نتایج محرّم را در زندگى خودمان می‌بینیم، یعنى حکومت اسلام، حاکمیّت اسلام، اِعلاء کلمه‌ی اسلام، ایجاد امید در دل مستضعفان عالم به برکت اسلام، آثار محرّم است. ما حالا در دوران خودمان، محرّم را با محصول محرّم، یکجا داریم. با این محرّم چگونه بایستى رفتار کنیم؟ من عرض میکنم ما معمّمین، همه‌ی علماى دین، همه‌ی مبلّغین و همه‌ی ذاکرین باید مسئله‌ی عاشورا و مصائب حسین‌بن‌على (علیه السّلام) را به‌صورت یک مسئله‌ی جدّى و اصلى مورد توجّه قرار بدهیم. واقعاً اگر بخواهیم دور از شعار بحث کنیم و این مسئله را جدّى قرار بدهیم، راهش چیست؟

وظیفهٔ علما و مبلغان دینی در عمق بخشیدن به ایمان مردم

… آن پاسدارى کنیم و آن را قدر بدانیم. و امروز ابّهت ملّت ایران به برکت همین ایمان است. حتّى دشمنان این ملّت هم قبول دارند و اعتراف میکنند که ملّت ایران یک ملّت شجاع و آزاده و نیرومند و تحمیل‌ناپذیر است. سعى کنیم این ایمان را در دلهایمان روزبه‌روز تقویت کنیم. بخصوص آن کسانى که معلّمان مردم و مبشّران به بشارتهاى الهى براى مردم هستند؛ علماى محترم، روحانیّون و وعّاظ و گویندگان و نویسندگان دینى و کسانى که مردم به چشم معلّم دین به آنها نگاه میکنند، در عمق بخشیدن به این ایمان بایستى ‌ان‌شاءالله‌ تلاش کنند. و برادران و خواهران عزیز! بدانید همان‌طورى که خداى متعال در قرآن وعده فرموده است، تا وقتی‌که این ایمان عمیق اسلامى با شما مردم همراه است، هیچ خطرى این ملّت و این انقلاب را تهدید نمیکند و هیچ قدرتى نخواهد توانست کمترین آسیبى به جمهورى اسلامى و این انقلاب …

بی‌همتایی تلاش روحانیت در ده سال انقلاب و جلوگیری از خرابکاری دشمن

و علماى دین حقیقتاً اَعلام دینند. هر عالِمى یک عَلَم اسلام و یک حجّت بر دوست و دشمن است؛ حجّت اسلام به معناى واقعى کلمه. هر عالِم دین این‌جور است. زحمات شما آقایان محترم و علما و فضلا و طلّاب و گویندگان در طول این ده سال حقیقتاً با زحمات هیچ قشرى قابل مقایسه نیست. این ده‌ساله، تلاشهاى شما و صدق و صفاى شما و حضور شما در صحنه‌هاى گوناگون، دلهاى مشتاق را به تپش درآورد و آنها را آماده‌ی فداکارى کرد و دلها را محکم کرد. دشمنان در جاهاى مختلف چقدر میخواستند خرابکارى کنند و حضور یک روحانى مانع از خرابکارى آنها شد. امروز انقلاب و جمهورى اسلامى باز هم به همان تلاشها نیازمند است. باز هم جامعه‌ی روحانیّت باید بیشترین و سنگین‌ترین بارها را بر دوش خود احساس بکند و براى کشیدن آن بارها خود را آماده کند و پیش‌قراول و پیشتاز قشرهاى گوناگون مردم باشد و همچنان که امام همواره …

عالم دینی را برخلاف پزشک نمی‌توان از خارج وارد کرد

… را این‌جور بردارد؛ جورى خیز بردارد که بتواند تا سى سال آینده این تعداد را بدهد؛ همچنان که ما براى پزشک، با دانشگاه‌ها همین‌جور مواجه میشویم؛ میگوییم ما تا بیست سال آینده این تعداد پزشک لازم داریم، دانشگاه‌هاى پزشکى جورى برنامه‌ریزى بکنند که این تأمین بشود. پزشک اگر نداشتیم، از بنگلادش و فلان [جاى دیگر] برمیدارند می‌آورند؛ [امّا] ملّا اگر نداشتیم از کجا بیاوریم؟ پس ببینید این مطلب دوّم هم عبارت شد از توقّعاتى که از حوزه وجود دارد که این توقّعات جز با سازمان‌دهىِ درست انجام نمیگیرد.

قوام نظام به قوام روحانیت و توفیق در بیان معارف اسلامی

امیدواریم خداى متعال به برکات سیّدالشّهدا (صلوات ا‌لله‌ و سلامه علیه) ما را هدایت کند، نهضت را پابرجا بدارد، ‌ان‌شاءالله‌ روحانیّت را ‌-که قوام دستگاه و نظام به قوام روحانیّت است- روزبه‌روز در این جامعه عزیز کند و به همه‌ی ما روحانیّون توفیق بدهد که بتوانیم اسلام را و دین را و معارف اسلامى را و معارف قرآن را و معارف حسینى را به بهترین شکل و بهترین وجه براى اذهان عمومى مردم بیان کنیم. بنده مجدّداً از همه‌ی آقایان محترم به‌خاطر تشکیل این جلسه‌ی خوب تشکّر میکنم. و امیدوارم که محرّم آینده، یکى از بهترین محرّم‌ها در جهت ترویج مبانى اسلامى و انقلابى براى همه‌ی ما و مؤمنین باشد.

نقش روحانیان عقیدتی سیاسی در ایجاد تقوا و پرهیز از زیاده‌روی در نیروهای انتظامی

… احساس محبّت و احساس آرامش کنند. امروز البتّه وضعیّت نیروهاى انتظامى ما با دوران گذشته از زمین تا آسمان تفاوت کرده. امروز نیروهاى انتظامى با مردمند، در کنار مردمند، پشت سر مردمند. هرچه میتوانید باید این روحیه را در خودتان تقویت کنید که شما براى مردمید؛ فلسفه‌ی وجودى نیروهاى انتظامى این است که بتوانند براى آسایش مردم و آرامش محیط زندگى مردم، نظم را برقرار کنند و مواظب باشند مردم دچار ناراحتى نشوند.و برادران عزیز روحانى در عقیدتى ـ سیاسی‌هاى نیروهاى انتظامى نقش مهمّى را میتوانند ایفا کنند در ایجاد روح تقوا و پرهیز از زیاده‌روى در هر امرى در نیروهاى انتظامى، که بحمدا‌لله‌ مشغول هم هستند.