در پیکرهى جامعه که هر قشر حکمِ عضوى از اعضا را دارد و وظیفهاى بر دوشش است، روحانیان دو وظیفه و شأن دارند: یک شأن، شأنِ مغز است و شأنِ دیگر، شأنِ زبان. شأن همهى متفکّران و فرزانگان و خردمندان و روشنفکران در یک جامعه، شأنِ مغز است. علماى دین هم، چنین شأنى دارند؛ یعنى باید بیندیشند و مردم را هدایت و راهنمایى کنند. اما علاوه براین، یک شأن دیگر هم براى علماى دین وجود دارد که همان شأنِ زبان است: «قوام الدّین باربعه: بعالم ناطقٍ مستعمل له.»[4] چقدر در قرآن با عباراتى همچون «لتبین للنّاس»، «هذا بیانٌ للنّاس»، بر بیان و تبیین تکیه شده است! این، شأن علماى دین است که باید تبیین و بیان کنند.روحانیت
نامهای دیگر: روحانیون، روحانیان، روحانیت شیعه، روحانیت مبارز، روحانیت انقلابی
توضیحتهیهشده با هوش مصنوعی
قشر عالمان دین و طلاب و نقش دینی، سیاسی و اجتماعی آنان.
نخستین کاربرد در متنهای این سایت:بیانات در مسجد اعظم قم بهمناسبت دومین سالگرد شهادت آیتالله سیدمصطفی خمینی— ۱۳۵۸/۰۷/۳۰
سیر زمانی
از ۱۳۵۸ تا ۱۴۰۴۱۳۵۸۱۴۰۴
روی هر سال بزنید تا فقط شاهدهای همان سال نمایش داده شود.
تعریف در کلام رهبر
دوّم اینکه او روحانیّت شما را باور کند؛ روحانیّت هم به لباس نیست. اىبسا صاحب لباسى که روحانى حقیقى نیست! اىبسا غیر صاحب لباسى که حقیقتاً روحانى است. باید روحانى باشد، اهل معنا، اهل روح؛ با روح سروکار داشته باشد، با معنویّت سروکار داشته باشد؛ باید سخن او باطنى داشته باشد، از باطنى بربیاید. اگر سطحى و ظاهرى و زبانى و صورى بود، اثر نخواهد گذاشت. واقعاً «اِذا خَرَجَ مِنَ اللسانِ لَم یُجاوِزِ الآذان»؛[8] اینجورى است؛ باید از قلب [برآید]؛ آن هم متوقّف است بر ایمان و توجّه و معنویّت و روحانیّت، و این را میشود به وجود آورد و میشود تقویت کرد. هر وقتى که کار در این زمینهها سخت و سنگین میشود، میشود پناه برد به ذخیرهى فیّاض تمامنشدنى ذکرالله؛ به نماز، به نافله، به توجّه به خدا، به تضرّع؛ اینها انسان را فیضان[9] میبخشد. اگر بخواهیم که این باران طهورى که از سخن شما تراوش میکند و نازل میشود، حقیقتاً مطهِّر باشد، اَدناس[10] و اَرجاس[11] را از دلها و ذهنها بزداید، باید آن را تصفیه کنیم. همانطور که من مکرّر از قول مولوى[12] نقل کردهام این مطلب را که میگوید این آبهاى عالم که همهى پلیدیهاى عالم را از بین میبرند، همهى کثافتها و دنسها[13] و نجاستها با [این] آب تطهیر میشود امّا خود آب متغیّر و کثیف میشود. بعد این آب، براى اینکه دوباره طهارت خودش را به دست بیاورد، عروج میکند؛ به شکل بخار بالا میرود و به شکل باران دوباره نازل میشود؛ «ماءً طَهورًا»[14] برمیگردد. یک معراجى لازم است، یک عروجى لازم است براى اینکه انسان بتواند آن طهارت را بازیافت کند و مطهِّر بشود و وارد فضاى ذهن و دل و فکر مخاطب بشود تا بتواند او را تطهیر بکند، وَالّا آب آلوده مطهِّر هم نیست. بنابراین پناه بردن به ذکرالله و توجّه به خدا و عرض نیاز و هدایت خواستن و تضرّع کردن، [طهارت را] تأمین میکند، تضمین میکند. از این جهت هیچ مشکلى انسان ندارد و همیشه این ذخیرهى فیّاض لطف و رحمت الهى دم دست انسان است؛ این دو خصوصیّت.مرحوم شهید مدنی یک نمونهی برجستهای از یک روحانی فعّال و حائز جهات گوناگون هستند. چون روحانیّت را برخلاف مشاغل و حیثیّتهای دیگری که در جامعه وجود دارد نمیشود در یک بُعد خلاصه کرد؛ مثلاً بگوییم روحانی یعنی کسی که فقط علوم مربوط به امر دین را وارد است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط مشغول تبلیغ دین است، یا روحانی یعنی آن کسی که فقط در ارتباط با مردم است، یا روحانی یعنی کسی که به امور دینی و مسائل روحی و خودسازی و مانند اینها خیلی توجّه میکند. هر کدام از اینها به تنهایی معنای روحانی مطلوب نیست؛ روحانیّت دارای همهی این جوانب است. و یک روحانی خوب، روحانی واقعی، آن کسی است که در همهی این جوانب یا عمدهی این جوانب، انسان بتواند در او یک حرکتی و فعّالیّتی مشاهده کند. ایشان حقیقتاً یک مصداق بارزی از روحانی کامل بودند. اوّلاً ایشان ملّا بود، عالم بود، فقیه بود. در قم و نجف تحصیلات عالیهی فقه و اصول، همچنین معقول کرده بودند و مرد عالمی بود. آگاهانه و از روی معرفت عمل میکرد، کار میکرد، اقدام میکرد. خاصیّت علم در انسان همین است که حرکات او و سکنات او عالمانه است، منطقی است؛ این خصوصیّت در ایشان بود.شاهدها (۴۸۲ پاراگراف)
انتقاد طلاب جوان از بیعملی علما در سالهای ضعف دیکتاتوری پهلوی
و البتّه چیزى هم هست که نسلهاى آینده این را تحمّل نخواهند کرد، قبول نخواهند کرد. هر کسى کنار بکشد، غیر از مؤاخذهى الهى، بلاشک مواجه خواهد شد با مؤاخذهى نسلهاى آینده. من یادم نمیرود در سنین جوانى ماها؛ آن زمانى که شور جوانى طلبگى داشتیم، یعنى سالهاى بین ۳۰ تا ۴۵ یا۵۰، همواره ما ایراد میکردیم و نق میزدیم به آن کسانى که سالهاى بین ۱۳۲۰ و ۱۳۳۰ را درک کردند و براى روحانیّت کارى نکردند. نسل ما این کار را میکرد. دائماً میگفتیم چه آدمهاى بىعرضهاى بودند، چه آدمهاى بىفکرى بودند؛ ده سال دیکتاتورىِ پهلوى رقیق و ضعیف شده بود ــ مخصوصاً سالهاى اوّل آن ــ علما چرا کارى نکردند! مگر نسلهاى آینده گریبان ما را ول میکنند؛ ولو در گور هم باشیم؟ نمیشود بىتفاوت بود؛ امکان ندارد. این شق دوّم هم ممنوع است.لزوم پرهیز از کمتر بودن باطن روحانی از ظاهر او
… لباس هر جا باشید، مردم به شما احترام میکنند، سلام میکنند، وقت نماز بشود، اگر بخواهند از بین خودشان یک نفر را به امامت بگمارند، شما را خواهند گمارد. اینها حاکى است از اعتماد دینى مردم به این لباس. خود این، یک مسئولیّتى را به طور اضافه بر دوش ما بار میکند. ما باید کارى کنیم که مشمول آن روایاتى نباشیم ــ مضمون روایت این است ــ که هر کسى باطن او از ظاهر او کمتر بود، فَهُوَ مَلعون. در شأن نزول یا در ذیل روایاتى که به مناسبت سورهى مبارکهى برائت یا انفال [است] ــ سالها پیش دیدم، [دقیقاً] یادم نیست ــ مراجعه بفرمایید، هست این روایات. پس این هم یک مسئولیّت دیگر.نقش خوب روحانیت در قضایای استان بوشهر
… همراه با همکارى و همفکرى با مسئولین اجرائى استان دارا هستند و همچنین معلوم شد ــ و معلوم بود طىّ گزارشها ــ که بحمدالله نمازهاى جمعه در این استان ــ هم در خود بوشهر و هم در شهرهاى دیگر این استان ــ از کیفیّت مطلوبى برخوردار است؛ خطبهها بامحتوا و پُرمغزند. البتّه بنده نمیتوانم ادّعا بکنم که از اوضاع روحانیّت این استان به قدر کافى مطّلعم [امّا] آنچه اجمالاً در مجموع قضایاى این استان فهمیدهام، این است که روحانیّت نقش خوبى داشته است؛ حق هم همین است.تمامشدنی بودن ذخیرهٔ آبرویی علما بسته به عمل آنان
و همین مجاهدتها و ازخودگذشتگىها بود که یک ذخیرهى تمامنشدنى ــ البتّه تمامنشدنى که عرض میکنیم، حالا بعد یک فذلکهاى[8] باید عرض کنم؛ همهچیز تمام میشود، حتّى این ذخایر آبرویى هم دیر یا زود تمام میشود؛ بسته به عمل ما است ــ یک ذخیرهى عظیمى از حیثیّت عمومى، علماى اسلام بخصوص علماى شیعه در ایران به وجود آوردند که آن ذخیره توانست این انقلاب را به پیروزى برساند؛ این را توجّه کنید. یعنى اگر کسى خیال کند که این انقلاب عظیم با آن قدرت بىنظیر امام ــ قدرت روحى و آن صلابت معنوى که در این مرد بود که در هزاران هزار انسان یکى آنجور پیدا نمیشود؛ آنطور که ما دیدیم و تجربه کردیم ــ بدون آن اعتقاد معنوى عمیق مردم ایران به …مسئولیتهای سنگین روحانیان امروز افزون بر تکالیف گذشته
و امّا امروز؛ امروز همان تکالیف و مسائل سنگین و مسئولیّتهاى سنگین بر دوش من و شماى روحانى هست، مع شىءٌ زائد؛ ما چند چیز را باید رعایت کنیم، یعنى چند چیز را باید بدانیم تا بر اساس آن بفهمیم که حرکت ما چقدر باید دقیق و حسّاس باشد: اوّل، اصل مسئولیّت عالِم دین. مسئولیّت اوّل عالِم در مقابل کسانى که محتاج به علم او هستند، این است: لَتُبَیِّنُنَّهُ لِلنّاسِ وَ لا …لزوم مراقبت فعالان نظام در رفتار و گفتار برای پرهیز از نفرتآفرینی
… دلها و عشقها و شوقها و عواطف و کششهاى به اسلام را که امروز زیاد هم هست، با عمل نسنجیدهى خودمان، با کار بد خودمان تبدیل به نفرت بکنیم. این، آن چیزى است که گذشتگان ما دیگر لااقل به این شدّت دچار آن نبودند؛ [امّا] من و شما دچارش هستیم و من بیشتر از شما دچارم. هر کسى که در این نظام فعّالتر است و بارزتر است، بیشتر دچار این قضیّه است. بایستى علاج کنیم، یعنى بایستى مواظب باشیم؛ مواظب باشیم که اینجورى نشویم؛ در رفتار خودمان، در کردار خودمان، در گفتار خودمان، در سلوک خودمان. این هم این مسئلهى سوّم که این وظیفهى امروز ما است.اهمیت تکلیف علما در ناکام گذاشتن دشمن
… امّا اگر مجاهدت نشود، اگر بیکار بنشینیم، اگر هشیارى به خرج ندهیم، اگر در سنگر بخوابیم، باز هم دشمن نمىآید سنگر ما را فتح کند؟ چه کسى چنین چیزى را گفته؟ ما باید تلاش کنیم تا دشمن ناکام بشود؛ اگر ما تلاش نکردیم دشمن کامیاب خواهد شد؛ و نستجیر بالله من ذلک. ما نباید بگذاریم در زمان ما، با مسئولیّت ما، روى دوش ما [این اتّفاق بیفتد]. این است که تکلیف علما از این جهت هم بسیار مهم است.بهرهگیری از روحانیون خوب برای پرکردن خلأهای معنوی نیروها
خداوند انشاءالله کمکتان کند. خدا انشاءالله شما و ما را هدایت کند. و از وجود روحانیّون خوب، نفسهاى گرم، و برادرانى که هستند استفاده کنید انشاءالله براى پُر کردن خلأهای معنوى. امیدواریم که خداوند انشاءالله به همهى شما توفیق بدهد و مشمول توجّهات مخصوص ولىّعصر (ارواحنا فداه و سلام الله علیه) باشید.از خلاف مروت بودن تا پذیرفته شدن لباس نظامی روحانی
… مستقیم میرفتم خدمت ایشان، یک چیزى راجع به آنجا میگفتم و مىآمدم. شاید بار اوّلى بود که خدمت ایشان رسیدم؛ تا این چکمههایم را دم در دربیاورم، ایشان از پشت شیشه همینطور نگاه میکردند به آن هیئت بنده که لباس نظامى زیر قبا تنم بود. وقتى رسیدم، دستشان را بوسیدم. خودشان گفتند که یک وقتى بود که این لباس شما خلاف مروّت بود و حالا بحمدالله وضع به اینجا رسیده. من احساس کردم که ایشان خوشحالند. یک قدرى هم در دلم تردید بود اوّلى که در اهواز قبا را کندم و لباس نظامى پوشیدم؛ در ذهنم بود که آیا حالا از این کار مثلاً [ایشان خوشحالند یا نه]؛ بعد که دیدم ایشان لبخندى زدند و لطفى کردند، فهمیدم که خوشحالند.وابستگی بسیاری از روحانیون بلوچستان به خوانین برای گذران زندگی
مردم هم راه زندگی را فهمیده بودند. هر کس میخواست زندگی کند، باید منفذی به آن خان مییافت. آخوند هم اگر میخواست زندگی کند، بایستی خودش را به خان وصل میکرد؛ لذا خیلی از روحانیون آنجا هم به خوانین متصل شده بودند، با آنها ارتباط داشتند، با آنها مأنوس بودند و زندگیشان یک طوری میگذشت. این، وضعیت بلوچستان بود. مردم در آنجا اینگونه رنج کشیدند.روحانیت مردمی ویژگی ممتاز ایران در میان کشورهای اسلامی
البتّه کشورهاى اسلامى یک خصوصیّتى داشتند که همان اسلام بود و کشور ما در بین کشورهاى اسلامى یک خصوصیّت دیگرى داشت اضافهى بر آن، که روحانیّتِ مردمى بود؛ و میدانید در کشورهاى دیگر اسلامى به این شکلِ ایران نبوده و هنوز هم نیست.نقد فرهنگ تضییع عمر شمردن کار اجتماعی در برابر منبر رفتن با دریافت پول
… ماه رمضان بیایید فلان دهِ فلان شهر، یک ماه اینجا بمانید و فرض بفرمایید آخر ماه رمضان هم یک صد هزار تومانى، هشتاد هزار تومانى به شما خواهند داد، ما میرویم. روزى یکى دو منبر میرویم، یک مقدار هم مطالعهى جنبى میکنیم، آخر ماه هم صد هزار تومان میگیریم، مىآییم. این را تضییع عمر به حساب نمىآوریم. خب دیگر بالاخره منبرى رفتیم و کارى کردیم و پولى هم درآمده؛ امّا اگر همین یک ماه را ما دنبال تقسیم اراضى مستحقّ للنّاس، مستحقّ للغیر ــ که حالا دست دیگران است یا افتاده همینجورى ــ برویم، خیال میکنیم تضییع شده. من گمان میکنم این فرهنگ، فرهنگ خیلى قابل دفاعى نباشد. به نظر من ما باید وقت صرف کنیم براى این کار. خب اگر وقت صرف کردیم، کار متقنتر هم درمىآید. یعنى از این آقایان، این چهرههاى موجّه، به حسبِ عادت، خیلى مستبعدِ نزدیک به محال است که یک کارِ خلاف شرعى صادر بشود. یعنى یک موردى که یک زمینى است، موات نیست به …کمبود روحانی باصلاحیت برای فعالیت در کشورهای دیگر
ما الان برای اینکه در یک کشور حداقل یک نفر روحانىِ باصلاحیت وجود داشته باشد و بخواهیم در آنجا کارهایی بکند، واقعاً دچار مشکلیم؛ که خود شما الان چهقدر این مشکل را لمس میکنید. اگر بخواهید دفتری درست کنید که زیدی برای شما باشد و کار بکند، من خیال میکنم که الان دچار مشکل خواهید شد. از حالا بروید از آن نیروهای محلی و امکانات طبیعی استفاده کنید. گاهی افرادی به خارج میروند؛ از اینها به عنوان رابط این قضیه استفاده کنید. مثلاً ما الان کسانی از بزرگان و از فضلا و از اهل علم داریم که به مناسبتهای گوناگون - مثل مناسبت بیستودوم بهمن - به اینجا …امید و تکیهٔ معنوی مردم به روحانیت
امروز چشم مردم به شما است. امید مردم به روحانیّت است؛ تکیهى معنوى مردم به روحانیّت است. بزرگترین مظهر عمومى روحانیّت در همهجاى کشور، ائمّهى جمعه هستند. البتّه در حوزههاى علمیّه و مراکز علمى، اساتید و اساطین[14] و مراجع و مانند اینها هستند امّا مخصوص بعضى از نقاط کشورند؛ آنچه در همهجاى کشور عمومیّت دارد، امامت جمعه است. امامت جمعه، هم …همراهی بازاریان با علما و تعطیلی بازار به دستور آنان در مبارزات
… تا دوران حاضر، جزو قشرهاى متدیّن در کشور ما بودهاند و هستند. همین تدیّن و اُنس با علما موجب شده است که در هر میدانى که علماى دین حضور داشتند، حضور اصناف و کسبه و اهل بازار و دادوستد در آنجا قطعى باشد؛ در مبارزات، در موضعگیرىهاى گوناگون سیاسى و یا دینى. وقتى علماى اعلام در دوران مبارزات ــ چه مبارزات نهضت اخیر و سالهاى دههى ۴۰ و ۵۰، و چه قبل از آن ــ میخواستند یک حضور مردمىِ قاطع را نشان بدهند، دستور میدادند که بازارها تعطیل بشود؛ و بازارىها و کسبه تعطیل میکردند یعنى پشت سر علما مىایستادند و این تأثیر زیادى هم داشت. رژیمهاى جبّار هم این را فهمیده بودند، لذا به انواع طرق درصدد بودند این لشکر مردمى را از روحانیّون جدا کنند؛ یا با فشار و ارعاب و تهدید، یا با بستن مالیاتهاى سنگین استثنائى در دوران ستمشاهى و یا با تبلیغات؛ غالباً هم اثرى نمیکرد. از اوّل انقلاب هم کسبهى ما …راهنمایی و کمک روحانیت به ملت در دشوارترین مقاطع تاریخ
در جمع کنونى ما شخصیّتهاى علمى باارزش، روحانیّون والامقام و خدمتگزار حضور دارند و امیدواریم که خداوند متعال به همهى شما و به خدمتگزاران این دین مقدّس روزبهروز فیوضات و برکات خود را بیشتر شامل بفرماید و افاضه بفرماید و برکات روحانیّت عظیمالشّأن که در دشوارترین مقاطع تاریخ، مانند باران رحمتى بر سر این ملّت نازل شده است و راه را نشان داده و در پیمودن راه به نفوس مردم کمک کرده است، انشاءالله بر سر این ملّت و ملّتهاى مسلمان مستدام و مستمر بماند.نیاز جهان اسلام به نقش روحانیون و مبلغان دین
… چه برسد به ملّتهاى مسلمان. این ملّتهایى که مىبینید در زیر بار ستم قدرتهاى بزرگ پشتشان خم شده و زجر میکشند، به خاطر دورى از اسلام است. بیدارى اسلامى، ملّتها را نجات خواهد داد و لذاست که هوشمندترین انسانها در کشورهاى مختلف، امروز به خطّ اسلام رو آوردهاند؛ همان راهى که قرآن به آنها نشان میدهد ــ چون راه عزّت است، راه نجات است ــ و به نقشى که امروز معمّمین و روحانیّون و علما و گویندگان و وعّاظ و طلّاب علوم دینیّه و ائمّهى جماعت و همهی ملبّسین به این لباسِ تبلیغ و دعوت و دین ممکن است ایفا کنند، امروز دنیاى اسلام با تمام وجود نیازمند است.لزوم آشنایی روحانیان دورمانده با پیشرفتهای علمی و مسائل جهان
… ریشههاى قضیّه آگاه بودند و مظاهر آن را در دوران سلطهى حکومت پهلوى مشاهده کرده بودند و علاج مشکلات کشور و بقاى استقلال کشور و شعار «نه شرقى و نه غربى» در کشور را در این میدانستند که روشنفکران ما، تحصیلکردگان جدید با دین و ایمان مذهبى حقیقتاً آمیخته باشند؛ و روحانیّون ما که از آن طرف بر اثر عواملى ــ از جمله همین عواملى که گفته شد ــ از پیشرفتهاى علمى و حوادث جهان و رویدادهاى مهمّ کشور به دور مانده بودند و بعضاً دچار جمود شده بودند، با مسائل جدید آشنا بشوند، با پیشرفتهاى دنیا آشنا بشوند، با حوادثى که در دنیا میگذرد آشنا بشوند، پیشرفتهاى علمى را ببینند، روشهاى تازه را تجربه کنند؛ این همان وحدت حوزه و دانشگاه است. وحدت حوزه و دانشگاه، یعنى وحدت در هدف؛ همه به سمت ایجاد یک جامعهى اسلامى پیشرفتهى مستقل، جامعهى امام، جامعهى پیشاهنگ، جامعهى الگو، ملّت شاهد، ملّتى که ملّتهاى دنیا با نگاه به او جرئت پیدا کنند تا فکر تحوّل را در ذهن …رواج تمسخر روحانیون در کوچه و خیابان در دوران رضاخان
… رضاخان در این مملکت که یقیناً هدایتشدهى از سوى انگلیسها و قدرتهاى پشت سرِ رضاخان بود ــ چون عقل خودش و تشکیلاتش به این چیزها نمیرسید ــ همین بود که روحانیّون را بدنام کنند؛ او به برداشتن عمامه اکتفا نکرد؛ به بدنام کردن روحانیّون مشغول شد؛ کار را به جایى رساند که در کوچه و خیابان بچّههاى مردم یک آخوندى را که میدیدند مسخره میکردند؛ این شد عرف رایج.تمسخر روحانیون حتی از سوی کودکان در فضای عمومی آن دوران
خب در محیط خانوادهى آخوندى [اینطور بود]. خود من در کوچه از مدرسه که برمیگشتم، مورد همین تهاجمهاى مسخرهآمیز بچّهها قرار میگرفتم. مشهد به آخوند میگویند آشیخ، حالا سیّد هم که هست، میگویند آشیخ. بچّهها بازى میکردند، ما که رد میشدیم، گاهى مسخره [میکردند] و میگفتند آشیخ، آشیخ. از بچّگى بنده این را میدیدم، یعنى وضع زندگى خود ما این بود. آن وقت من با همین وضعیّتِ قبابهتن، سر کوچهمان والیبال بازى میکردیم با بچّهها. همسایگى ما، نزدیکى منزل ما، نزدیکى کوچهی ما یک منبرىاى در مشهد بود، [به نام] آقاى فائقى ــ خدا بیامرزد؛ …احتمال وجود دست سیاسی برای کشاندن روحانیون به فساد و رشوه
خب حالا یک گروهى پیدا بشوند، این همه زحمات را بر باد بدهند؛ به جاى انگلیس و رضاخان و محمّدرضا و مانند اینها، یک آقایى با ریش و عمامه و هیکل و عنوان و مانند اینها، یک کار خلافى انجام بدهد! اینکه خیلى [مؤثّرتر و] موفّقتر است از آن همه کارهایى که [آنها] کردند. پس اگر ما فرض کنیم یک دست سیاسىاى وجود دارد که آخوندجماعت را به فساد و به رشوهخوارى و به این چیزها بکشد، فرض خیلى دورى نکردهایم. یک دستگاهى لازم است که کنترل کند؛ آن دستگاه همین دادسرا و دادگاه ویژهى روحانیّت است؛ باید کنترل کند. البتّه یک عدّهاى هستند که فساد ندارند، مشکلشان مشکل سیاسى است؛ آنها هم یک جور دیگر؛ آنها دارند از این وجههاى که به برکت قیام امام و فداکارى این …همراه شدن علم با عمل در روحانیت برخلاف خواست مخالفان آن
بسیار جلسهى جالب و شیرین و تاریخىاى است. اگر آن کسانى که بیش از هفتاد هشتاد سال با پول بىحساب، یک مبارزهى همهجانبهاى را با روحانیّت شیعه شروع کردند، میدانستند یا حدس میزدند که در میان روحانیّت علىرغم خواست آنها، عناصرى پیدا خواهند شد که علم را با عمل، آن هم عملى به این دشوارى همراه خواهند کرد، قطعاً در برنامههاى ناموفّق خودشان، تجدید نظر اساسى به عمل مىآوردند. جمعى طلّاب جوان از حوزههاى علمیّه بروند به میدان نبرد و پس از آزمایش دوران سخت جنگ، آزمایش اسارت را هم با موفّقیّت از سر بگذرانند و با عشق و امید به روحانیّت، به خاستگاه رفیعالمنزلهى خودشان برگردند؛ این بسیار حادثهى عجیب و تاریخى و عظیمى است. و من عرض کنم …پیشبرد کارها با نفوذ امام جماعت بدون بودجه و قدرت قانونی
… را که تمام کرد براى مردم مسئلهاى بگوید، براى مردم دینى بگوید، تفسیرى بگوید، حرفى بزند و پا شود برود بیرون. یعنى اینجور [باشد]، ساعتى از وقت خودش را در اینجا صرف بکند؛ اینجور پیشنمازى به نظر بنده خیلى فرد مفید، مؤثّر، بابرکت و جلبکنندهى عواطف [است]. در سایهى این پیشنمازى است که وقتى این پیشنماز به آن کسانى که دیگر با مسجد او سر و کار دارند و رفت و آمد دارند، حتّى کسانى که وقت هم نمیکنند بروند مسجد امّا دورادور میدانند این آقا چه آقاى خوبى است، از دیگران شنیدهاند، وقتى در حوزهى اینها اشاره کند که فلان کار باید انجام بگیرد، نه بودجه میخواهد، نه قدرت قانونى میخواهد، نه بخشنامه میخواهد؛ آن کار طبق نظر او و گفتهى او انجام خواهد گرفت.ضرورت حضور مستمر روحانیون و نیروهای مردمی در مناطق آسیبدیده
با توجّه به عمق مصیبت وارده و وسعت خرابیهای ناشی از زلزله و لزوم اقدام فراگیر و سریع و هماهنگ، و بنا به ضرورت حضور مستمرّ روحانیّون معظّم و نیروهای مردمی در مناطق آسیبدیده، به جنابعالی مأموریّت میدهم که در استان گیلان مستقر گردیده و ضمن ابلاغ پیام همدردی و تسلیت اینجانب به مردم داغدیده و مصیبتکشیدهی شهرها و روستاهای آن سامان، تمام تلاش و توان خود را در کمک به امر امداد و تقویت همکاری کلّیّهی دستگاهها و هدایت صحیح و بهموقع کمکها به مناطق و مردم آسیبدیده معمول داشته، نهایت همکاری را با امامجمعهی محترم و استاندار بفرمایید و گزارش پیشرفت کار را مرتّباً به اینجانب ارسال فرمایید.ضرورت حضور مستمر روحانیون و نیروهای مردمی در مناطق آسیبدیده
با توجّه به عمق مصیبت وارده و وسعت خرابىهاى ناشى از زلزله و لزوم اقدام فراگیر و سریع و هماهنگ، و بنا به ضرورت حضور مستمرّ روحانیّون معظّم و نیروهاى مردمى در مناطق آسیبدیده، به جنابعالى مأموریّت میدهم که در استان زنجان مستقر گردیده و ضمن ابلاغ پیام همدردى و تسلیت اینجانب به مردم داغدیده و مصیبتکشیدهى شهرها و روستاهاى آن سامان، تمام تلاش و توان خود را در کمک به امر امداد و تقویت همکارى کلّیّه ى دستگاهها و هدایت صحیح و بهموقع کمکها به مناطق و مردم آسیبدیده معمول داشته، نهایت همکارى را با امامجمعهى محترم و استاندار بفرمایید و گزارش پیشرفت کار را مرتّباً به اینجانب ارسال فرمایید.لزوم صرفنظر روحانیون قاضی از امور حلالی که برای مسئول تبعات دارد
الان در جمع شما هم مشخّص است که روحانیّون و معمّمین بیش از غیر معمّمین هستند. در همه جاى کشور هم همینجور است و روحانیّون در دستگاه قضا زیاد حضور دارند. خیلى از چیزهایى که یک انسان معمولى به دنبال آن است، بعضىاش حلال و طیّب هم هست امّا براى آدم عادّى؛ براى کسى که مسئولیّت دارد، مخصوصاً مسئولیّت قضا، ممکن است تبعاتى داشته باشد، سُمعهى[4] بدى داشته باشد؛ آقایان باید از اینها صرف نظر کنند. شوخى نیست؛ مسئله، مسئلهى ایجاد یک راه جدید در زندگى بشر است؛ این انقلاب این[جور] است. مىبینید دنیا چه خبر است؛ این انقلاب که یک راه تازه در زندگى انسان باز کرده، باید بتواند تیزى و بُرندگى خودش را حفظ کند، تا این راه همچنان گشاده و باز بماند، تا ملّتها امید پیدا …مراقبت بیشتر روحانیون و صاحبان لباس انقلاب در حفظ صورت اسلامی جامعه
… در تبلیغاتشان بمباردمان[7] تبلیغاتى کنند این حرفها را؛ لکن گوش به حرف دشمن ندهید؛ دشمن، دشمن است. ظواهر اسلامى جامعه باید حفظ بشود و اسلامى باید باشد. این جامعه، جامعهى اسلامى است و جامعهى اسلامىِ نمونه است. زنها باید مواظب باشند؛ مردها باید مواظب باشند؛ کسانى که مأموریّت دارند، بیشتر باید مواظب باشند؛ کسانى که در لباس انقلابند ــ مثل روحانیّون و دیگر کسانى که لباسهاى وابستهى به انقلاب را دارند ــ بیشتر از دیگران باید مواظب باشند. همهى آحاد جامعه باید سعى کنند صورت جامعه را یک صورت اسلامى قرار بدهند.لزوم قدردانی از مردم و حفظ و تقویت آرزوهای معنوی آنان
… استان، تلاشهایى را شروع میکنند از شرق استان تا غرب استان که همهى شما شاهد و حاضر و ناظر بودید یا از نزدیک شنیدید؛ و مشت محکم مردم مؤمن در این استان نواخته میشود به صورت آن کسانى که خیال میکنند میتوانند ایمان این مردم را دستِکم بگیرند؛ این چیز مهمّى است. این را از این جهت عرض کردم که اوّلاً علاقه و ارادت خودم را به مردم مازندران، به وسیلهى شما آقایان محترم به آنها ابلاغ کنم، ثانیاً مزید تذکّرى باشد براى حضرات آقایان محترم در این استان، جهت توجّه و التفات به این مردم و قدردانى از آنها و حفظ آرزوهاى معنوى و روحانى آنها و تقویت این آرزوها و مقابلهى با هر حرکتى که در جهت خلاف درخواست معنوى و روحى این مردم مؤمن و خالص و سالم و عزیز محسوب بشود.لزوم اصلاح اخلاقی و اصلاح فکر، بینش و مشرب دینی و سیاسی روحانیون
… برداشتن بار مسئولیّت ممکن نخواهد شد؛ یک جا خراب خواهد شد و بار بر زمین خواهد ماند و مدّعى، خود را و غیر خود را بدنام خواهد کرد. اگر بخواهیم که بار، سالم به مقصد برسد، باید همه خودمان را اصلاح کنیم؛ بنده خودم را بیش از همه و پیش از همه، مستحقّ اصلاح میدانم. در همهى شئون روحانیّت و وظایفى که علماى دین و روحانیّون و ملبّسین به این لباس دارند، این اصلاح نفْس لازم است. و ما این مسئولیّت را باید حس کنیم؛ قدم اوّل این است که ما احساس بکنیم که مسئولیّت اصلاح نفْس را داریم. اصلاح از لحاظ اخلاقى و روحى و تدارک کردن اخلاص و قصد قربت و اجتناب از گناه ــ همان که امیرالمؤمنین (علیه الصّلاة و السّلام) فرمود: وَ لٰکِن اَعینونى بِوَرَعٍ وَ اجتِهادٍ وَ عِفَّةٍ وَ سَداد؛[6] اجتهاد یعنى تلاش؛ تلاش دائم براى درست حرکت کردن و منحرف نشدن؛ و ورع و عفّت و سُداد یا سَداد؛ این احساس را باید بکنیم ــ و اصلاح فکر و اصلاح بینش و اصلاح سلیقهى معوج[7] ــ اگر خداى ناکرده در ما هست ــ و اصلاح مذاق و مشرب دینى و فقهى و کلامى و سیاسى و غیره.محدود بودن نفوذ روحانی در گذشته به رسالهای از احکام فردی
… احساس مسئولیّت را باید بکنیم؟ به خاطر همان خطورت۲ مسئولیّتى که در ما هست؛ این «هیچ وقت»هایى که اوّل صحبتم عرض کردم، روى اینها دقّت کنید ــ هیچ وقت این قدر تعداد زیاد نبوده است، هیچ وقت چه نبوده، و مانند اینها ــ هر کدام از این تحدیدها، یک لازمهاى دارد. خب، یک روزى بود که حدّاکثر شعاع وجودى یک روحانى، عبارت بود از اینکه رسالهاى بنویسد که در آن فقط احکام عملىِ فردى ــ و نه اجتماعى ــ مندرج است؛ یک تعدادى از این [هم] بین مقلّدینش منتشر کند تا یک بخش کوچکى از زندگى را هم بر طبق این رساله عمل کنند. آنها هر کارى که میکردند ــ تمام امور اقتصادىشان، زندگىشان، اخلاقشان، رفتارشان، همهاش ــ بر اساس اقتضاى روز و سیاستها و نظام اجتماعى و حکومت [بود]. در رسالههاى عملیّهى ما مسئلهى حکومت مطرح نبود، مسئلهى نظام اقتصادى اسلام مطرح نبود؛ آن خمس و زکاتى که ما …