رفتن به محتوای اصلی

روحانیت

نام‌های دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی

مقایسهٔ دیدگاه رهبران
توضیحتهیه‌شده با هوش مصنوعی

قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.

نخستین کاربرد در متن‌های این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم به‌مناسبت دومین سالگرد شهادت آیت‌الله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰

سیر زمانی

از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴
۱۳۵۸۱۴۰۴

روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.

تعریف در کلام رهبر

در پیکره‌ى جامعه که هر قشر حکمِ عضوى از اعضا را دارد و وظیفه‌اى بر دوشش است، روحانیان دو وظیفه و شأن دارند: یک شأن، شأنِ مغز است و شأنِ دیگر، شأنِ زبان. شأن همه‌ى متفکّران و فرزانگان و خردمندان و روشنفکران در یک جامعه، شأنِ مغز است. علماى دین هم، چنین شأنى دارند؛ یعنى باید بیندیشند و مردم را هدایت و راهنمایى کنند. اما علاوه براین، یک شأن دیگر هم براى علماى دین وجود دارد که همان شأنِ زبان است: «قوام الدّین باربعه: بعالم ناطقٍ مستعمل له.»[4] چقدر در قرآن با عباراتى همچون «لتبین للنّاس»، «هذا بیانٌ للنّاس»، بر بیان و تبیین تکیه شده است! این، شأن علماى دین است که باید تبیین و بیان کنند.
دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اى‌بسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اى‌‌بسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] این‌جورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن‌ هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى ‌که کار در این زمینه‌ها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیره‌ى فیّاض تمام‌نشدنى ذکرالله‌؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها انسان را فیضان[9] میبخشد. اگر بخواهیم که این باران طهورى که از سخن شما تراوش میکند و نازل میشود، حقیقتاً مطهِّر باشد، اَدناس[10] و اَرجاس[11] را از دلها و ذهنها بزداید، باید آن را تصفیه کنیم. همان‌طور که من مکرّر از قول مولوى[12] نقل کرده‌ام این مطلب را که میگوید این آبهاى عالم که همه‌ى پلیدی‌هاى عالم را از بین میبرند، همه‌ى کثافتها و دنسها[13] و نجاستها با [این] آب تطهیر میشود امّا خود آب متغیّر و کثیف میشود. بعد این آب، براى اینکه دوباره طهارت خودش را به دست بیاورد، عروج میکند؛ به شکل بخار بالا میرود و به شکل باران دوباره نازل میشود؛ «م‌اءً طَهورًا»[14] برمیگردد. یک معراجى لازم است، یک عروجى لازم است براى اینکه انسان بتواند آن طهارت را بازیافت کند و مطهِّر بشود و وارد فضاى ذهن و دل و فکر مخاطب بشود تا بتواند او را تطهیر بکند، وَالّا آب آلوده مطهِّر هم نیست. بنابراین پناه بردن به ذکرالله‌ و توجّه به خدا و عرض نیاز و هدایت خواستن و تضرّع کردن، [طهارت را] تأمین میکند، تضمین میکند. از این‌ جهت هیچ مشکلى انسان ندارد و همیشه این ذخیره‌ى فیّاض لطف و رحمت الهى دم دست انسان است؛ این دو خصوصیّت.
مرحوم شهید مدنی یک نمونه‌ی برجسته‌ای از یک روحانی فعّال و حائز جهات گوناگون هستند. چون روحانیّت را برخلاف مشاغل و حیثیّتهای دیگری که در جامعه وجود دارد نمیشود در یک بُعد خلاصه کرد؛ مثلاً بگوییم روحانی یعنی کسی که فقط علوم مربوط به امر دین را وارد است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط مشغول تبلیغ دین است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط در ارتباط با مردم است، یا روحانی یعنی کسی که به امور دینی و مسائل روحی و خودسازی و مانند اینها خیلی توجّه میکند. هر کدام از اینها به تنهایی معنای روحانی مطلوب نیست؛ روحانیّت دارای همه‌ی این جوانب است. و یک روحانی خوب، روحانی واقعی، آن کسی است که در همه‌ی این جوانب یا عمده‌ی این جوانب، انسان بتواند در او یک حرکتی و فعّالیّتی مشاهده کند. ایشان حقیقتاً یک مصداق بارزی از روحانی کامل بودند. اوّلاً ایشان ملّا بود، عالم بود، فقیه بود. در قم و نجف تحصیلات عالیه‌ی فقه و اصول، همچنین معقول کرده بودند و مرد عالمی بود. آگاهانه و از روی معرفت عمل میکرد، کار میکرد، اقدام میکرد. خاصیّت علم در انسان همین است که حرکات او و سکنات او عالمانه است، منطقی است؛ این خصوصیّت در ایشان بود.

شاهدها (۴۸۲ پاراگراف)

روحانیت در آغاز کار و نفی بسنده کردن به درس و کار شخصی

… دین را و معنویّت را از مسیر خود دور میکند، از مردم جدا میکند، از خدا دور میکند و مایه‌ی شادى و آسایش دل دشمنان خدا میشود ‌- هنوز هستند. در همه‌ی جبهه‌ها، حضور جوانهاى مؤمن و فعّال و فضلاى جوان در سمت هدفهاى انقلاب یک ضرورت است.برادران! ما هنوز در اوّل کاریم. هیچ کس تصوّر نکند که روحانیّت تلاش خودش را کرد و به نتیجه رسید، برویم بنشینیم فقط مشغول کارهاى شخصى خودمان یا مشغول درس خواندن خودمان باشیم. البتّه درس خواندن یکى از کارهاى اساسى است؛ امّا همه‌ی کار نیست. روحانیّت در آغاز کار است. انقلاب در عمر یازده‌ساله‌ی خود، در اوایل دوران جوانى است. در عمر یک انقلاب و یک ملّت و در مقیاسهاى این‌جورى، این ده سال و یازده سال، چند روز بیش نیست. هنوز اوّل کار است؛ ما باید تلاش کنیم. طلّابِ جوان خودشان را بسازند. فضلا و مدرّسین و اساتید و علماى بزرگ، …

تقدیر از خدمات معنوی روحانیون در جهاد سازندگی و حفظ سلامت راه آن

… به‌وسیله‌ی جهادگران عزیز انجام میشود، کمک کند و امید است وزیر محترم و مسئولان ارجمند جهاد و همه‌ی عناصر مخلصى که در سالهاى گذشته در جبهه‌ی نظامى و جبهه‌ی سازندگى و جبهه‌ی فرهنگى حضور و تلاش فعّال داشته‌اند، همواره مشمول برکات و الطاف الهى قرار داشته باشند. همچنین لازم میدانم ضمن تقدیر و تشکّر از حضرات علما و روحانیّون عزیزى که در جهاد سازندگى به خدمات معنوى و راهنمایی‌هاى ارزنده اشتغال دارند، دوام توفیقات آنان را در حفظ سلامت راه و روش این دستگاه ارزنده‌ی انقلاب مسئلت نمایم.

لزوم معرفت، امید و روحیهٔ انقلابی در روحانیان نمایندگی امام در سپاه

… عملیّاتى، چه رده‌هاى ادارى- حضور نمایندگى رهبرى بایستى کاملاً حس بشود. یعنى همه جا بایستى حضور داشته باشید؛ در یگانها، در خطوط، در جبهه، در قرارگاه‌ها، پشت جبهه، در همه جا بایستى این حضور محسوس باشد؛ چه با حضور اشخاص، چه با حضور دستورالعمل‌ها و مانند اینها. بنابراین مسئله‌ی حوزه‌ی نمایندگى به نظر بنده مسئله‌ی خیلى مهمّى است.من یادم می‌آید سه چهار سال قبل از این که گاهى ما برادران دفاتر نمایندگى را ‌-در [جمع] مسئولین بالا یا در [سایر] جمعها- زیارت میکردیم،[4] همواره در مقابل اعتراض به بعضى از نابسامانی‌هایى که گوشه‌کنار وجود داشت، توصیه میکردم و میگفتم این را که اصل قضیّه اینجا است: مسئله‌ی نمایندگى امام با حضور یک عدّه روحانىِ آشنا به مسئولیّت و داراى معرفت و خسته‌نشو و پُرامید و داراى روحیه‌ی انقلابى. این حضور [نمایندگى] در سپاه پاسداران انقلاب اسلامى، اصل مسئله است؛ اگر این تأمین شد، به نظر ما هیچ مشکل دیگرى در مجموعه‌ی سپاه، مشکل اصلى نیست و قابل حل شدن است. بنابراین مسئولیّتِ فوق‌العاده مهمّى است.

لزوم عمل خود روحانیون به پیام تقوا و زهد

… میدهند؛ یعنى ما چیزى را که به مردم میگوییم، خودمان بایستى عمل کرده باشیم؛ این انتظار مردم است. حالا من آن چیزهایى را که در واقع تکالیف الهى است و انتظارات اصل دین از ما است، بیان نمیکنم؛ انتظار مردم این است. ما فقط به مردم نمیگوییم نماز بخوانید، روزه بگیرید؛ ما به مردم میگوییم که تقوا داشته باشید، ورع داشته باشید، زهد داشته باشید، دلبستگى به مال دنیا نداشته باشید، دلبستگى به مقام نداشته باشید، هدفتان در همه‌ی امور خدا باشد؛ پیام دین که به‌وسیله‌ی ماها و به‌وسیله‌ی شماها ‌- یعنى همه‌ی روحانیّون ‌- به مردم داده میشود، اینها است. [پس] خود ما بایستى عامل‌ترین به این باشیم. این هم انتظار دوّم مردم.

نقش علمای دینی در هدایت مردم و قوام امور کشور

… دادگاه روحانیّت و با تشکّر فراوان از خدمات و زحمات ارزنده‌ی ایشان در طول اشتغال به این مسئولیّت مهم، جنابعالى را که بحمدا‌لله‌ برخوردار از صلاحیّتهاى علمى و عملى و داراى منزلت شایسته‌اى در نظام جمهورى اسلامى میباشید، به دادستانى این دادگاه منصوب میکنم. اهمّیّت شأن و نقش علماى دینى و جامعه‌ی روحانى در هدایت مردم و قوام امور کشور اقتضا میکند که نسبت به تخلّفات و کج‌رَوی‌هایى که ممکن است از برخى عناصر روحانی‌نما صادر شود حسّاسیّت و اهتمام نشان داده شود و با متخلّفین برخوردى قاطع و منطبق با احکام اسلامى انجام گیرد. امید است همچنان که از جنابعالى معهود است، با اتّکال[1] به خداوند و اعتماد به عدل قضائى اسلام، این مسئولیّت خطیر را عهده‌دار گردید.

نقش علمای دینی در هدایت مردم و قوام امور کشور

… با تشکر فراوان‌ از خدمات‌ و زحمات‌ ارزنده‌ی‌ ایشان‌ در طول‌ اشتغال‌ به‌ این‌ مسؤولیت‌ مهم‌، جنابعالی‌ را که‌ بحمدالله‌ برخوردار از صلاحیت های‌ علمی‌ و عملی‌ ودارای منزلت‌ شایسته‌یی‌ در نظام‌ جمهوری‌ اسلامی‌ می‌باشید به‌ دادستانی‌ این‌ دادگاه‌ منصوب‌ می‌کنم‌. اهمیت‌ شأن‌ و نقش‌ علمای‌ دینی‌ و جامعه‌ی‌ روحانی‌ در هدایت‌ مردم‌ و قوام‌ امور کشور اقتضا می‌کند که‌ نسبت‌ به‌ تخلفات‌ و کجروی هایی‌ که ممکن‌ است‌ از برخی‌ عناصر روحانی ‌نما صادر شود حساسیت‌ و اهتمام‌ نشان‌ داده‌ شود و با متخلفین‌ برخوردی‌ قاطع‌ و منطبق‌ با احکام‌ اسلامی‌ انجام‌ گیرد. امید است‌ همچنان‌ که‌ از جنابعالی‌ معهود است‌ با اتکال‌ به‌ خداوند و اعتماد به عدل‌ قضایی‌ اسلام‌، این‌ مسؤولیت‌ خطیر را عهده‌دار گردید.

لزوم ارائهٔ عملی الگوی کامل عالم دینی به دانشجویان از سوی روحانیون دانشگاه

… علمائی مثل مرحوم آیت‌ا‌لله‌ مطهّری و امثال ایشان در دانشگاه‌ها بود؛ و مرحوم دکتر مفتّح (رضوان ا‌لله‌ علیه) یکی از پُرکارترین و فعّال‌ترینِ این‌گونه روحانیّون بود. طلّاب و دانشجویان قدر یکدیگر را بدانند؛ با یکدیگر آشنا باشند، مرتبط باشند؛ احساس بیگانگی نکنند؛ احساس خویشاوندی و برادری را حفظ کنند و روحانیّون در دانشگاه‌ها کوشش کنند نمونه‌های کامل عالم دین و طلبه‌ی علوم دین را عملاً ‌-قبل از قولاً- به دانشجویان و دانشگاهیان ارائه بدهند و نشان بدهند؛ هر دو نسبت به یکدیگر با حسّاسیّت مثبت و با علاقه همکاری کنند. این همکاری حوزه و دانشگاه و وحدت حوزه و دانشگاه است. البتّه باید برنامه‌ریزی و سازمان‌دهی بشود.

نقش برابر یا بیشتر متخرجان حوزه در ادارهٔ انقلاب پس از پیروزی

… در اداره‌ی جامعه غافل نشویم؛ این چیز مهمّى است، یعنى شما باید رهبران آینده‌ی انقلاب و کشور را بسازید و فراهم کنید؛ شخصیّت‌هایى که بتوانند رئیس‌جمهور باشند، وزیر باشند، نماینده باشند، نظریّه‌پرداز سیاسى باشند در کشور باید درست کنید و در حوزه بپرورانید. کمااینکه شما ملاحظه میکنید از بعد از پیروزى انقلاب، معمّمین و شخصیّت‌هاى متخرّج حوزه، منهاى امام ‌-اگر امام را بخواهیم [بگوییم] که «لا یعادله احد» و هیچ مجموعه‌اى با ایشان معادل نیست؛ بعد از شخص شخیص آن بزرگوار- در اداره‌ی انقلاب و مسئولیّت‌پذیرى در مسائل انقلاب، چه در قانونگذاری‌اش، چه در قضائش، چه در قوّه‌ی مجریّه‌اش، چه در زمینه‌هاى سیاسی‌اش، اقلّاً نقشى برابر با غیر حوزه‌ای‌ها داشتند؛ اگر نگوییم بیشتر. اینها مال قبلند؛ اینها متخرّجین قبل از انقلابند. به قول آن باغبان قدیمى: «کاشتند و خوردیم، کاریم و خورند»[33] بسیار خب، حالا حوزه کسانى را از این قبیل براى نسلهاى بعد آماده کند؛ حوزه در این مورد چه کرده و چه خواهد کرد؟ البتّه در این زمینه حوزه تلاشهاى خوبى …

درخواست حضور پیوستهٔ روحانیون در یاری رشد فکری و معنوی سپاه

۳) با توجّه به نقش مهم و حسّاس معنویّت و پرهیزکارى و نیز آگاهى عمیق اعتقادى و سیاسى در سپاه، ارگان‌هاى عقیدتى، سیاسى و تبلیغى را بیش از پیش فعّال نمایید و اینجانب ضمن تشکّر و تقدیر از همه‌ی مسئولان دفتر نمایندگى ولی‌فقیه، بویژه روحانیّون معظّم که در گذشته، بویژه در کوران جنگ و جهاد، با ایثار و فداکارى در این حوزه خدمت کرده‌اند و با احترام عمیق نسبت به شهداى از آنان، بخصوص نماینده‌ی حضرت امام، شهید محلّاتى (۲) (رحمة ا‌لله‌ علیهما)، در این فرصت از حوزه‌هاى علمیّه و روحانیّون متعهّد و آگاه میخواهم که با حضور پیوسته و جدّى خود، این نهاد مقدّس را در رشد فکرى و معنوى هرچه بیشتر یارى کنند.

لزوم توجه جدی علما و مبلغان و ذاکران به عاشورا و مصائب امام حسین

… نتایج محرّم را در زندگى خودمان می‌بینیم، یعنى حکومت اسلام، حاکمیّت اسلام، اِعلاء کلمه‌ی اسلام، ایجاد امید در دل مستضعفان عالم به برکت اسلام، آثار محرّم است. ما حالا در دوران خودمان، محرّم را با محصول محرّم، یکجا داریم. با این محرّم چگونه بایستى رفتار کنیم؟ من عرض میکنم ما معمّمین، همه‌ی علماى دین، همه‌ی مبلّغین و همه‌ی ذاکرین باید مسئله‌ی عاشورا و مصائب حسین‌بن‌على (علیه السّلام) را به‌صورت یک مسئله‌ی جدّى و اصلى مورد توجّه قرار بدهیم. واقعاً اگر بخواهیم دور از شعار بحث کنیم و این مسئله را جدّى قرار بدهیم، راهش چیست؟

وظیفهٔ علما و مبلغان دینی در عمق بخشیدن به ایمان مردم

… آن پاسدارى کنیم و آن را قدر بدانیم. و امروز ابّهت ملّت ایران به برکت همین ایمان است. حتّى دشمنان این ملّت هم قبول دارند و اعتراف میکنند که ملّت ایران یک ملّت شجاع و آزاده و نیرومند و تحمیل‌ناپذیر است. سعى کنیم این ایمان را در دلهایمان روزبه‌روز تقویت کنیم. بخصوص آن کسانى که معلّمان مردم و مبشّران به بشارتهاى الهى براى مردم هستند؛ علماى محترم، روحانیّون و وعّاظ و گویندگان و نویسندگان دینى و کسانى که مردم به چشم معلّم دین به آنها نگاه میکنند، در عمق بخشیدن به این ایمان بایستى ‌ان‌شاءالله‌ تلاش کنند. و برادران و خواهران عزیز! بدانید همان‌طورى که خداى متعال در قرآن وعده فرموده است، تا وقتی‌که این ایمان عمیق اسلامى با شما مردم همراه است، هیچ خطرى این ملّت و این انقلاب را تهدید نمیکند و هیچ قدرتى نخواهد توانست کمترین آسیبى به جمهورى اسلامى و این انقلاب …

بی‌همتایی تلاش روحانیت در ده سال انقلاب و جلوگیری از خرابکاری دشمن

و علماى دین حقیقتاً اَعلام دینند. هر عالِمى یک عَلَم اسلام و یک حجّت بر دوست و دشمن است؛ حجّت اسلام به معناى واقعى کلمه. هر عالِم دین این‌جور است. زحمات شما آقایان محترم و علما و فضلا و طلّاب و گویندگان در طول این ده سال حقیقتاً با زحمات هیچ قشرى قابل مقایسه نیست. این ده‌ساله، تلاشهاى شما و صدق و صفاى شما و حضور شما در صحنه‌هاى گوناگون، دلهاى مشتاق را به تپش درآورد و آنها را آماده‌ی فداکارى کرد و دلها را محکم کرد. دشمنان در جاهاى مختلف چقدر میخواستند خرابکارى کنند و حضور یک روحانى مانع از خرابکارى آنها شد. امروز انقلاب و جمهورى اسلامى باز هم به همان تلاشها نیازمند است. باز هم جامعه‌ی روحانیّت باید بیشترین و سنگین‌ترین بارها را بر دوش خود احساس بکند و براى کشیدن آن بارها خود را آماده کند و پیش‌قراول و پیشتاز قشرهاى گوناگون مردم باشد و همچنان که امام همواره …

لزوم استفاده از تجربهٔ نهضت اسلامی برای تقویت بنیهٔ روحانیت

… کنند و جنگ بهره‌مند بشود، خود حوزه وخود جامعه‌ى روحانیّت است که از این منتفع خواهد شد. برادران عزیز! ما کمبودهاى زیادى داشتیم و بعضى را بر اثر طول رکود و خُمود[2] فکر و عمل هم هنوز داریم. انقلاب به ما جان داد، ما را احیا کرد، وظایف ما را به ما تفهیم کرد. نهضت اسلامى ــ که در حوزه‌ى قم آغاز شد ــ تجربه‌ى مبارکى شد براى همه‌ى روحانیون اسلام در سراسر عالم و باید از این موقعیّت و فرصت، براى تقویت بنیه‌ى روحانیّتِ اسلام استفاده کنیم؛ این فقط عاقبت‌اندیشى براى روحانیّت نیست، بلکه عاقبت‌اندیشى براى اسلام و احکام اسلام و فقه اسلام و جامعه‌ى اسلامى و نظام اسلامى است؛ این را قدر بدانید.

شایستگی روحانیت برای پوشیدن لباس لشکر امام زمان

… لباس جُندى مىپوشید، پشت سرش نماز نمیشد خواند؛ خلاف مروّت بود ــ در کتب فقهىّه هم مثال زده‌اند براى خلاف مروّت، به [پوشیدن] لباس جُندى ــ امّا امروز، روحانیّت اسلام افتخار میکند که این لباس را میپوشد؛ ایشان شدیداً متأثّر شدند و ابراز خشنودى و خوشحالى کردند؛ حقیقت هم این است. واقعش هم این بود که پوشیدن لباس آن جُندها،[4] خلاف مروّت بلکه خلاف عدالت بود، امّا لباس جُند امام زمان، براى ما از همه کس مناسب‌تر است که ادعاى این را داریم و کوسش را زده‌ایم که ما لشکر امام زمانیم؛ این نکته‌ى اول.

رفتار روحانیون الگو و معیار مردم

… کم‌کاری او ضربات جبران‌ناپذیری میزند؛ این یک گناه بزرگ است. یک نفر با مسائل مالی کلان سر و کار دارد که بیتوجهی او به مسائل مالی یک گناه است؛ در حالی که دیگری که با آن مسائل با آن عظمت و با آن ابعاد سر و کار ندارد، بیتوجهی او به مسائل مالی به این بزرگی نیست؛ یک نفر رفتار و روش و اخلاق و کردارش، درس و الگو برای جامعه است؛ مثل ما عمامه‌ایها که رفتارمان از نظر مردم به‌صورت یک ملاک و معیار شناخته میشود یا برادرانی که لباسهای مقدس انقلابی را به تن دارند - غالب این یونیفرمهایی که در جامعه ماست، لباسهای مقدس انقلابی است؛ مخصوصاً آنهایی که از انقلاب جوشیده مثل برادران پاسدارِ سپاه. البته بقیه یونیفرم‌پوشها هم همین‌طورند. نیروهای ارتش و انتظامىِ امروز که نظام، نظام اسلامی است، اینها هم لباسشان لباس مقدسی است - بایستی به کارهایشان بیشتر توجه کنند و بیشتر اهمیت دهند؛ چرا؟ چون از …

تصویر روحانی بی‌سواد و پرمدعا در فرهنگ غربی تزریق‌شده به تحصیل‌کردگان

… روحانی و دانشگاه به قدر ایشان در این جهت موفق نبودند و ایمان {چیزها را} آن تحصیل‌کرده‌های جدید را جلب نکرده بودند. دومی غنای شخصیت خود ایشان بود؛ میدانید یکی از چیزهایی که بین این دو قشر را جدا کرده بود این بود که این دو قشر را به هم بی‌اعتقاد کرده بودند. تحصیل‌کرده‌های جدید فارغ‌التحصیل حوزه‌ی علمیه را یک آدم باسواد نمی‌دانستند، اصلاً آنچه را که او بلد بود آن را سواد نمی‌دانستند، به حساب نمی‌آوردند، علم نمی‌دانستند. روحانی در عرف و فرهنگ غربی تزریق شده‌ی به یک عده‌ی از تحصیل‌کرده‌های ما یک عنصر بی‌سواد و پرمدعایی بود و به حساب می‌آمد که اصلاً تضییع وقت بود که انسان با او بنشیند حرف بزند یا خودش را به او نزدیک کند، یعنی او را اصلاً قابل نمی‌دانستند که یک چهره‌ی یک شخصی بداند او را. متقابلاً تحصیل‌کرده‌ی حوزه علمیه تحصیل‌کرده‌های دانشگاهی را با همین چشم نگاه میکرد. علاوه بر این‌که حالا بی‌دین میدانست آنها را جاهل و عامی هم میدانست. یعنی اهل علم و عوام یک تقسیمی بود در حوزه‌های علمیه که مردم دنیا دو قسم بودند، یک قسم اهل علم، یک قسم عوام؛ …

اعتقاد شهید مطهری به نقش نهاد روحانیت جدا از خطای افراد

حضرت آیت‌الله خامنه‌ای: بله درست است این، یعنی اعتقاد مرحوم مطهری رضوان‌الله‌علیه به نقش نهاد روحانیت منهای اشتباهاتی که ممکن است این یا آن شخص روحانی داشته باشد یکی از خصوصیات ویژه‌ی این بزرگوار بود. این جمله‌ی اسلام منهای روحانیتی که کوبیده شد به طور کامل و واقعاً در ذهنهای کسانی که مشتبه بودند پاک شد این را ایشان این هنر آقای مطهری بود که روی این مسأله، اوّلاً درک کرد که هدف آن کسانی که دارند یک سری حرفهایی را میزنند همین اسلام منهای روحانیت است، یعنی …

تنها مردم و رهبران دینی یاور قیام بودند

فردای ۱۵ خرداد تحلیلگران مادی معتقد به اندیشه‌های خرافی الحادی به کمک دستگاه جبار آن روز رفتند و برای او حادثه را تحلیل کردند. حادثه دینی بود، آن را طبقاتی و اقتصادی و از این قبیل تحلیل کردند و در حقیقت آب به آسیاب دستگاه جبار ریختند. هیچکس به کمک این قیام نیامد جز مردم و جز رهبران دینی مردم.

مقدم بودن شخصیت‌های روحانی در هدف حملهٔ این گروه‌ها

دائماً شایعه‌‌پراکنى، دائماً دروغ‌‌گویى، دائماً پریدن به این شخصیّت و آن شخصیّت اسلامى و البتّه بیشتر روحانى. اگر شخصیّت روحانى گیرشان بیاید که بشود به او ضربه زد، او را جلوتر و مقدّم‌‌تر میدانند و ضربه را به او میزنند. این هم خودش یک جرم دیگرى است، و این محور دوّم از بیانات امام است.

معرفی چهره‌های کفر به مردم، رسالت رجال دین

… درمقابل بت‌های ظاهری سجده کند، اما یک چهرۀ دقیق و رقیق و پنهانی هم دارد که آن را همۀ مردم در بدو امر نمی‌فهمند، باید به مردم تعلیم داد؛ مثل عبادت طاغوت، که عبادت طاغوت یعنی اطاعت‌کردن از طاغوت، یعنی اطاعت‌کردن از هرکسی که قدرت او از قدرت خدا سرچشمه نگرفته. معرفی‌کردن چهره‌های کفر از جملۀ کارهایی است که رسالت رجال دین است، و بنی‌امیه در زمان خودشان نمی‌گذاشتند این کار انجام بگیرد؛ چرا؟ چون اگر مردم کفر را می‌شناختند و می‌فهمیدند که عبادت‌کردن و اطاعت‌کردن از این‌طور زمامداران و این‌طور افراد فاسدالاخلاقی، کفر محسوب می‌شود، تحمل نمی‌کردند و درمقابل آن می‌ایستادند. بنی‌امیه فکرِ همین را می‌کردند و نمی‌گذاشتند کسی کفر را به مردم بشناساند. …

نقش رهبری روحانیون در نهضت استقلال هند

… پیشروِ انقلاب هندوستان در یک قطعه‌ای از زمان به شمار می‌آمد. بد نیست این را به شما عرض کنم در حاشیۀ این حرف‌ها ـ که البته ارتباطی به مطلب مورد بحث من ندارد، اما دانستنش بد نیست ـ نهضت هندوستان که از روز شکوفایی‌اش تا روز نتیجه‌گیری‌اش نود سال تمام طول کشیده؛ از اول تا آخر، رهبران اساسی‌اش روحانیون بودند. یا روحانیون مسلمان مثل مولانا شاه محمود دهلوی، مولانا محمودُ الحسن،[2] مولانا ابوالکلام آزاد،[3] مولانا محمّدعلی، مولانا شوکت‌علی،[4] که مولانا یعنی آیت‌الله، مولانا در تعبیر مسلمانان هند، یک چیزی معادل حضرت آیت‌اللهی است که ما داریم، آیت‌الله محمّدعلی، آیت‌الله شوکت‌علی، آیت‌الله ابوالکلام، آیت‌الله محمودُ الحسن، این آیت‌الله‌ها رهبران بزرگ نهضت هندوستانند از طرف مسلمان‌ها؛ از طرف هندوها ماهاتما گاندی یک روحانی هندو، یک روحانی جِیْنی و وابسته به مکتب جِیْنیزم[5] بود.

روحانیت مبارز و روشنفکر در تهران پیش از انقلاب

چطور نشد؟ بله، مظاهر غلط غربی در یک جاهایی در تهران رواج پیدا کرد ــ ما از نزدیک دیده بودیم، وضع تهران را میدانستیم ــ امّا متقابلاً کارهایی که در جهت فکر اسلامی و معنوی و مذهبی در تهران انجام گرفت، در هیچ شهری از شهرهای کشور انجام نگرفت؛ جریانِ فعّالِ مذهبیِ روشن‌بین و روشنفکر و دارای حرف نو، در تهران بیش از همه‌جای کشور رواج پیدا کرد و پیشرفت پیدا کرد: مساجدِ آباد، روحانیّتِ مبارز و روشنفکر، مجالس دینیِ پُرجمعیّت ــ البتّه «پُرجمعیّت» نسبت به آن روزها، نه نسبت به امروز که جمعیّت ده‌ها برابر بیشتر از آن وقتها در مجالس اجتماع میکنند؛ امّا نسبت به آن روزها، مجالس تهران جزو پُرجمعیّت‌ترین مجالس بود؛ هم مجالس عزاداری‌اش، هم مجالس گوناگون مذهبی‌اش ــ گفتارهای مذهبیِ تحوّل‌آفرین در بخشهای مختلف تهران؛ اسلام سیاسی‌ای که در سخنرانی‌ها و در منابر گوناگون در تهران، در مساجد مختلف یا در هیئتهای …

انتقاد از متهم کردن زنان کم‌حجاب از سوی برخی علما

… که حالا خدشه کنند، شبهه کنند که آیا حجاب هست، لازم است، ضروری است، نه، جای خدشه و شبهه ندارد؛ یک واجب شرعی است که باید رعایت بشود، منتها آن کسانی که حجاب را به طور کامل رعایت نمیکنند، اینها را نباید متّهم کرد به بی‌دینی و ضدّانقلابی؛ نه. من قبلاً هم گفته‌ام؛ یک وقتی در سفری از سفرهای استانی که میرفتم، در جمع علما گفتم این را؛[18] علمای آنجا جمع بودند؛ گفتم چرا گاهی بعضی از شما این خانمی را که حالا فرض کنید یک مقداری موهایش بیرون است یا به تعبیر رایج بدحجاب است ــ که حالا باید گفت ضعیف‌الحجاب؛ حجابش ضعیف است ــ متّهم میکنید؟ بنده وارد این شهر شدم، جمعیّت آمدند استقبال؛ شاید اقلّاً یک‌سوّم جمعیّت این جور خانمها هستند، دارند اشک میریزند؛ این را نمیشود گفت ضدّانقلاب است؛ این چطور ضدّانقلابی است که این جور با شوق و با حرارت و با انگیزه می‌آید و مثلاً فرض کنید در فلان مراسم دینی یا …

امکان جا زدن افراد فاسد در کسوت روحانی

قبل از آخرین توصیه، مراقب نفوذ دشمن در درون مجموعه‌ی بسیج باشید. این را توجّه داشته باشید؛ گاهی یک آدم فاسد، گاهی یک آدم ناباب لباس عوضی میپوشد، خودش را در یک مجموعه‌ای جا میکند، لباس روحانی میپوشد می‌آید خودش را در [کسوت] روحانیّون جا میزند. آدم فاسد، آدم ناباب میتواند در کسوت روحانی دربیاید، میتواند در کسوت بسیجی دربیاید؛ حواستان به این هم باشد، این هم یک توصیه.

کم‌توجهی برخی روحانیان روشنفکر به تعبد در تبلیغاتشان

یک نمونه‌ی دیگر از این تحوّل در نگاه به دین و مسائل دینی، پافشاری بر تعبّد بود در عین نگاه نوگرایانه به مسائل؛ یعنی امام، یک فقیه نوگرا، یک روحانی نوگرا بود؛ به مسائل با چشم نوگرایانه نگاه میکرد؛ در عین حال بشدّت پابند به تعبّد. در آن روز و آن دورانها خب روحانیّونی بودند که در زمینه‌های مسائل روشنفکری وارد بودند و بحث میکردند و حرف میزدند؛ اینها روحانی و عالم و دین‌شناس هم بودند [امّا] یک مقداری تحت تأثیر برخی از شرایط، نسبت به مسائل تعبّدی آن تقیّد لازم را [نداشتند] -در عمل شخصی چرا، مقیّد بودند- ولی در تبلیغاتشان خیلی روی مسئله‌ی تعبّد تکیه نمیکردند. امام آمدند در عین آن نگاه نویی که نسبت به مسائل فقهی و مسائل اسلامی و مسائل دینی و مانند اینها داشتند، روی مسئله‌ی تعبّد محکم ایستادند؛ هم تعبّد در احکام، هم تعبّد در مراسم دینی؛ [مثلاً] این مسئله‌ی تکیه‌ی عجیبی که ایشان بر روی مجالس عزاداری و مراسم عزاداری و …

امتیازات فراوان دوران کنونی و لزوم بهره‌گیری از آن

… -نوشته‌ی احمد امین مصری- به ‌وجود آمد، کتاب مرحوم سیّدمحسن امین است؛ این کتابِ شرح حال علما یا اعیان‌الشّیعة. خب، یعنی یک مسئله ایجاد شد، برای پاسخ به آن مسئله چند کار مهم انجام گرفت که اگرچنانچه آن سؤال نبود، این کارهای مهم انجام نمیگرفت. این هم یک نکته. بنابراین امتیازات این دوره امتیازات زیادی است؛ خدا را شکر کنید که در این دوره قرار گرفته‌اید و میتوانید از امتیازاتش استفاده کنید.

تلاش روحانیون در تربیت دینی دانشجویان ارتش

… افسری داشتیم، [امّا] امروز چندین دانشگاه در بخشهای مختلف مشغول کار و مشغول تربیت جوانانند. از فرماندهان این دانشگاه‌ها، از فرماندهان نیروهای سه‌گانه‌ی ارتش جمهوری اسلامی ایران تشکّر میکنم؛ از اساتید، بخصوص اساتید محترم که در این دوره‌ها مشغول تدریسند؛ از روحانیّون محترم که در جریان تربیت دینی این جوانان عزیز تلاش میکنند، در اردوهای اینها، در کلاسهای اینها، در دُورهم‌نشینی‌های اینها صمیمانه شرکت میکنند، از همه‌ی شما متشکّرم و به شما تبریک عرض میکنم.

برخورداری زبان‌های گویای روحانیت از زیورهای بیانی و فکری

… خیلی خوش آمدید و جلسه همان‌طور که آقای حاج‌علی‌اکبری بیان کردند، واقعاً جلسه‌ی مهم و متفاوتی است؛ با جلسات دیگر ما در اینجا تفاوتهای اساسی دارد. تشکّر میکنم از بیانات پُرمغز آقای حاج‌علی‌اکبری که هم مفید و جامع بود، هم زیبا و خوش‌ساخت و خوش‌ترکیب بود. ما خرسند میشویم وقتی‌که مشاهده میکنیم زبانهای گویای روحانیّت بحمدالله از برجستگی‌ها و از زیورهای بیانی و فکری برخوردارند. ایشان نکات مهمّی را بیان کردند و مژده‌هایی را که بنده به‌طور کامل از آنها مطّلع نبودم ذکر کردند. بنده هم چند نکته را در همین زمینه‌ها عرض میکنم.

اعتماد مردم به روحانیت شجاع و پیشرو

… مردم و برگزیدن منتخب شایسته‌ئی که آزمون بیش از سه دهه خدمت به نظام جمهوری اسلامی را در کارنامه‌ی خود نگاشته و از دوران مبارزات انقلابی تا دهه‌ها پس از پیروزی انقلاب، از سنگر روحانیت به مقاومت در برابر دشمنان انقلاب پرداخته است، پیام‌هائی روشن به همه رسانید؛ پیام وفاداری خدشه‌ناپذیر به انقلاب، پیام اعتماد و امید به نظام جمهوری اسلامی، پیام اعتماد به روحانیت شجاع و پیشرو، و اعتماد به خدمتگزارانی که با همت و ابتکار خود برآنند که بر موفقیت‌ها افزوده و از مشکلات بکاهند.

لزوم مراقبت اخلاقی بیشتر روحانیون و گویندگان مذهبی

… به صورت مضاعف در مردم اثر خواهد کرد. اما اگر خدای نکرده بعکس شد؛ مردم نشانه‌ی تزلزل اخلاقی، نشانه‌ی عقب‌ماندگی از لحاظ اخلاق و رفتار و خدای نکرده عفت و این چیزها مشاهده کنند، اثر این هنرها و زیبائیهائی که در کار شما هست، از بین خواهد رفت؛ این را مراقب باشید. همه‌مان باید مراقب باشیم؛ ما عمامه‌ایها بیشتر از دیگران، گویندگان مذهبی بیشتر از دیگران، نامداران عرصه‌ی دین و تقوا بیشتر از دیگران. همه باید مراقب باشیم؛ شما هم همین طور. شما کسانی که در عرصه‌ی دین و معرفت و امور الهی دارید کار میکنید، خیلی باید مراقب باشید؛ مراقب اخلاق، مراقب پاکی زبان، پاکی دامان، پاکی دل، پاکی دست. خدای متعال به شما کمک کند. یک مادح آستان فاطمی (سلام اللّه علیها) وقتی …